Mál- og talþroski barnsins er metinn með 15 atriðum. Merkt er við annaðhvort rétt eða rangt. Þess þarf þó að gæta að 13 atriði gefa stig þegar merkt er við rétt og 2 atriði gefa stig þegar merkt er við ekki rétt. Mest er hægt að fá 15 stig. Teljið saman og skráið stig í lituðum reitum. Listinn var hannaður til að finna börn í áhættu og þess vegna ráða flest börn við öll atriðin í þessum hluta. Mismunandi viðmið eru fyrir leikskólakennara og foreldra, þar sem niðurstöður stöðlunarinnar sýndu að þessir hópar voru ekki algjörlega sammála í mati á málþroska barnsins. Foreldrar voru öllu jákvæðari hvað varðar málfærni eigin barna.

Í þættinum Orð er listi 60 orða sem barnið gæti notað. Merkja á við þau orð sem talið er að barnið hafi sagt eða notað á viðeigandi hátt í einhverri mynd og þau orð talin saman. Síðan er flett upp í töflunni hér að neðan. Athugið að miðað við niðurstöður úr stöðluninni telja foreldrar að börnin kunni fleiri orð en kennararnir. Því eru mismunandi viðmið fyrir foreldra og leikskólakennara eins og í fyrsta þætti LANIS. Dreifing svara er ekki eins skekkt og í fyrsta þætti LANIS og ekki alveg samhljómur á þáttunum tveimur. Því þarf ekki að vera að barn sem kemur út í mikilli áhættu í mál- og talþroska sé einnig í mikilli áhættu í orðaforða.

Mikilvægt er að skráð sé tala við allar sjö spurningarnar. Ekki er hægt að fá áreiðanlega niðurstöðu nema það sé gert. Tölur spurninganna eru því næst lagðar saman. Mest er hægt að fá 35 stig, en þá hefur verið merkt við 5 fyrir allar spurningarnar. Eins og áður voru niðurstöður foreldra og leikskólakennara í stöðlun á LANIS ekki alveg samhljóma og því eru mismunandi viðmið. Í þessum þætti voru leikskólakennarar öllu jákvæðari og töldu að tal barnsins væri skiljanlegra en það sem foreldrar mátu.

Þessum þætti er ólokið og gagnaöflun enn í gangi. Ef áhyggjur vakna af framburði barns er mælt með að útkoma úr kvarðanum Skiljanleiki tals barna sé skoðuð (sjá nánar í kaflanum hér að ofan). Gagnlegt getur þó verið að fylla út þennan þátt til að átta sig á hvaða hljóð eða hljóðasamband væri gott að vinna með.

Mál- og talþroski: Hér á að bera saman hvert atriði fyrir sig, þ.e. hvernig merkt er við barnið á heimamálinu og hvernig merkt er við barnið á íslensku. Skoðið sérstaklega þætti sem reyna á beygingar og setningafræði og þætti sem reyna á málnotkun. Á meðan ekki eru til viðmiðunartöflur fyrir önnur mál en íslensku er hægt að styðjast við íslensku viðmiðin fyrir bæði eða öll tungumál sem barnið talar.

Orð: Berið saman hvert atriði og skoðið sérstaklega sagnorð, lýsingar- og áhersluorð og annað. Nafnorð eru frekar bundin nánasta umhverfi barnsins. Þegar stigin eru talin saman er annars vegar talið hversu mörg orð barnið kann í báðum tungumálum og hins vegar hversu mörg orð barnið kann í hvoru tungumáli fyrir sig. Til að skoða heildarorðaforða barns þarf að rýna í orðin sem barnið segir og notar á hvoru tungumáli fyrir sig. Gefið er stig fyrir hvert orð sem barnið þekkir og er þá sama á hvoru málinu það er. Ef barnið þekkir blár á einu tungumáli og blautur á öðru tungumáli fær það tvö stig. Ef barnið þekkir hins vegar bók á báðum tungumálum fær það bara eitt stig. Ef heildarorðaforði er undir viðmiðum fyrir eintyngda jafnaldra þarf barn aukið orðaforðaílag á báðum tungumálum, þar sem foreldrar sjá um að sinna heimamálinu og leikskólinn íslenskunni.

Skiljanleiki tals: Foreldrar fylla út ICS-kvarða heimamálsins en leikskólakennari fyllir út íslenska listann. Síðan ræða kennarar og foreldrar saman um skiljanleika tals á báðum tungumálum og um málstefnu fjölskyldunnar, sjá hér að neðan. ICS-kvarðinn er til á fjölmörgum tungumálum, sjá hér: https://www.csu.edu.au/research/multilingual-speech/speech-assessments/ics

Framburður: Athugið að ekki er hægt að afla upplýsinga um framburð barns á stökum hljóðum og hljóðasamböndum á heimamáli en kennarar geta fyllt út og fengið upplýsingar um framburð barnsins á íslensku. Það er þá hægt að vinna með þau hljóð og hljóðasambönd sem vantar upp á í íslensku í leikskólanum.

Málstefna og samstarf heimilis og leikskóla

Mikilvægt er að starfsfólk leikskóla og foreldrar fjöltyngdra barna ræði málstefnu fjölskyldunnar og hvernig þau geti saman stutt málþroska barnsins á íslensku og heimamáli eða heimamálum þess. Hvaða tungumál eru notuð heima, við hverja og við hvaða aðstæður? Í samtalinu þarf að taka mið af tungumálum fjölskyldunnar, aðstæðum hennar og þeim tækifærum sem barnið hefur til að nota hvert tungumál. 

Börn tileinka sér tungumál í samskiptum við aðra og færni þeirra í hverju tungumáli mótast af umfangi og gæðum málörvunar. Ef báðir foreldrar nota sama tungumál fær barnið tækifæri til að tileinka sér það í samskiptum við þá. Ef foreldrar nota ólík tungumál fær barnið tækifæri til að læra þau í samskiptum við hvort foreldri fyrir sig. Fjöltyngd börn geta þurft lengri tíma til að ná sambærilegri færni og eintyngdir jafnaldrar í hverju tungumáli fyrir sig þar sem tími þeirra skiptist á fleiri tungumál. 

Enska bætist oft við þau tungumál sem börn kynnast, meðal annars í gegnum YouTube og aðra netmiðla. Hafa þarf í huga að mikil notkun slíks efnis getur tekið tíma frá samskiptum og málörvun á heimamálum og íslensku. Til að barn nái góðri færni í tungumáli þarf það að dvelja um 40–60% af vökutíma sínum í því máli. Þegar barnið lærir þrjú eða fleiri tungumál er því sérstaklega mikilvægt að huga að því hversu mikil og fjölbreytt tækifæri það fær til að nota hvert þeirra. Tileinkun fleiri tungumála kallar á ríkuleg samskipti og markvissa málörvun í daglegu lífi. 

Mikilvægt er að foreldrar og starfsfólk leikskóla ræði hvernig þau geti saman stutt málþroska barnsins á íslensku og heimamáli eða heimamálum þess. Í samtalinu þarf að taka mið af tungumálum fjölskyldunnar, aðstæðum hennar og þeim tækifærum sem barnið hefur til að nota hvert tungumál. 

Foreldrar eru hvattir til að eiga ríkuleg og fjölbreytt samskipti við barnið á þeim tungumálum sem þau eru sterkust í. Þau geta jafnframt stutt íslenskunám barnsins með því að sýna íslenskunni áhuga, ræða við barnið um leikskólastarfið og skapa tækifæri til að kynnast íslensku, til dæmis með bókum, söngvum og sameiginlegu áhorfi á barnaefni. Það felur ekki í sér að foreldrar þurfi að skipta yfir í íslensku í samskiptum við barnið. 

Leikskólinn ber ábyrgð á að veita barninu markvissa og fjölbreytta íslenska málörvun í daglegu starfi. Jafnframt er mikilvægt að starfsfólk sýni heimamálum barnsins, bakgrunni og menningu bæði virðingu og áhuga. Í samstarfi við fjölskylduna má til dæmis kynnast orðum, bókum og söngvum á heimamálum barnanna og tengja þau við leik, lestur og önnur viðfangsefni leikskólans. Þannig fá tungumál barnanna sýnilegt rými í leikskólastarfinu.