Nýjar kröfur um skýrslugjöf um kynbundinn launamun

Alþingi hefur samþykkt breytingar á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna sem fela í sér breytta nálgun á því hvernig atvinnurekendur sýna fram á jafnrétti í launamálum. Helsta breytingin er sú að jafnlaunavottun og jafnlaunastaðfesting falla brott úr lögum en í staðinn er tekin upp skylda til skýrslugjafar um kynbundinn launamun.

Hverjir falla undir nýju reglurnar?
Nýju kröfurnar gilda um fyrirtæki og stofnanir þar sem 50 eða fleiri starfa að jafnaði á ársgrundvelli. Fyrirtæki og stofnanir þar sem 25 eða fleiri starfa að jafnaði á ársgrundvelli þurfa áfram að skila inn jafnréttisáætlun.

Hvað þarf að gera?
Atvinnurekendur sem lögin gilda um skulu á þriggja ára fresti skila gögnum til Jafnréttisstofu sem sýna fram á að launakerfi þeirra:

• Tryggi jöfn laun fyrir sömu eða jafnverðmæt störf

• Byggi á kynhlutlausum viðmiðum

Hvaða gögnum þarf að skila?
Skýrslugjöfin felur meðal annars í sér:

• Starfaflokkun byggða á hlutlægum viðmiðum

• Launagreiningu sem sýnir meðaltal fastra mánaðarlauna fyrir dagvinnu, fastar viðbótargreiðslur fyrir störf og allar aukagreiðslur eftir kynjum.

• Áætlun um úrbætur, ef óútskýrður launamunur greinist

Hvenær þarf að skila?

• Ný lög taka gildi þann 1. september 2026

• Atvinnurekandi sem hefur gilda jafnlaunavottun eða jafnlaunastaðfestingu þarf ekki að skila samkvæmt nýju kerfi fyrr en vottun eða staðfesting rennur út

• Atvinnurekandi sem lagaskyldan gildir um, sem hefur ekki jafnlaunavottun eða jafnlaunastaðfestingu, þarf að skila gögnum til Jafnréttisstofu innan 6 mánaða frá því að lögin taka gildi.

Hvernig er gögnum skilað?
Innsendingar- og upplýsingagátt sem mun halda utan um skýrslugjöfina er í þróun og mun kerfið verða tilbúið þann 1. september nk. Gáttin verður aðgengileg á vefsíðu Jafnréttisstofu og á island.is.

Er hægt að nálgast leiðbeiningar til að auðvelda vinnuna?
Allar frekari upplýsingar, leiðbeiningar og fræðsla munu verða aðgengileg á vefsíðu Jafnréttisstofu.

Hlutverk Jafnréttisstofu:

• Hefur eftirlit með skýrslugjöf,

• Heldur opinberar skrár yfir skilaskylda aðila

• Birtir skrá yfir atvinnurekendur sem hafa uppfyllt lagaskylduna

Markmið breytinganna
Með breytingunum er lögð áhersla á aukið gagnsæi. Niðurstöður launagreiningar skulu sem fyrr kynntar starfsfólki og vera þeim aðgengilegar að teknu tilliti til persónuverndar. Markmiðið með breytingunum er meðal annars að:

• Auka gagnsæi í launamálum

• Styrkja raunverulegt jafnrétti í launum

• Leggja meiri áherslu á mælingar, greiningu og úrbætur fremur en formlega vottun

• Draga úr og á endanum útrýma kynbundnum launamun