LANIS Skimun fyrir tal- og málþroska þriggja ára barna

Þjónustuaðili:

Miðstöð menntunar og skólaþjónustu

2026 © Jóhanna Thelma Einarsdóttir, Þóra Másdóttir, Þóra Sæunn Úlfsdóttir, Signý Gunnarsdóttir og Patrekur Gestsson

Miðstöð menntunar og skólaþjónustu og námsleið í talmeinafræði við Háskóla Íslands

Þjónustuaðili: Miðstöð menntunar og skólaþjónustu

Öll réttindi áskilin

1. útgáfa 2026

Leitaðu í handbókinni

Forsíða handbókar

Útfylling á LANIS

LANIS er ætlað að finna börn á aldrinum 2;9–3;9 ára sem kunna að vera með frávik í málþroska og þurfa sérstaka athygli. LANIS samanstendur af tveimur eins listum, annar er ætlaður leikskólakennurum en hinn foreldrum. Kennari fyllir út sinn lista og foreldri fyllir út sinn lista og eru niðurstöður þeirra svo bornar saman, enda er örvun málþroska barnanna sameiginlegt verkefni beggja. Mikilvægt er að þau sem þekkja barnið best fylli listann út eftir bestu vitund. Í þeim tilvikum þar sem leikskólakennari er ekki til staðar getur annað starfsfólk leikskólans sem þekkir barnið best fyllt listann út. Til einföldunar verður hér eftir talað um leikskólakennara, þar sem ekki er mælt með að annað starfsfólk fylli listann út nema í undantekningartilfellum.

Listinn er fylltur út í tengslum við foreldraviðtöl. Lagt er til að unnið sé eftir eftirfarandi fyrirkomulagi:

Foreldrar fá listann afhentan í tengslum við foreldraviðtal.
Leikskólakennarar fylla út sinn lista áður en farið er yfir foreldralistann; þetta takmarkar áhrif niðurstöðu foreldra á mat kennara.
Foreldrar mæta með útfylltan lista í leikskólann innan við tveimur vikum eftir að hafa fengið hann afhentan.
Kennari reiknar út niðurstöður beggja lista og undirbýr foreldraviðtal.
Foreldrar og kennari ræða saman hvernig þeir fylltu út einstaka atriði og hvar barnið stendur í mismunandi þáttum málþroskans.

Listinn er í þremur þáttum sem kanna notkun og formgerð tungumálsins (setningafræði og orðhlutafræði) auk merkingar og skiljanleika tals. Fjórði þátturinn, sem snýr að framburði einstakra hljóða og hljóðasambanda, er enn í vinnslu. Kennarar og foreldrar geta fyllt hann út til að fá upplýsingar um færni barnsins en ekki eru enn til stöðluð viðmið til að styðjast við.

Liður 1: Hver fyllir listann út?

Hér er hakað við hver fyllir listann út. Mælt er með að sá einstaklingur sem þekkir barnið best fylli listann út.

Liður 2: Mál- og talþroski

15 fullyrðingar þar sem hakað er við rétt eða ekki rétt. Ef foreldri eða kennari er ekki viss er mikilvægt að fylgja innsæinu.

Liður 3: Aðrar áhyggjur af mál- og talþroska

Hægt er að bæta athugasemdum við ef spurningar vakna varðandi mál- og talþroska barnsins og ef eitthvað er óljóst.

Liður 4: Orð

Listi með 60 orðum. Merkt við öll orð sem barnið hefur sagt í einhverri mynd (dæmi: ef það hefur sagt róleg en ekki rólegur er merkt við orðið).

Liður 5: Skiljanleiki tals

Sjö spurningar um hversu vel foreldrar og aðrir viðmælendur skilja tal barnsins. Merkt er við alltaf (5), oftast (4), stundum (3), sjaldan (2) eða aldrei (1) eftir innsæi. Skilningur á tali í samhengi (Intelligibility in Context Scale; ICS) er vel rannsakaður kvarði sem þýddur hefur verið á fjölmörg tungumál, sjá nánar hér.

Liður 6: Framburður

Listi með tíu orðum sem snýr að því að kanna framburð ákveðinna hljóða og hljóðasambanda (markhljóð) sem gefin eru í fremsta dálkinum. Í dálki tvö eru gefin dæmi um orð með þessu hljóði eða hljóðasambandi og merkt er við hvort barnið geti sagt hljóðið eða ekki. Dæmi eru uppgefin um hvernig barnið gæti sagt orðið ef það á enn eftir að tileinka sér markhljóðið.

Liður 7: Aðrar áhyggjur af framburði

Hægt er að bæta við athugasemdum ef spurningar vakna varðandi framburð barnsins og ef eitthvað er óljóst.

Liður 8–15: Bakgrunnur, tungumál og stam

Að lokum er spurt hvaða tungumál barnið talar og heyrir heima og í leikskóla, hvort áhyggjur eru af öðrum þroskatengdum þáttum og hvort barnið stamar eða hefur stamað.

Næsti kafli

LANIS Skimun fyrir tal- og málþroska þriggja ára barna

Útfylling á LANIS

Fyrirkomulag

Liður 1–15 á LANIS