Fara beint í efnið
Fréttayfirlit

9. júní 2026

Fréttayfirlit

9. júní 2026

Alþjóðlegur dagur matvælaöryggis 2026: Örugg matvæli eru sameiginleg ábyrgð okkar allra

Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) og Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna (FAO) hafa tilnefnt 7. júní sem alþjóðlegan dag matvælaöryggis (World Food Safety Day).

Mynd. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO)

Árið 2026 er áhersla lögð á mikilvægi samstillts átaks stjórnvalda, atvinnulífs og almennings til að lágmarka hættur í matvælakeðjunni – frá framleiðslu til neyslu.

Matvælaöryggi er lykilþáttur í lýðheilsu

Matvælaöryggi er ein af grunnstoðum góðrar heilsu. Menguð matvæli geta valdið að minnsta kosti 200 mismunandi sjúkdómum og hafa áhrif á heilsu, afkomu, menntun og efnahag um allan heim. Þó er í flestum tilvikum hægt að koma í veg fyrir matarborna sjúkdóma með því að koma í veg fyrir mengun matvæla af sjúkdómsvaldandi bakteríum, veirum, sníkjudýrum eða skaðlegum efnum.

Á alþjóðlegum degi matvælaöryggis er lögð áhersla á mikilvægi þess að afla gagna um matarborna sjúkdóma og byrði af þeirra völdum til þess að nálgast lausn á vandanum með markvissari og hagkvæmari hætti. Með því að greina helstu áhættuþætti og beita aðgerðum sem byggja á traustum gögnum er hægt að stuðla að öruggari matvælum fyrir alla.

Ísland – sérstaða og áskoranir

Á Íslandi er staðan almennt góð og traust ríkir til matvælaeftirlits og framleiðslu. Mikilvægt er að viðhalda þeirri stöðu með eftirliti, fræðslu og ábyrgri hegðun allra sem koma að umsýslu matvæla.

Íslenskur landbúnaður og matvælaframleiðsla búa við ákveðna sérstöðu, meðal annars vegna einangrunar landsins og strangra reglna um innflutning dýra og matvæla. Á sama tíma fylgja nýjar áskoranir aukinni alþjóðavæðingu, ferðamennsku og breytingum á matarvenjum. Loftslagsbreytingar geta einnig haft áhrif á útbreiðslu smitferja og sýkla.

Frá byrði til lausna

Matarbornir sjúkdómar geta haft áhrif á alla, hvar sem er, og skilningur á umfangi vandans gerir innlendum stjórnvöldum og rekstraraðilum fyrirtækja kleift að grípa til markvissra aðgerða. Allir sem koma að matvælakeðjunni, frá bændum og framleiðendum til flutningsaðila, smásala, eftirlitsaðila, matreiðslufólks og neytenda, njóta góðs af vísindarannsóknum og skýrum leiðbeiningum um hvernig best sé að koma í veg fyrir mengun matvæla og þar með sjúkdóma. Stjórnvöld geta nýtt gögn til að móta hagkvæmar stefnur og íhlutanir, fyrirtæki í matvælaiðnaði geta bætt verklag sitt og einstaklingar geta tekið upplýstar ákvarðanir sem byggja á traustum gögnum.

Hlutverk almennings

Matvælaöryggi er ekki eingöngu á ábyrgð yfirvalda og framleiðenda, neytendur gegna lykilhlutverki. Með einföldum aðgerðum getur almenningur dregið verulega úr hættu á matarsýkingum:

  • Þvo hendur vel fyrir matargerð og eftir snertingu við hrátt kjöt eða fisk.

  • Gæta að réttu hitastigi við eldun og geymslu matvæla.

  • Aðskilja hrá og fullunnin matvæli.

  • Neyta matar fyrir „síðasta notkunardag“ og gæta að réttri kælingu.

Sóttvarnalæknir hvetur almenning til að kynna sér leiðbeiningar um örugga meðferð matvæla og tileinka sér góðar venjur í daglegu lífi. Vakni grunur um matarborna sjúkdóma eða hópsýkingar er hægt að senda tilkynningu til sóttvarnalæknis, Matvælastofnunar og/eða heilbrigðiseftirlits á viðkomandi svæði.

Áframhaldandi fræðsla og vitundarvakning

Í tilefni dagsins er lögð áhersla á að efla vitund um mikilvægi matvælaöryggis og hvetja til ábyrgrar hegðunar. Með sameiginlegu átaki getum við haldið áfram að tryggja að matvæli á Íslandi séu örugg, heilnæm og stuðli að góðri heilsu þjóðarinnar.

#WorldFoodSafetyDay

Nánari upplýsingar og leiðbeiningar um matvælaöryggi

Sóttvarnalæknir