Ráðleggingar vegna ferðalaga, sérstaklega á svæði þar sem mikið er um smitsjúkdóma, ættu að vera í höndum einstaklinga sem hafa fengið sérstaka þjálfun í heilsuvernd vegna ferðalaga. Bólusetningar eru mikilvægur þáttur í heilsuvernd vegna ferðalaga en fá stundum óheppilega mikið vægi, miðað við ráðleggingar um hreinlæti, leiðbeiningar um val á næringu við hæfi við aðrar aðstæður en við þekkjum best, malaríuvarnir, skordýravarnir almennt, slysavarnir og svo framvegis.
Fyrir svæðabundnar ráðleggingar, fréttir af faröldrum og þess háttar má skoða:
TravelHealthPro(á vegum breskra heilbrigðisyfirvalda)
NaTHNaC (á vegum breskra heilbrigðisyfirvalda)
Rejsevaccination(á vegum danskra heilbrigðisyfirvalda)
Statens Serum Institut (á vegum danskra heilbrigðisyfirvalda)
Rétt er að hafa í huga við túlkun almennra ráðlegginga sem fara hér á eftir að ferðalög til ættingja og vina eru í eðli sínu frábrugðin ferðum þar sem dvalið er á ferðamannastöðum. Þegar dvalið er hjá ættingjum eða vinum er umhverfi ferðalangs líkara því sem almenningur í viðkomandi landi býr við og áhætta á til dæmis skordýrabornum sjúkdómum og berklum mun meiri en ef eingöngu er dvalið á loftkældum hótelum.
Ástæða getur verið til að gera berklapróf (Quantiferon) fyrir og eftir ferð þegar ferðast er til ættingja og vina í löndum þar sem berklabyrði er há, samkvæmt skilgreiningu nýgengi yfir 40 per 100.000 per ár (sjá nýgengi í hverju landi samkvæmt nýjustu upplýsingum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar hverju sinni).
Berklapróf eftir ferð ætti að bíða þar til 10 vikum eftir heimkomu, nema ef tilefni er til að flýta því vegna upplýsinga um útsetningu á ferðalaginu eða af öðrum klíniskum ástæðum.
Börn undir 5 ára aldri og sérstaklega undir 2 ára aldri eru í mestri hættu á bráðum alvarlegum berklaveikindum, mjög mikilvægt er að beita fyrirbyggjandi meðferð ef minnsta tilefni er til fyrir börn á þeim aldri, jafnvel áður en berklasmit er staðfest.
Berklameðferð barna undir 5 ára aldri ætti alltaf að fara fram undir stjórn sérfræðings í smitsjúkdómum barna. Börn eru ekki líkleg til að smita aðra af berklum þótt þau hafi sjálf lungnaberkla, fyrr en um kynþroska.
Bólusetningar barna vegna ferðalaga
Lykilatriði varðandi ráðleggingar um bólusetningar í tengslum við ferðalög er að reyna að tryggja að viðeigandi skammtar af bóluefnum sem eru í áætlun hér séu gefnir áður en ferðast er ef þess er kostur. Þeir sjúkdómar sem við þurfum helst að verjast með almennum bólusetningum hér á landi eru enn algengari víða í heiminum en hér og geta flestir valdið alvarlegri veikindum hjá yngri börnum en þeim sem eldri eru.
Í sumum tilvikum getur verið ráðlegt að bæta við bólusetningum sem ekki eru í almennri áætlun, gefa aukaskammta af bóluefni sem er annars í áætlun fyrir eldri börn eða jafnvel ráðleggja fólki að leita leiða til að fá bólusetningar á áfangastað fyrir barn sitt, til dæmis ef bóluefni er óaðgengilegt hér eða ef barnið dvelur svo lengi á áfangastað að það nær aldri til að fá bólusetningu sem ekki er hægt að gefa fyrir ferðina vegna ungs aldurs.
Ferðalag með ungt barn getur verið áhættusamt og í sumum tilvikum getur verið við hæfi að ráðleggja fólki að ferðast ekki með ungt barn, svo sem ef mislingafaraldur stendur yfir á tilvonandi áfangastað eða ef hætta er á malaríu á áfangastað og barnið of ungt til að forvarnarmeðferð sé raunhæf.
Barn undir 3 mánaða aldri þegar ferð hefst
RSV bólusetningu má gefa frá fæðingu á ákveðnum árstíma, ekki er hægt að fá mótefnið utan þess árstíma þótt ferðalag sé fyrirhugað á suðlægar slóðir þar sem RSV gengur á öðrum árstímum en hér.
Rótaveirubólusetningu má gefa frá 6 vikna aldri, 4 vikur þurfa að líða milli skammta.
Fyrsta skammt af Pentavac (bólusetning gegn barnaveiki, stífkrampa, kíghósta, mænusótt og Haemophilus influenzae B) og Vaxneuvance (bóluefni gegn lungnabólgubakteríu) má gefa frá 6 vikna aldri. Ef tími gefst má gefa skammt #2 sem er venjulega í áætlun við 5 mánaða aldur eftir 4 vikur (frá ~10 vikna aldri). Ekki þarf aukaskammta þótt bólusetning hefjist snemma (breyttar ráðleggingar 2026). Ef ekki gefst tími fyrir tvo skammta fyrir ferð ætti að reyna að fá næsta skammt á áfangastað ef ferð varir lengur en 4 vikur.
Lifrarbólga B: Má gefa frá fæðingu, sjá fylgiseðil. Vegna lengri ferðalaga (30+ dagar) eða ef þekkt smit meðal náinna ættingja. Bólusetning er gerð á kostnað fjölskyldu nema heimilisfólk sé smitað af lifrarbólgu B.
Japönsk heilabólga (JE): Má gefa frá 2ja mánaða aldri, sjá fylgiseðil. Ætti að gefa fyrir dvöl lengri en 30 dagar á rigningatíma á hættusvæði, ein leið til að þekkja eiginleg hættusvæði er ef bólusetning er í almennri áætlun þar sem dvalið verður. Ef barn of ungt, bóluefni ófáanlegt eða kostnaður of mikill er hægt að leita leiða til að fá bólusetningu á áfangastað, en ákveðin hætta er á alvarlegum aukaverkunum við notkun bóluefna sem eru á markaði þar sem mikil hætta er á JE. Getur þurft viðhaldsbólusetningu skv. fylgiseðli ef fjölskylda hyggur á endurtekin ferðalög á svæði þar sem hætta er á JE. Góðar moskítóvarnir, nótt og dag, draga úr hættu á smiti JE.
Heilahimnubólga: Má gefa frá 2ja mánaða aldri. Meningókokkar ACWY og/eða B. Bóluefni gegn ACWY er í áætlun hér en það bóluefni má ekki gefa fyrr en við 12 mánaða aldur. Ef tilefni er til bólusetningar fyrir ferðalag ungs barns (samanber ferð á þurrkatíma til sahel svæða í V- og Mið-Afríku, ~desember til apríl) þarf að nota Nimenrix, á kostnað fjölskyldu, samkvæmt fylgiseðli. Bexsero bóluefni gegn meningókokkum B er oft fáanlegt og ætti að nota ef dvalið er á svæði þar sem faraldur er yfirstandandi eða að ósk foreldra.
Hundaæði: Engar frábendingar eru fyrir bólusetningu gegn hundaæði ef tilefni er til hennar. Börn sem geta ekki komist um af sjálfsdáðum eru ólíklegri til að vera útsett fyrir hundaæði heldur en börn sem komast um sjálf, en aðstæður á dvalarstað geta verið með þeim hætti að rétt sé að bólusetja jafnvel mjög ung börn, sérstaklega ef hætta er á að barnið komist í snertingu við leðurblökur án þess að sofandi ferðafélagar verði varir við það. Meðferð eftir útsetningu ef ekki var bólusett fyrir útsetningu krefst notkunar hundaæðimótefna eða hundaæðisermis, sem er unnið úr blóði manna eða dýra og oft erfitt að fá, jafnvel þar sem mikið er um hundaæði í villtum spendýrum.
Lifrarbólga A: Má ekki nota en hætta á alvarlegum veikindum mjög ungra barna líka lítil. Mikil smithætta til annarra ef barnið smitast, mikilvægt að fullorðnir sem sinna barni með lifrarbólgu A fái bólusetningu.
Mislingar: Ung börn eru í mikilli hættu á alvarlegum veikindum ef þau fá mislinga en ekki er óhætt að bólusetja börn undir 6 mánaða aldri. Börn á þessum aldri sem komast í tæri við mislinga geta þurft mótefnagjöf með mótefnum sem unnin eru úr mannablóði, í samráði við lækni.
Taugaveiki: Bóluefni gegn taugaveiki sem nota má fyrir ungbörn fást ekki í Evrópu. Ung börn eru í lífshættu vegna taugaveiki, sýklalyf þarf til að meðhöndla taugaveiki ef smit verður. Ef ferðast er til Suður-Asíu (helst Pakistan, Indland, Bangladesh) getur verið rétt að kynna sér bólusetningar sem bjóðast þar ef langdvöl á svæðinu.
Blóðmítilborin heilabólga: Bóluefni sem fæst hér má ekki nota fyrir börn undir 12 mánaða aldri. Ef ferðast er á svæði þar sem yngri börn fá bólusetningu í áætlun er rétt að fá ráðleggingar þar í landi um bólusetninguna. Börn sem komast ekki um sjálf eru tiltölulega ólíklegri til að komast í snertingu við mítla en börn sem skríða eða ganga sjálf í grasi, en góðar skordýrafælur, endurnýjaðar á um 2 klukkustunda fresti, draga úr hættu á mítlabitum og mítilbornum sjúkdómum.
Gulusótt: Ekki má bólusetja barn undir 6 mánaða aldri né móður með barn á brjósti sem ekki hefur náð 6 mánaða aldri. Ekki er mælt með bólusetningu barns fyrr en það hefur náð 9 mánaða aldri. Ekki er ráðlegt að ferðast með svo ung börn á svæði þar sem faraldur gulusóttar stendur yfir. Góðar moskítóvarnir, nótt og dag, draga úr hættu á smiti gulusóttar.
Dengue (beinbrunasótt): Bóluefnið sem fæst í Evrópu má eingöngu nota í tengslum við ferðalag ef barnið hefur áður fengið Dengue og hefur náð 4 ára aldri. Dengue er lífshættulegur sjúkdómur fyrir ungbörn, eina mögulega forvörnin eru góðar moskítóvarnir, nótt og dag.
Berklar: Má gera frá fæðingu en ekki er hægt að fá bólusetningu gegn berklum hér á landi. Ástæða getur verið til að kynna sér möguleika á bólusetningu þar sem dvalið er ef berklar hafa komið upp hjá ættingjum eða við langdvöl ef bólusetning ungbarna er á áætlun í landinu.
Kólera: Ekki mælt með fyrir börn undir 2 ára aldri. Ekki er ráðlegt að ferðast með svo ung börn á svæði þar sem kólerufaraldur stendur yfir.
Ebóla: Bóluefni er skráð en fæst ekki í Evrópu. Ekki er ráðlegt að ferðast með börn á svæði þar sem faraldur stendur yfir.
MPX: Bóluefni er ekki notað í tengslum við ferðalög hér á landi, eingöngu fyrir börn tengt útsetningu. Ekki er ráðlegt að ferðast með börn á svæði þar sem faraldur stendur yfir.
Sólbruni getur orðið mjög alvarlegur hjá ungum börnum og leitt til varanlegra skemmda í húð, sýkinga og fleira. Sólarvarnir af öllum gerðum ætti að nota öllum stundum meðan sól er á lofti: Hatt, skyggni/sólhlíf, léttan en langerma- og síðskálmafatnað og sólarvarnaráburð sem útilokar alla geisla á bera húð.
Mikil hætta er á alvarlegum veikindum í tengslum við ýmsa skordýraborna sjúkdóma, mikilvægt er að nota net þegar barn sefur, hvort sem er dags eða nætur og skordýrafælur ætti að nota reglulega. Ekki er mælt með að nota skordýrafælu beint á húð barna undir 2 mánaða aldri, en fylgið leiðbeiningum á fælunni. Skordýrafælu á að setja yfir sólarvörn.
Malaría er einn hættulegasti skordýraborni sjúkdómurinn. Til eru forvarnarmeðferðir sem mælt er með fyrir ferðalanga en ekki er raunhæft að gefa svo ungu barni daglega forvörn í töfluformi og ekki eru til bóluefni ætluð ferðalöngum. Ekki er ráðlegt að ferðast með svo ung börn á malaríusvæði, þótt notuð séu net og skordýrafælur.
Barn undir 3 mánaða aldri ætti að drekka mjólk eða steinefnalausn sem ætluð er þeim aldri, mjög takmarkað af vatni án steinefna. Mikil hætta getur verið á ferð ef barn þornar í heitu loftslagi, hætta getur verið á að móðir framleiði minni mjólk ef hún nær ekki að halda í við aukið vökvatap í heitu loftslagi með aukinni inntöku. Rétt er að hafa Resorb eða sambærilegt steinefnaduft ætlað ungbörnum með á ferðalagi, það ætti að blanda í soðið og kælt vatn ef það er notað. Gera ætti ráð fyrir að mjólkurframboð hjá móður geti raskast ef hún veikist á ferðalagi og hafa mjólkurduft ætlað viðkomandi aldri meðferðis. Sjóða þarf allt vatn sem er notað fyrir ungbarn á ferðalagi þar sem viðvaranir um vatnsgæði skila sér ekki jafnörugglega til ferðalanga og íbúa á svæðinu.
Mikil hætta er á niðurgangssjúkdómum á ferðalögum, sem geta bæði verið smitandi eða ekki. Niðurgangur, heitt loftslag og ótrygg mjólkurframleiðsla móður ef hún veikist líka geta sett barn í mikla hættu. Sjá einnig hér að ofan.
Ýmsir sjúkdómar geta gengið í faröldrum sem ekki er fjallað um hér og margir þeirra geta haft alvarleg áhrif á mjög ung börn. Veikindi ungs barns á ferðalagi ætti alltaf að taka alvarlega, sérstaklega ef móðir veikist líka þar sem hún hefur þá ólíklega dælt vörnum (mótefnum) til barnsins á meðgöngunni.
Mislingar (smitandi í 4−5 daga eftir að útbrot koma fram, ef hiti enn þá enn smitandi).
Hlaupabóla (smitandi þar til öll útbrot með hrúðri).
(Meningókokkar - ekki smitandi ef fengið sýklalyf, í lífshættu ef ekki fengið sýklalyf).
Berklar - smithætta frá ungu barni er ákaflega lítil eða engin en smit til mjög ungs barns er lífshættulegt.
Barn 3−6 mánaða þegar ferð hefst
RSV bólusetningu má gefa frá fæðingu á ákveðnum árstíma, ekki er hægt að fá mótefnið utan þess árstíma þótt ferðalag sé fyrirhugað á suðlægar slóðir þar sem RSV gengur á öðrum árstímum en hér.
Rótaveirubólusetningu má gefa frá 6 vikna aldri, 4 vikur þurfa að líða milli skammta, hægt að ljúka við 14 vikna aldur ef þörf er á.
Grunnbólusetningu með Pentavac (bólusetning gegn barnaveiki, stífkrampa, kíghósta, mænusótt og Haemophilus influenzae B) og Vaxneuvance (bóluefni gegn lungnabólgubakteríu) má hefja frá 6 vikna aldri. Ef tími gefst ætti að ljúka grunnbólusetningu fyrir ferð (venjulega í áætlun við 5 mánaða aldur) eftir 4 vikur (frá ~10 vikna aldri). Ekki þarf aukaskammta þótt bólusetning hefjist snemma (breyting 2026). Ef ekki gefst tími fyrir tvo skammta fyrir ferð ætti að reyna að fá næsta skammt á áfangastað ef ferð varir lengur en 4 vikur.
Lifrarbólga B: Má gefa frá fæðingu, sjá fylgiseðil. Vegna lengri ferðalaga (30+ dagar) eða ef þekkt smit meðal náinna ættingja. Bólusetning er gerð á kostnað fjölskyldu nema heimilisfólk sé smitað af lifrarbólgu B.
Japönsk heilabólga (JE): Má gefa frá 2 mánaða aldri, sjá fylgiseðil. Ætti að gefa fyrir dvöl lengri en 30 dagar á rigningatíma á hættusvæði, ein leið til að þekkja eiginleg hættusvæði er ef bólusetning er í almennri áætlun þar sem dvalið verður. Ef barn of ungt, bóluefni ófáanlegt eða kostnaður of mikill er hægt að leita leiða til að fá bólusetningu á áfangastað, en ákveðin hætta er á alvarlegum aukaverkunum við notkun bóluefna sem eru á markaði þar sem mikil hætta er á JE. Getur þurft viðhaldsbólusetningu samkvæmt fylgiseðli ef fjölskylda hyggur á endurtekin ferðalög á svæði þar sem hætta er á JE. Góðar moskítóvarnir, nótt og dag, draga úr hættu á smiti JE.
Heilahimnubólga: Má gefa frá 2 mánaða aldri.
Meningókokkar ACWY og/eða B. Bóluefni gegn ACWY er í áætlun hér en það bóluefni má ekki gefa fyrr en við 12 mánaða aldur. Ef tilefni er til bólusetningar fyrir ferðalag ungs barns (samanber ferð á þurrkatíma til sahel svæða í V- og Mið-Afríku, ~desember til apríl) þarf að nota Nimenrix, á kostnað fjölskyldu, samkvæmt fylgiseðli. Bexsero bóluefni gegn meningókokkum B er oft fáanlegt og ætti að nota ef dvalið er á svæði þar sem faraldur er yfirstandandi eða að ósk foreldra.
Hundaæði: Engar frábendingar eru fyrir bólusetningu gegn hundaæði ef tilefni er til hennar. Börn sem geta ekki komist um af sjálfsdáðum eru ólíklegri til að vera útsett fyrir hundaæði heldur en börn sem komast um sjálf, en aðstæður á dvalarstað geta verið með þeim hætti að rétt sé að bólusetja jafnvel mjög ung börn, sérstaklega ef hætta er á að barnið komist í snertingu við leðurblökur án þess að sofandi ferðafélagar verði varir við það. Meðferð eftir útsetningu ef ekki var bólusett fyrir útsetningu krefst notkunar hundaæðimótefna eða hundaæðisermis, sem er unnið úr blóði manna eða dýra og oft erfitt að fá, jafnvel þar sem mikið er um hundaæði í villtum spendýrum.
Lifrarbólga A: Má ekki nota en hætta á alvarlegum veikindum mjög ungra barna líka lítil. Mikil smithætta til annarra ef barnið smitast, mikilvægt að fullorðnir sem sinna barni með lifrarbólgu A fái bólusetningu.
Mislingar: Ung börn eru í mikilli hættu á alvarlegum veikindum ef þau fá mislinga en ekki er óhætt að bólusetja börn undir 6 mánaða aldri. Börn á þessum aldri sem komast í tæri við mislinga geta þurft mótefnagjöf með mótefnum sem unnin eru úr mannablóði, í samráði við lækni.
Taugaveiki: Bóluefni gegn taugaveiki sem nota má fyrir ungbörn fást ekki í Evrópu. Ung börn eru í lífshættu vegna taugaveiki, sýklalyf þarf til að meðhöndla taugaveiki ef smit verður. Ef ferðast er til Suður-Asíu (helst Pakistan, Indland, Bangladesh) getur verið rétt að kynna sér bólusetningar sem bjóðast þar ef langdvöl á svæðinu.
Blóðmítilborin heilabólga: Bóluefni sem fæst hér má ekki nota fyrir börn undir 12 mánaða aldri. Ef ferðast er á svæði þar sem yngri börn fá bólusetningu í áætlun er rétt að fá ráðleggingar þar í landi um bólusetninguna. Börn sem komast ekki um sjálf eru tiltölulega ólíklegri til að komast í snertingu við mítla en börn sem skríða eða ganga sjálf í grasi, en góðar skordýrafælur, endurnýjaðar á um 2 klukkustunda fresti, draga úr hættu á mítlabitum og mítilbornum sjúkdómum.
Gulusótt: Ekki má bólusetja barn undir 6 mánaða aldri né móður með barn á brjósti sem ekki hefur náð 6 mánaða aldri. Ekki er mælt með bólusetningu barns fyrr en það hefur náð 9 mánaða aldri. Ekki er ráðlegt að ferðast með svo ung börn á svæði þar sem faraldur gulusóttar stendur yfir.
Dengue (beinbrunasótt): Bóluefnið sem fæst í Evrópu má eingöngu nota í tengslum við ferðalag ef barnið hefur áður fengið Dengue og hefur náð 4 ára aldri. Dengue er lífshættulegur sjúkdómur fyrir ungbörn, eina mögulega forvörnin eru góðar moskítóvarnir, nótt og dag.
Berklar: Má gera frá fæðingu en ekki er hægt að fá bólusetningu gegn berklum hér á landi. Ástæða getur verið til að kynna sér möguleika á bólusetningu þar sem dvalið er ef berklar hafa komið upp hjá ættingjum eða við langdvöl ef bólusetning ungbarna er á áætlun í landinu.
Kólera: Ekki mælt með fyrir börn undir 2 ára aldri. Ekki er ráðlegt að ferðast með svo ung börn á svæði þar sem kólerufaraldur stendur yfir.
Ebóla: Bóluefni er skráð en fæst ekki í Evrópu. Ekki er ráðlegt að ferðast með börn á svæði þar sem faraldur stendur yfir.
MPX: Bóluefni er ekki notað í tengslum við ferðalög hér á landi, eingöngu fyrir börn tengt útsetningu. Ekki er ráðlegt að ferðast með börn á svæði þar sem faraldur stendur yfir.
Sólbruni getur orðið mjög alvarlegur hjá ungum börnum og leitt til varanlegra skemmda í húð, sýkinga og fleira. Sólarvarnir af öllum gerðum ætti að nota öllum stundum meðan sól er á lofti: Hatt, skyggni/sólhlíf, léttan en langerma- og síðskálmafatnað og sólarvarnaráburð sem útilokar alla geisla á bera húð.
Mikil hætta er á alvarlegum veikindum í tengslum við ýmsa skordýraborna sjúkdóma, mikilvægt er að nota net þegar barn sefur, hvort sem er dags eða nætur og skordýrafælur ætti að nota reglulega. Skordýrafælu á að setja yfir sólarvörn.
Malaría er einn hættulegasti skordýraborni sjúkdómurinn. Til eru forvarnarmeðferðir sem mælt er með fyrir ferðalanga en ekki er raunhæft að gefa svo ungu barni daglega forvörn í töfluformi og ekki eru til bóluefni ætluð ferðalöngum. Ekki er ráðlegt að ferðast með svo ung börn á malaríusvæði, þótt notuð séu net og skordýrafælur.
Barn undir 6 mánaða aldri ætti að drekka mjólk eða steinefnalausn sem ætluð er þeim aldri, mjög takmarkað af vatni án steinefna. Mikil hætta getur verið á ferð ef barn þornar í heitu loftslagi, hætta getur verið á að móðir framleiði minni mjólk ef hún nær ekki að halda í við aukið vökvatap í heitu loftslagi með aukinni inntöku. Rétt er að hafa Resorb eða sambærilegt steinefnaduft ætlað ungbörnum með á ferðalagi, það ætti að blanda í soðið og kælt vatn ef það er notað. Gera ætti ráð fyrir að mjólkurframboð hjá móður geti raskast ef hún veikist á ferðalagi og hafa mjólkurduft meðferðis. Sjóða þarf allt vatn sem er notað fyrir ungbarn á ferðalagi þar sem viðvaranir um vatnsgæði skila sér ekki jafnörugglega til ferðalanga og íbúa á svæðinu.
Mikil hætta er á niðurgangssjúkdómum á ferðalögum, sem geta bæði verið smitandi eða ekki. Niðurgangur, heitt loftslag og ótrygg mjólkurframleiðsla móður ef hún veikist líka geta sett barn í mikla hættu. Sjá einnig hér að ofan.
Mjög mikilvægt er að barn fái eingöngu vel eldaðan mat ef það er farið að borða fasta fæðu. Ekki ætti að gefa ungum börnum ógerilsneyddan ávaxtasafa á ferðalagi og ávexti þarf að þvo vandlega og afhýða áður en þeir eru bornir fyrir ungbarn.
Ýmsir sjúkdómar geta gengið í faröldrum sem ekki er fjallað um hér og margir þeirra geta haft alvarleg áhrif á mjög ung börn. Veikindi ungs barns á ferðalagi ætti alltaf að taka alvarlega, sérstaklega ef móðir veikist líka þar sem hún hefur þá ólíklega dælt vörnum (mótefnum) til barnsins á meðgöngunni.
Mislingar (smitandi í 4−5 daga eftir að útbrot koma fram, ef hiti enn þá enn smitandi).
Hlaupabóla (smitandi þar til öll útbrot með hrúðri).
(Meningókokkar - ekki smitandi ef fengið sýklalyf, í lífshættu ef ekki fengið sýklalyf).
Berklar - smithætta frá ungu barni er ákaflega lítil eða engin en smit til mjög ungs barns er lífshættulegt.
Barn 6−9 mánaða þegar ferð hefst
Rótaveirubólusetningu ætti að vera lokið fyrir ferð.
Grunnbólusetningu með Pentavac (bólusetning gegn barnaveiki, stífkrampa, kíghósta, mænusótt og Haemophilus influenzae B) og Vaxneuvance (bóluefni gegn lungnabólgubakteríu) ætti að vera lokið fyrir ferð (örvunarskammtur gefinn 12 mánaða börnum hér á landi).
Mislingar: MMR má gefa frá 6 mánaða aldri ef tilefni er til en skrá þarf tilefni í sjúkraskrá barna á þessum aldri. Fá 18 mánaða bólusetningu óháð MMR fyrir 12 mánaða aldur.
Lifrarbólga B: Má gefa frá fæðingu, sjá fylgiseðil. Vegna lengri ferðalaga (30+ dagar) eða ef þekkt smit meðal náinna ættingja. Bólusetning er gerð á kostnað fjölskyldu nema heimilisfólk sé smitað af lifrarbólgu B.
Gulusótt: Ekki er ráðlegt að ferðast með svo ung börn á svæði þar sem faraldur gulusóttar stendur yfir. Í neyð er hægt að bólusetja barn sem náð hefur 6 mánaða aldri en æskilegt er að bíða með ferð þar til barn hefur náð 9 mánaða aldri og þar með aldri til bólusetningar. Ef bólusett er fyrir 9 mánaða aldur þarf að gera grein fyrir tilefni í sjúkraskrá barnsins.
Japönsk heilabólga (JE): Má gefa frá 2 mánaða aldri, sjá fylgiseðil. Ætti að gefa fyrir dvöl lengri en 30 dagar á rigningatíma á hættusvæði, ein leið til að þekkja eiginleg hættusvæði er ef bólusetning er í almennri áætlun þar sem dvalið verður. Ef barn of ungt, bóluefni ófáanlegt eða kostnaður of mikill er hægt að leita leiða til að fá bólusetningu á áfangastað, en ákveðin hætta er á alvarlegum aukaverkunum við notkun bóluefna sem eru á markaði þar sem mikil hætta er á JE. Getur þurft viðhaldsbólusetningu samkvæmt fylgiseðli ef fjölskylda hyggur á endurtekin ferðalög á svæði þar sem hætta er á JE. Góðar moskítóvarnir, nótt og dag, draga úr hættu á smiti JE.
Heilahimnubólga: Má gefa frá 2 mánaða aldri.
Meningókokkar ACWY og/eða B. Bóluefni gegn ACWY er í áætlun hér en það bóluefni má ekki gefa fyrr en við 12 mánaða aldur. Ef tilefni er til bólusetningar fyrir ferðalag ungs barns (samanber ferð á þurrkatíma til sahel svæða í V- og Mið-Afríku, ~desember til apríl) þarf að nota Nimenrix, á kostnað fjölskyldu, samkvæmt fylgiseðli. Bexsero bóluefni gegn meningókokkum B er oft fáanlegt og ætti að nota ef dvalið er á svæði þar sem faraldur er yfirstandandi eða að ósk foreldra.
Hundaæði: Engar frábendingar eru fyrir bólusetningu gegn hundaæði ef tilefni er til hennar. Börn sem geta ekki komist um af sjálfsdáðum eru ólíklegri til að vera útsett fyrir hundaæði heldur en börn sem komast um sjálf, en aðstæður á dvalarstað geta verið með þeim hætti að rétt sé að bólusetja jafnvel mjög ung börn, sérstaklega ef hætta er á að barnið komist í snertingu við leðurblökur án þess að sofandi ferðafélagar verði varir við það. Meðferð eftir útsetningu ef ekki var bólusett fyrir útsetningu krefst notkunar hundaæðimótefna eða hundaæðisermis, sem er unnið úr blóði manna eða dýra og oft erfitt að fá, jafnvel þar sem mikið er um hundaæði í villtum spendýrum.
Lifrarbólga A: Má ekki nota en hætta á alvarlegum veikindum mjög ungra barna líka lítil. Mikil smithætta til annarra ef barnið smitast, mikilvægt að fullorðnir sem sinna barni með lifrarbólgu A fái bólusetningu.
Taugaveiki: Bóluefni gegn taugaveiki sem nota má fyrir ungbörn fást ekki í Evrópu. Ung börn eru í lífshættu vegna taugaveiki, sýklalyf þarf til að meðhöndla taugaveiki ef smit verður. Ef ferðast er til Suður-Asíu (helst Pakistan, Indland, Bangladesh) getur verið rétt að kynna sér bólusetningar sem bjóðast þar ef langdvöl á svæðinu.
Blóðmítilborin heilabólga: Bóluefni sem fæst hér má ekki nota fyrir börn undir 12 mánaða aldri. Ef ferðast er á svæði þar sem yngri börn fá bólusetningu í áætlun er rétt að fá ráðleggingar þar í landi um bólusetninguna. Börn sem komast ekki um sjálf eru tiltölulega ólíklegri til að komast í snertingu við mítla en börn sem skríða eða ganga sjálf í grasi, en góðar skordýrafælur, endurnýjaðar á um 2 klukkustunda fresti, draga úr hættu á mítlabitum og mítilbornum sjúkdómum.
Dengue (beinbrunasótt): Bóluefnið sem fæst í Evrópu má eingöngu nota í tengslum við ferðalag ef barnið hefur áður fengið Dengue og hefur náð 4 ára aldri. Dengue er lífshættulegur sjúkdómur fyrir ungbörn, eina mögulega forvörnin eru góðar moskítóvarnir, nótt og dag.
Berklar: Má gera frá fæðingu en ekki er hægt að fá bólusetningu gegn berklum hér á landi. Ástæða getur verið til að kynna sér möguleika á bólusetningu þar sem dvalið er ef berklar hafa komið upp hjá ættingjum eða við langdvöl ef bólusetning ungbarna er á áætlun í landinu.
Kólera: Ekki mælt með fyrir börn undir 2 ára aldri. Ekki er ráðlegt að ferðast með svo ung börn á svæði þar sem kólerufaraldur stendur yfir.
Ebóla: Bóluefni er skráð en fæst ekki í Evrópu. Ekki er ráðlegt að ferðast með börn á svæði þar sem faraldur stendur yfir.
MPX: Bóluefni er ekki notað í tengslum við ferðalög hér á landi, eingöngu fyrir börn tengt útsetningu. Ekki er ráðlegt að ferðast með börn á svæði þar sem faraldur stendur yfir.
Sólbruni getur orðið mjög alvarlegur hjá ungum börnum og leitt til varanlegra skemmda í húð, sýkinga og fleira. Sólarvarnir af öllum gerðum ætti að nota öllum stundum meðan sól er á lofti: Hatt, skyggni/sólhlíf, léttan en langerma- og síðskálmafatnað og sólarvarnaráburð sem útilokar alla geisla á bera húð.
Mikil hætta er á alvarlegum veikindum í tengslum við ýmsa skordýraborna sjúkdóma, mikilvægt er að nota net þegar barn sefur, hvort sem er dags eða nætur og skordýrafælur ætti að nota reglulega. Skordýrafælu á að setja yfir sólarvörn.
Malaría er einn hættulegasti skordýraborni sjúkdómurinn. Til eru forvarnarmeðferðir sem mælt er með fyrir ferðalanga en ekki er raunhæft að gefa svo ungu barni daglega forvörn í töfluformi og ekki eru til bóluefni ætluð ferðalöngum. Ekki er ráðlegt að ferðast með svo ung börn á malaríusvæði, þótt notuð séu net og skordýrafælur.
Barn undir 9 mánaða aldri ætti að drekka mjólk eða steinefnalausn sem ætluð er þeim aldri. Barn sem borðar fasta fæðu getur drukkið vatn án steinefna en í hita getur verið æskilegra að vökvainntaka innihaldi yfirleitt steinefni. Mikil hætta getur verið á ferð ef barn þornar í heitu loftslagi, hætta getur verið á að móðir framleiði minni mjólk ef hún nær ekki að halda í við aukið vökvatap í heitu loftslagi með aukinni inntöku. Rétt er að hafa Resorb eða sambærilegt steinefnaduft ætlað ungbörnum með á ferðalagi, það ætti að blanda í soðið og kælt vatn ef það er notað. Gera ætti ráð fyrir að mjólkurframboð hjá móður geti raskast ef hún veikist á ferðalagi og hafa mjólkurduft meðferðis. Sjóða þarf allt vatn sem er notað fyrir ungbarn á ferðalagi þar sem viðvaranir um vatnsgæði skila sér ekki jafnörugglega til ferðalanga og íbúa á svæðinu.
Mikil hætta er á niðurgangssjúkdómum á ferðalögum, sem geta bæði verið smitandi eða ekki. Niðurgangur og heitt loftslag geta sett barn í mikla hættu. Sjá einnig hér að ofan.
Mjög mikilvægt er að barn fái eingöngu vel eldaðan mat ef það er farið að borða fasta fæðu. Ekki ætti að gefa ungum börnum ógerilsneyddan ávaxtasafa á ferðalagi og ávexti þarf að þvo vandlega og afhýða áður en þeir eru bornir fyrir ungbarn.
Ýmsir sjúkdómar geta gengið í faröldrum sem ekki er fjallað um hér og margir þeirra geta haft alvarleg áhrif á mjög ung börn. Veikindi ungs barns á ferðalagi ætti alltaf að taka alvarlega, sérstaklega ef móðir veikist líka þar sem hún hefur þá ólíklega dælt vörnum (mótefnum) til barnsins á meðgöngunni.
Mislingar (smitandi í 4−5 daga eftir að útbrot koma fram, ef hiti enn þá enn smitandi).
Hlaupabóla (smitandi þar til öll útbrot með hrúðri).
(Meningókokkar - ekki smitandi ef fengið sýklalyf, í lífshættu ef ekki fengið sýklalyf).
Berklar - smithætta frá ungu barni er ákaflega lítil eða engin en smit til mjög ungs barns er lífshættulegt.
Barn 9−12 mánaða þegar ferð hefst
Rótaveirubólusetningu ætti að vera lokið fyrir ferð.
Grunnbólusetningu með Pentavac (bólusetning gegn barnaveiki, stífkrampa, kíghósta, mænusótt og Haemophilus influenzae B) og Vaxneuvance (bóluefni gegn lungnabólgubakteríu) ætti að vera lokið fyrir ferð (örvunarskammtur gefinn 12 mánaða börnum hér á landi).
Mislingar: MMR ætti að gefa fyrir ferð. Fá 18 mánaða bólusetningu óháð MMR fyrir 12 mánaða aldur.
Til greina kemur að nota MMR+VZV eða MMRV (gegn mislingum, hlaupabólu auk hettusóttar og rauðra hunda) ef barn hefur náð 10 mánaða aldri og fjölskylda óskar eftir því. Endurtaka þarf MMR við 18 mánaða aldur en VZV þáttur er gildur fyrsti skammtur og gefa má seinni skammt samkvæmt áætlun.
Lifrarbólga B: Má gefa frá fæðingu, sjá fylgiseðil. Vegna lengri ferðalaga (30+ dagar) eða ef þekkt smit meðal náinna ættingja. Bólusetning er gerð á kostnað fjölskyldu nema heimilisfólk sé smitað af lifrarbólgu B.
Gulusótt: Ekki er ráðlegt að ferðast með svo ung börn á svæði þar sem faraldur gulusóttar stendur yfir. Bólusetja má frá 9 mánaða aldri og er sú bólusetning fullgild sem stendur en til athugunar er hjá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni hvort tilefni er til að endurtaka ef bólusett er mjög snemma.
Japönsk heilabólga (JE): Má gefa frá 2 mánaða aldri, sjá fylgiseðil. Ætti að gefa fyrir dvöl lengri en 30 dagar á rigningatíma á hættusvæði, ein leið til að þekkja eiginleg hættusvæði er ef bólusetning er í almennri áætlun þar sem dvalið verður. Ef barn of ungt, bóluefni ófáanlegt eða kostnaður of mikill er hægt að leita leiða til að fá bólusetningu á áfangastað, en ákveðin hætta er á alvarlegum aukaverkunum við notkun bóluefna sem eru á markaði þar sem mikil hætta er á JE. Getur þurft viðhaldsbólusetningu skv. fylgiseðli ef fjölskylda hyggur á endurtekin ferðalög á svæði þar sem hætta er á JE. Góðar moskítóvarnir, nótt og dag, draga úr hættu á smiti JE.
Heilahimnubólga: Má gefa frá 2 mánaða aldri.
Meningókokkar ACWY og/eða B. Bóluefni gegn ACWY er í áætlun hér en það bóluefni má ekki gefa fyrr en við 12 mánaða aldur. Ef tilefni er til bólusetningar fyrir ferðalag ungs barns (samanber ferð á þurrkatíma til sahel svæða í V- og Mið-Afríku, ~desember til apríl) þarf að nota Nimenrix, á kostnað fjölskyldu, samkvæmt fylgiseðli. Bexsero bóluefni gegn meningókokkum B er oft fáanlegt og ætti að nota ef dvalið er á svæði þar sem faraldur er yfirstandandi eða að ósk foreldra.
Hundaæði: Engar frábendingar eru fyrir bólusetningu gegn hundaæði ef tilefni er til hennar. Börn sem geta ekki komist um af sjálfsdáðum eru ólíklegri til að vera útsett fyrir hundaæði heldur en börn sem komast um sjálf, en aðstæður á dvalarstað geta verið með þeim hætti að rétt sé að bólusetja jafnvel mjög ung börn, sérstaklega ef hætta er á að barnið komist í snertingu við leðurblökur án þess að sofandi ferðafélagar verði varir við það. Meðferð eftir útsetningu ef ekki var bólusett fyrir útsetningu krefst notkunar hundaæðimótefna eða hundaæðisermis, sem er unnið úr blóði manna eða dýra og oft erfitt að fá, jafnvel þar sem mikið er um hundaæði í villtum spendýrum.
Lifrarbólga A: Má ekki nota en hætta á alvarlegum veikindum mjög ungra barna líka lítil. Mikil smithætta til annarra ef barnið smitast, mikilvægt að fullorðnir sem sinna barni með lifrarbólgu A fái bólusetningu. Ef faraldur er á áfangastað og ekki hægt að fresta ferð þar til barn hefur náð 12 mánaða aldri kemur til greina að gefa bólusetningu en gera þarf grein fyrir tilefni í sjúkraskrá og ekki eru til leiðbeiningar um frekari bólusetningar í þessu samhengi.
Taugaveiki: Bóluefni gegn taugaveiki sem nota má fyrir ungbörn fást ekki í Evrópu. Ung börn eru í lífshættu vegna taugaveiki, sýklalyf þarf til að meðhöndla taugaveiki ef smit verður. Ef ferðast er til Suður-Asíu (helst Pakistan, Indland, Bangladesh) getur verið rétt að kynna sér bólusetningar sem bjóðast þar ef langdvöl á svæðinu.
Blóðmítilborin heilabólga: Bóluefni sem fæst hér má ekki nota fyrir börn undir 12 mánaða aldri. Ef ferðast er á svæði þar sem yngri börn fá bólusetningu í áætlun er rétt að fá ráðleggingar þar í landi um bólusetninguna. Börn sem komast um sjálf eru tiltölulega líklegri til að komast í snertingu við mítla en börn í fangi, en góðar skordýrafælur, endurnýjaðar á um 2 klukkustunda fresti, draga úr hættu á mítlabitum og mítilbornum sjúkdómum.
Dengue (beinbrunasótt): Bóluefnið sem fæst í Evrópu má eingöngu nota í tengslum við ferðalag ef barnið hefur áður fengið Dengue og hefur náð 4ra ára aldri. Dengue er lífshættulegur sjúkdómur fyrir ungbörn, eina mögulega forvörnin eru góðar moskítóvarnir, nótt og dag.
Berklar: Má gera frá fæðingu en ekki er hægt að fá bólusetningu gegn berklum hér á landi. Ástæða getur verið til að kynna sér möguleika á bólusetningu þar sem dvalið er ef berklar hafa komið upp hjá ættingjum eða við langdvöl ef bólusetning ungbarna er á áætlun í landinu.
Kólera: Ekki mælt með fyrir börn undir 2 ára aldri. Ekki er ráðlegt að ferðast með svo ung börn á svæði þar sem kólerufaraldur stendur yfir.
Ebóla: Bóluefni er skráð en fæst ekki í Evrópu. Ekki er ráðlegt að ferðast með börn á svæði þar sem faraldur stendur yfir.
MPX: Bóluefni er ekki notað í tengslum við ferðalög hér á landi, eingöngu fyrir börn tengt útsetningu. Ekki er ráðlegt að ferðast með börn á svæði þar sem faraldur stendur yfir.
Sólbruni getur orðið mjög alvarlegur hjá ungum börnum og leitt til varanlegra skemmda í húð, sýkinga og fleira. Sólarvarnir af öllum gerðum ætti að nota öllum stundum meðan sól er á lofti: Hatt, skyggni/sólhlíf, léttan en langerma- og síðskálmafatnað og sólarvarnaráburð sem útilokar alla geisla á bera húð.
Mikil hætta er á alvarlegum veikindum í tengslum við ýmsa skordýraborna sjúkdóma, mikilvægt er að nota net þegar barn sefur, hvort sem er dags eða nætur og skordýrafælur ætti að nota reglulega. Skordýrafælu á að setja yfir sólarvörn.
Malaría er einn hættulegasti skordýraborni sjúkdómurinn. Til eru forvarnarmeðferðir sem mælt er með fyrir ferðalanga en ekki er raunhæft að gefa svo ungu barni daglega forvörn í töfluformi og ekki eru til bóluefni ætluð ferðalöngum. Ekki er ráðlegt að ferðast með svo ung börn á malaríusvæði, þótt notuð séu net og skordýrafælur.
Barn undir 12 mánaða aldri ætti að drekka mjólk, soðið vatn eða steinefnalausn sem ætluð er þeim aldri. Barn sem borðar fasta fæðu getur drukkið vatn án steinefna en í hita getur verið æskilegra að vökvainntaka innihaldi yfiirleitt steinefni. Mikil hætta getur verið á ferð ef barn þornar í heitu loftslagi, hætta getur verið á að móðir framleiði minni mjólk ef hún nær ekki að halda í við aukið vökvatap í heitu loftslagi með aukinni inntöku. Rétt er að hafa Resorb eða sambærilegt steinefnaduft ætlað ungbörnum með á ferðalagi, það ætti að blanda í soðið og kælt vatn ef það er notað. Gera ætti ráð fyrir að mjólkurframboð hjá móður geti raskast ef hún veikist á ferðalagi og hafa mjólkurduft meðferðis. Sjóða þarf allt vatn sem er notað fyrir ungbarn á ferðalagi þar sem viðvaranir um vatnsgæði skila sér ekki jafnörugglega til ferðalanga og íbúa á svæðinu.
Mikil hætta er á niðurgangssjúkdómum á ferðalögum, sem geta bæði verið smitandi eða ekki. Niðurgangur og heitt loftslag geta sett barn í mikla hættu. Sjá einnig hér að ofan.
Mjög mikilvægt er að barn fái eingöngu vel eldaðan mat ef það er farið að borða fasta fæðu. Ekki ætti að gefa ungum börnum ógerilsneyddan ávaxtasafa á ferðalagi og ávexti þarf að þvo vandlega og afhýða áður en þeir eru bornir fyrir ungbarn.
Ýmsir sjúkdómar geta gengið í faröldrum sem ekki er fjallað um hér og margir þeirra geta haft alvarleg áhrif á mjög ung börn. Veikindi ungs barns á ferðalagi ætti alltaf að taka alvarlega.
Mislingar (smitandi í 4−5 daga eftir að útbrot koma fram, ef hiti enn þá enn smitandi).
Hlaupabóla (smitandi þar til öll útbrot með hrúðri).
(Meningókokkar - ekki smitandi ef fengið sýklalyf, í lífshættu ef ekki fengið sýklalyf).
Berklar - smithætta frá ungu barni er ákaflega lítil eða engin en smit til mjög ungs barns er lífshættulegt.
Barn 12−23 mánaða þegar ferð hefst
Grunnbólusetningu með Pentavac (bólusetning gegn barnaveiki, stífkrampa, kíghósta, mænusótt og Haemophilus influenzae B) og Vaxneuvance (bóluefni gegn lungnabólgubakteríu) ætti að vera lokið fyrir ferð og ef 6 mánuðir eru liðnir frá seinni grunnskammti má gjarnan ljúka örvunarskammti fyrir ferð
Mislingar: MMR ætti að gefa fyrir ferð, ef barn hefur náð 12 mánaða aldri þarf það ekki að endurtaka MMR í 18 mánaða skoðun.
Til greina kemur að nota MMR+VZV eða MMRV (gegn mislingum, hlaupabólu auk hettusóttar og rauðra hunda) í stað MMR eingöngu.
Lifrarbólga B: Má gefa frá fæðingu, sjá fylgiseðil. Vegna lengri ferðalaga (30+ dagar) eða ef þekkt smit meðal náinna ættingja. Bólusetning er gerð á kostnað fjölskyldu nema heimilisfólk sé smitað af lifrarbólgu B.
Gulusótt: Ekki er ráðlegt að ferðast með ung börn á svæði þar sem faraldur gulusóttar stendur yfir. Bólusetja má frá 9 mánaða aldri og er sú bólusetning fullgild sem stendur en til athugunar er hjá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni hvort tilefni er til að endurtaka ef bólusett er mjög snemma.
Japönsk heilabólga (JE): Má gefa frá 2 mánaða aldri, sjá fylgiseðil. Ætti að gefa fyrir dvöl lengri en 30 dagar á rigningatíma á hættusvæði, ein leið til að þekkja eiginleg hættusvæði er ef bólusetning er í almennri áætlun þar sem dvalið verður. Ef barn of ungt, bóluefni ófáanlegt eða kostnaður of mikill er hægt að leita leiða til að fá bólusetningu á áfangastað, en ákveðin hætta er á alvarlegum aukaverkunum við notkun bóluefna sem eru á markaði þar sem mikil hætta er á JE. Getur þurft viðhaldsbólusetningu samkvæmt fylgiseðli ef fjölskylda hyggur á endurtekin ferðalög á svæði þar sem hætta er á JE. Góðar moskítóvarnir, nótt og dag, draga úr hættu á smiti JE.
Heilahimnubólga: Má gefa frá 2 mánaða aldri.
Meningókokkar ACWY og/eða B. Bóluefni gegn ACWY er í áætlun hér og má gefa frá 12 mánaða aldri. Ef meira en 12 mánuðir eru liðnir frá þeim skammti og tilefni er til bólusetningar gegn meningókokkum A fyrir ferðalag ungs barns (sbr. ferð á þurrkatíma til sahel svæða í V- og Mið-Afríku, ~desember til apríl) þarf að endurtaka bólusetningu, á kostnað fjölskyldu. Bexsero bóluefni gegn meningókokkum B er oft fáanlegt og ætti að nota ef dvalið er á svæði þar sem faraldur er yfirstandandi eða að ósk foreldra.
Hundaæði: Engar frábendingar eru fyrir bólusetningu gegn hundaæði ef tilefni er til hennar. Börn sem komast um sjálf og hafa áhuga á dýrum en geta ekki endilega tjáð sig um það ef þau lenda í biti getur verið rétt að bólusetja þótt ekki sé talin þörf fyrir því fyrir eldri börn eða fullorðna ferðafélaga. Meðferð eftir útsetningu ef ekki var bólusett fyrir útsetningu krefst notkunar hundaæðimótefna eða hundaæðisermis, sem er unnið úr blóði manna eða dýra og oft erfitt að fá, jafnvel þar sem mikið er um hundaæði í villtum spendýrum.
Lifrarbólga A: Má gefa frá 12 mánaða aldri, hvort sem er sér eða með lifrarbólgu B.
Blóðmítilborin heilabólga: Bóluefni sem fæst hér má nota fyrir börn frá 12 mánaða aldri. Ef ferðast er á svæði þar sem börn fá bólusetningu í áætlun er rétt að barn fái bólusetninguna fyrir ferð ef kostur er, jafnvel þótt ekki náist að klára alla skammta sem mælt er með fyrir ferðalag. Góðar skordýrafælur, endurnýjaðar á um 2 klst. fresti, draga úr hættu á mítlabitum og mítilbornum sjúkdómum.
Taugaveiki: Bóluefni gegn taugaveiki sem nota má fyrir ungbörn fást ekki í Evrópu. Ung börn eru í lífshættu vegna taugaveiki, sýklalyf þarf til að meðhöndla taugaveiki ef smit verður. Ef ferðast er til Suður-Asíu (helst Pakistan, Indland, Bangladesh) getur verið rétt að kynna sér bólusetningar sem bjóðast þar ef langdvöl á svæðinu.
Dengue (beinbrunasótt): Bóluefnið sem fæst í Evrópu má eingöngu nota í tengslum við ferðalag ef barnið hefur áður fengið Dengue og hefur náð 4 ára aldri. Dengue er lífshættulegur sjúkdómur fyrir ungbörn, eina mögulega forvörnin eru góðar moskítóvarnir, nótt og dag.
Berklar: Má gera frá fæðingu en ekki er hægt að fá bólusetningu gegn berklum hér á landi. Ástæða getur verið til að kynna sér möguleika á bólusetningu þar sem dvalið er ef berklar hafa komið upp hjá ættingjum eða við langdvöl ef bólusetning ungbarna er á áætlun í landinu.
Kólera: Ekki mælt með fyrir börn undir 2 ára aldri. Ekki er ráðlegt að ferðast með svo ung börn á svæði þar sem kólerufaraldur stendur yfir.
Ebóla: Bóluefni er skráð en fæst ekki í Evrópu. Ekki er ráðlegt að ferðast með börn á svæði þar sem faraldur stendur yfir.
MPX: Bóluefni er ekki notað í tengslum við ferðalög hér á landi, eingöngu fyrir börn tengt útsetningu. Ekki er ráðlegt að ferðast með börn á svæði þar sem faraldur stendur yfir.
Sólbruni getur orðið mjög alvarlegur hjá ungum börnum og leitt til varanlegra skemmda í húð, sýkinga o.fl. Sólarvarnir af öllum gerðum ætti að nota öllum stundum meðan sól er á lofti: hatt, skyggni/sólhlíf, léttan en langerma- og síðskálmafatnað og sólarvarnaráburð sem útilokar alla geisla á bera húð.
Mikil hætta er á alvarlegum veikindum í tengslum við ýmsa skordýraborna sjúkdóma, mikilvægt er að nota net þegar barn sefur, hvort sem er dags eða nætur og skordýrafælur ætti að nota reglulega. Skordýrafælu á að setja yfir sólarvörn.
Malaría er einn hættulegasti skordýraborni sjúkdómurinn. Til eru forvarnarmeðferðir sem mælt er með fyrir ferðalanga, erfitt getur reynst að gefa svo ungu barni daglega forvörn í töfluformi (Malarone Jr.) og ekki eru til bóluefni ætluð ferðalöngum. Ekki er ráðlegt að ferðast með svo ung börn á malaríusvæði, þótt notuð séu net og skordýrafælur.
Barn á ferðalagi ætti að drekka mjólk, soðið vatn eða steinefnalausn í soðnu vatni sem ætluð er þeim aldri. Barn sem borðar fasta fæðu getur drukkið vatn án steinefna en í hita getur verið æskilegra að vökvainntaka innihaldi yfirleitt steinefni. Mikil hætta getur verið á ferð ef barn þornar í heitu loftslagi. Rétt er að hafa Resorb eða sambærilegt steinefnaduft ætlað ungbörnum með á ferðalagi, það ætti að blanda í soðið og kælt vatn ef það er notað. Sjóða þarf allt vatn sem er notað fyrir barn undir 24 mánaða aldri á ferðalagi þar sem viðvaranir um vatnsgæði skila sér ekki jafnörugglega til ferðalanga og íbúa á svæðinu.
Mikil hætta er á niðurgangssjúkdómum á ferðalögum, sem geta bæði verið smitandi eða ekki. Niðurgangur og heitt loftslag geta sett barn í mikla hættu. Sjá einnig hér að ofan.
Mjög mikilvægt er að barn fái eingöngu vel eldaðan mat. Ekki ætti að gefa ungum börnum ógerilsneyddan ávaxtasafa á ferðalagi og ávexti þarf að þvo vandlega og afhýða áður en þeir eru bornir fyrir barn.
Ýmsir sjúkdómar geta gengið í faröldrum sem ekki er fjallað um hér og margir þeirra geta haft alvarleg áhrif á ung börn. Veikindi ungs barns á ferðalagi ætti alltaf að taka alvarlega.
Mislingar (smitandi í 4−5 daga eftir að útbrot koma fram, ef hiti enn þá enn smitandi).
Hlaupabóla (smitandi þar til öll útbrot með hrúðri).
(Meningókokkar - ekki smitandi ef fengið sýklalyf, í lífshættu ef ekki fengið sýklalyf).
Berklar - smithætta frá ungu barni er ákaflega lítil eða engin en smit til mjög ungs barns er lífshættulegt.
Barn 2 ára−3,5 árs þegar ferð hefst
Örvunarbólusetningu með Pentavac (bólusetning gegn barnaveiki, stífkrampa, kíghósta, mænusótt og Haemophilus influenzae B) og Vaxneuvance (bóluefni gegn lungnabólgubakteríu) ætti að vera lokið fyrir ferð.
Mislingar: 18 mánaða bólusetningu ætti að vera lokið fyrir ferð.
Lifrarbólga B: Má gefa frá fæðingu, sjá fylgiseðil. Vegna lengri ferðalaga (30+ dagar) eða ef þekkt smit meðal náinna ættingja. Bólusetning er gerð á kostnað fjölskyldu nema heimilisfólk sé smitað af lifrarbólgu B.
Gulusótt: Má gefa ef krafist eða ef ferð um áhættusvæði í S-Ameríku eða Afríku. Ekki er ráðlegt að ferðast með ung börn á svæði þar sem faraldur gulusóttar stendur yfir.
Japönsk heilabólga (JE): Má gefa, sjá fylgiseðil. Ætti að gefa fyrir dvöl lengri en 30 dagar á rigningatíma á hættusvæði, ein leið til að þekkja eiginleg hættusvæði er ef bólusetning er í almennri áætlun þar sem dvalið verður. Ef bóluefni er ófáanlegt eða kostnaður of mikill er hægt að leita leiða til að fá bólusetningu á áfangastað, en ákveðin hætta er á alvarlegum aukaverkunum við notkun bóluefna sem eru á markaði þar sem mikil hætta er á JE. Getur þurft viðhaldsbólusetningu skv. fylgiseðli ef fjölskylda hyggur á endurtekin ferðalög á svæði þar sem hætta er á JE. Góðar moskítóvarnir, nótt og dag, draga úr hættu á smiti JE.
Heilahimnubólga: Má gefa.
Meningókokkar ACWY og/eða B. Bóluefni gegn ACWY er í áætlun hér og má gefa frá 12 mánaða aldri. Ef meira en 12 mánuðir eru liðnir frá þeim skammti og tilefni er til bólusetningar gegn meningókokkum A fyrir ferðalag ungs barns (sbr. ferð á þurrkatíma til sahel svæða í V- og Mið-Afríku, ~desember til apríl) þarf að endurtaka bólusetningu, á kostnað fjölskyldu. Bexsero bóluefni gegn meningókokkum B er oft fáanlegt og ætti að nota ef dvalið er á svæði þar sem faraldur er yfirstandandi eða að ósk foreldra.
Hundaæði: Engar frábendingar eru fyrir bólusetningu gegn hundaæði ef tilefni er til hennar. Börn sem komast um sjálf og hafa áhuga á dýrum en geta ekki endilega tjáð sig um það ef þau lenda í biti getur verið rétt að bólusetja þótt ekki sé talin þörf fyrir því fyrir eldri börn eða fullorðna ferðafélaga. Meðferð eftir útsetningu ef ekki var bólusett fyrir útsetningu krefst notkunar hundaæðimótefna eða hundaæðisermis, sem er unnið úr blóði manna eða dýra og oft erfitt að fá, jafnvel þar sem mikið er um hundaæði í villtum spendýrum.
Lifrarbólga A: Má gefa frá 12 mánaða aldri, hvort sem er sér eða með lifrarbólgu B.
Taugaveiki: Má gefa frá 24 mánaða aldri en smithætta samt sem áður einhver. Sýklalyf þarf til að meðhöndla taugaveiki ef smit verður. Mælt með fyrir öll ferðalög til Suður-Asíu (helst Pakistan, Indland, Bangladesh) en aðallega fyrir lengri ferðir (2+ vikur) til Ameríku sunnan Texas, Afríku eða Asíu.
Blóðmítilborin heilabólga: Bóluefni sem fæst hér má nota fyrir börn frá 12 mánaða aldri. Ef ferðast er á svæði þar sem börn fá bólusetningu í áætlun er rétt að barn fái bólusetninguna fyrir ferð ef kostur er, jafnvel þótt ekki náist að klára alla skammta sem mælt er með fyrir ferðalag. Góðar skordýrafælur, endurnýjaðar á um 2 klst. fresti, draga úr hættu á mítlabitum og mítilbornum sjúkdómum.
Kólera: Má gefa ef smithætta getur verið fyrir hendi á áfangastað en ekki er ráðlegt að ferðast með svo ung börn á svæði þar sem kólerufaraldur stendur yfir.
Dengue (beinbrunasótt): Bóluefnið sem fæst í Evrópu má eingöngu nota í tengslum við ferðalag ef barnið hefur áður fengið Dengue og hefur náð 4 ára aldri. Dengue er lífshættulegur sjúkdómur fyrir ungbörn, eina mögulega forvörnin eru góðar moskítóvarnir, nótt og dag.
Berklar: Má gera frá fæðingu en ekki er hægt að fá bólusetningu gegn berklum hér á landi. Ástæða getur verið til að kynna sér möguleika á bólusetningu þar sem dvalið er ef berklar hafa komið upp hjá ættingjum eða við langdvöl ef bólusetning ungbarna er á áætlun í landinu.
Ebóla: Bóluefni er skráð en fæst ekki í Evrópu. Ekki er ráðlegt að ferðast með börn á svæði þar sem faraldur stendur yfir.
MPX: Bóluefni er ekki notað í tengslum við ferðalög hér á landi, eingöngu fyrir börn tengt útsetningu. Ekki er ráðlegt að ferðast með börn á svæði þar sem faraldur stendur yfir.
Sólbruni getur orðið mjög alvarlegur hjá ungum börnum og leitt til varanlegra skemmda í húð, sýkinga o.fl. Sólarvarnir af öllum gerðum ætti að nota öllum stundum meðan sól er á lofti: hatt, skyggni/sólhlíf, léttan en langerma- og síðskálmafatnað og sólarvarnaráburð sem útilokar alla geisla á bera húð.
Mikil hætta er á alvarlegum veikindum í tengslum við ýmsa skordýraborna sjúkdóma, mikilvægt er að nota net þegar barn sefur, hvort sem er dags eða nætur og skordýrafælur ætti að nota reglulega. Skordýrafælu á að setja yfir sólarvörn.
Malaría er einn hættulegasti skordýraborni sjúkdómurinn. Til eru forvarnarmeðferðir sem mælt er með fyrir ferðalanga, erfitt getur reynst að gefa svo ungu barni daglega forvörn í töfluformi (Malarone Jr.) og ekki eru til bóluefni ætluð ferðalöngum. Ekki er ráðlegt að ferðast með svo ung börn á malaríusvæði, þótt notuð séu net og skordýrafælur.
Barn á ferðalagi ætti að drekka mjólk, soðið vatn eða steinefnalausn í soðnu vatni sem ætluð er þeim aldri. Barn sem borðar fasta fæðu getur drukkið vatn án steinefna en í hita getur verið æskilegra að vökvainntaka innihaldi yfirleitt steinefni. Mikil hætta getur verið á ferð ef barn þornar í heitu loftslagi. Rétt er að hafa Resorb eða sambærilegt steinefnaduft ætlað ungbörnum með á ferðalagi, það ætti að blanda í soðið og kælt vatn ef það er notað. Sjóða þarf allt vatn sem er notað fyrir barn undir 24 mánaða aldri á ferðalagi þar sem viðvaranir um vatnsgæði skila sér ekki jafnörugglega til ferðalanga og íbúa á svæðinu.
Mikil hætta er á niðurgangssjúkdómum á ferðalögum, sem geta bæði verið smitandi eða ekki. Niðurgangur og heitt loftslag geta sett barn í mikla hættu. Sjá einnig hér að ofan.
Mjög mikilvægt er að barn fái eingöngu vel eldaðan mat. Ekki ætti að gefa ungum börnum ógerilsneyddan ávaxtasafa á ferðalagi og ávexti þarf að þvo vandlega og afhýða áður en þeir eru bornir fyrir barn.
Ýmsir sjúkdómar geta gengið í faröldrum sem ekki er fjallað um hér og margir þeirra geta haft alvarleg áhrif á ung börn. Veikindi ungs barns á ferðalagi ætti alltaf að taka alvarlega.
Mislingar (smitandi í 4−5 daga eftir að útbrot koma fram, ef hiti enn þá enn smitandi).
Hlaupabóla (smitandi þar til öll útbrot með hrúðri).
(Meningókokkar - ekki smitandi ef fengið sýklalyf, í lífshættu ef ekki fengið sýklalyf).
Berklar - smithætta frá ungu barni er ákaflega lítil eða engin en smit til mjög ungs barns er lífshættulegt.
Barn 3,5 árs−10 ára þegar ferð hefst
Örvunarbólusetningu með Pentavac (bólusetning gegn barnaveiki, stífkrampa, kíghósta, mænusótt og Haemophilus influenzae B) og Vaxneuvance (bóluefni gegn lungnabólgubakteríu) ætti að vera lokið fyrir ferð.
Mislingar: 18 mánaða bólusetningu ætti að vera lokið fyrir ferð.
Lifrarbólga B: Má gefa frá fæðingu, sjá fylgiseðil. Vegna lengri ferðalaga (30+ dagar) eða ef þekkt smit meðal náinna ættingja. Bólusetning er gerð á kostnað fjölskyldu nema heimilisfólk sé smitað af lifrarbólgu B.
Gulusótt: Má gefa ef krafist eða ef ferð um áhættusvæði í S-Ameríku eða Afríku. Ekki er ráðlegt að ferðast með ung börn á svæði þar sem faraldur gulusóttar stendur yfir.
Japönsk heilabólga (JE): Má gefa, sjá fylgiseðil. Ætti að gefa fyrir dvöl lengri en 30 dagar á rigningatíma á hættusvæði, ein leið til að þekkja eiginleg hættusvæði er ef bólusetning er í almennri áætlun þar sem dvalið verður. Ef bóluefni er ófáanlegt eða kostnaður of mikill er hægt að leita leiða til að fá bólusetningu á áfangastað, en ákveðin hætta er á alvarlegum aukaverkunum við notkun bóluefna sem eru á markaði þar sem mikil hætta er á JE. Getur þurft viðhaldsbólusetningu skv. fylgiseðli ef fjölskylda hyggur á endurtekin ferðalög á svæði þar sem hætta er á JE. Góðar moskítóvarnir, nótt og dag, draga úr hættu á smiti JE.
Heilahimnubólga: Má gefa.
Meningókokkar ACWY og/eða B. Bóluefni gegn ACWY er í áætlun hér og má gefa frá 12 mánaða aldri. Ef meira en 12 mánuðir eru liðnir frá þeim skammti og tilefni er til bólusetningar gegn meningókokkum A fyrir ferðalag ungs barns (sbr. ferð á þurrkatíma til sahel svæða í V- og Mið-Afríku, ~desember til apríl) þarf að endurtaka bólusetningu, á kostnað fjölskyldu. Bexsero bóluefni gegn meningókokkum B er oft fáanlegt og ætti að nota ef dvalið er á svæði þar sem faraldur er yfirstandandi eða að ósk foreldra.
Hundaæði: Engar frábendingar eru fyrir bólusetningu gegn hundaæði ef tilefni er til hennar. Börn sem komast um sjálf og hafa áhuga á dýrum en geta ekki endilega tjáð sig um það ef þau lenda í biti getur verið rétt að bólusetja þótt ekki sé talin þörf fyrir því fyrir eldri börn eða fullorðna ferðafélaga. Meðferð eftir útsetningu ef ekki var bólusett fyrir útsetningu krefst notkunar hundaæðimótefna eða hundaæðisermis, sem er unnið úr blóði manna eða dýra og oft erfitt að fá, jafnvel þar sem mikið er um hundaæði í villtum spendýrum.
Lifrarbólga A: Má gefa frá 12 mánaða aldri, hvort sem er sér eða með lifrarbólgu B.
Taugaveiki: Má gefa frá 24 mánaða aldri en smithætta samt sem áður einhver. Sýklalyf þarf til að meðhöndla taugaveiki ef smit verður. Mælt með fyrir öll ferðalög til Suður-Asíu (helst Pakistan, Indland, Bangladesh) en aðallega fyrir lengri ferðir (2+ vikur) til Ameríku sunnan Texas, Afríku eða Asíu.
Blóðmítilborin heilabólga: Bóluefni sem fæst hér má nota fyrir börn frá 12 mánaða aldri. Ef ferðast er á svæði þar sem börn fá bólusetningu í áætlun er rétt að barn fái bólusetninguna fyrir ferð ef kostur er, jafnvel þótt ekki náist að klára alla skammta sem mælt er með fyrir ferðalag. Góðar skordýrafælur, endurnýjaðar á um 2 klst. fresti, draga úr hættu á mítlabitum og mítilbornum sjúkdómum.
Kólera: Má gefa ef smithætta getur verið fyrir hendi á áfangastað en ekki er ráðlegt að ferðast með svo ung börn á svæði þar sem kólerufaraldur stendur yfir.
Berklar: Má gera frá fæðingu en ekki er hægt að fá bólusetningu gegn berklum hér á landi. Börn sem náð hafa 5 ára aldri hafa takmarkað gagn af bólusetningu þar sem hætta á hröðum sjúkdómsgangi er lítið meiri hjá þeim en eldri einstaklingum.
Ebóla: Bóluefni er skráð en fæst ekki í Evrópu. Ekki er ráðlegt að ferðast með börn á svæði þar sem faraldur stendur yfir.
MPX: Bóluefni er ekki notað í tengslum við ferðalög hér á landi, eingöngu fyrir börn tengt útsetningu. Ekki er ráðlegt að ferðast með börn á svæði þar sem faraldur stendur yfir.
Sólbruni getur orðið mjög alvarlegur og leitt til varanlegra skemmda í húð, sýkinga o.fl. Sólarvarnir af öllum gerðum ætti að nota öllum stundum meðan sól er á lofti: hatt, skyggni/sólhlíf, léttan en langerma- og síðskálmafatnað og sólarvarnaráburð sem útilokar alla geisla á bera húð.
Hætta getur verið á alvarlegum veikindum í tengslum við ýmsa moskítóborna sjúkdóma, mikilvægt er að nota net þegar barn sefur, hvort sem er dags eða nætur og moskítófælur ætti að nota reglulega. Skordýrafælu á að setja yfir sólarvörn.
Börn sem náð hafa 5 ára aldri sem ekki eru alin upp á malaríusvæði eða hafa búið utan malaríusvæða í tvö ár eða lengur eru í hættu á alvarlegri malaríu og ættu að nota Malarone í samræmi við þyngd á ferðalagi um malaríusvæði.
Barn á ferðalagi ætti að drekka vel, soðið vatn, gerilsneydda mjólk, vel soðið te, steinefnalausn eða (e.t.v. gerilsneyddan) ávaxtasafa. Barn óvant hita getur misst lystina á að drekka og þornar auðveldlega í heitu loftslagi. Rétt er að hafa Resorb eða sambærilegt steinefnaduft ætlað börnum með á ferðalagi, það ætti að blanda í soðið og kælt vatn ef það er notað. Ferðalangar geta veikst af vatni sem ekki er talin þörf á að sjóða fyrir neyslu, klórtöflur, kolasíur, UV/sólargeislun eða suða gera ótryggt vatn hættuminna til neyslu. Athugið sérstaklega að vatn í sturtum og baðkrönum getur verið óhæft til neyslu og munnur ætti að vera lokaður meðan barn baðar sig. Ekki ætti að þiggja klaka í drykki ef kranavatn er ekki talið drykkjarhæft og sumstaðar getur þurft að nota soðið/síað/geislað vatn við tannburstun.
Mikil hætta er á niðurgangssjúkdómum á ferðalögum, sem geta bæði verið smitandi eða ekki. Niðurgangur og heitt loftslag geta sett barn í hættu. Sjá einnig hér að ofan.
Mjög mikilvægt er að barn fái eingöngu vel eldaðan mat. Ávexti þarf að þvo vandlega og afhýða áður en þeir eru bornir fyrir barn og grænmeti ætti helst að elda, ekki er ráðlegt að borða salöt þar sem neysluvatn er ótryggt.
Ýmsir sjúkdómar geta gengið í faröldrum sem ekki er fjallað um hér og margir þeirra geta haft alvarleg áhrif. Veikindi barns á ferðalagi ætti alltaf að taka alvarlega.
Mislingar (smitandi í 4−5 daga eftir að útbrot koma fram, ef hiti enn þá enn smitandi).
Hlaupabóla (smitandi þar til öll útbrot með hrúðri).
(Meningókokkar - ekki smitandi ef fengið sýklalyf, í lífshættu ef ekki fengið sýklalyf).
Berklar - smithætta frá börnum fyrir kynþroska er ákaflega lítil eða engin. Börn á grunnskólaaldri eru yfirleitt ekki í bráðri lífshættu þótt þau smitist af berklum en hætta á berklaveiki hjá berklasmituðu barni eykst nokkuð við kynþroska.
Barn 10−14 ára þegar ferð hefst
Örvunarbólusetningu með Boostrix (4 ára bólusetningu) ætti að vera lokið fyrir ferð. Ef ferðast er á svæði þar sem mænusóttar hefur orðið vart sl. 12 mánuði ætti að gefa Repevax (eða eingilt mænusóttarbóluefni ef fæst, þá á kostnað fjölskyldu) fyrir ferð.
Mislingar: 18 mánaða bólusetningu ætti að vera lokið fyrir ferð og íhuga ætti að ljúka seinni skammti fyrir ferð á svæði þar sem mislingar eru algengir ef henni ekki þegar lokið.
Lifrarbólga A: Ætti að gefa, hvort sem er sér eða með lifrarbólgu B.
Lifrarbólga B: Má gefa frá fæðingu, sjá fylgiseðil. Vegna lengri ferðalaga (30+ dagar) eða ef þekkt smit meðal náinna ættingja. Bólusetning er gerð á kostnað fjölskyldu nema heimilisfólk sé smitað af lifrarbólgu B.
Gulusótt: Má gefa ef krafist eða ef ferð um áhættusvæði í S-Ameríku eða Afríku. Ekki er ráðlegt að ferðast með börn á svæði þar sem faraldur gulusóttar stendur yfir.
Japönsk heilabólga (JE): Má gefa, sjá fylgiseðil. Ætti að gefa fyrir dvöl lengri en 30 dagar á rigningatíma á hættusvæði, ein leið til að þekkja eiginleg hættusvæði er ef bólusetning er í almennri áætlun þar sem dvalið verður. Ef bóluefni er ófáanlegt eða kostnaður of mikill er hægt að leita leiða til að fá bólusetningu á áfangastað, en ákveðin hætta er á alvarlegum aukaverkunum við notkun bóluefna sem eru á markaði þar sem mikil hætta er á JE. Getur þurft viðhaldsbólusetningu skv. fylgiseðli ef fjölskylda hyggur á endurtekin ferðalög á svæði þar sem hætta er á JE. Góðar moskítóvarnir, nótt og dag, draga úr hættu á smiti JE.
Heilahimnubólga: Má gefa.
Meningókokkar ACWY og/eða B: Bóluefni gegn ACWY er í áætlun hér og má gefa frá 12 mánaða aldri. Ef meira en 12 mánuðir eru liðnir frá þeim skammti og tilefni er til bólusetningar gegn meningókokkum A fyrir ferðalag ungs barns (sbr. ferð á þurrkatíma til sahel svæða í V- og Mið-Afríku, ~desember til apríl) þarf að endurtaka bólusetningu, á kostnað fjölskyldu. Ef meira en 5 ár eru liðin frá skammti og faraldur vegna menW eða menY á áfangastað ætti að endurtaka bólusetningu, á kostnað fjölskyldu. Bexsero bóluefni gegn meningókokkum B er oft fáanlegt og ætti að nota ef dvalið er á svæði þar sem faraldur er yfirstandandi eða að ósk foreldra.
Hundaæði: Engar frábendingar eru fyrir bólusetningu gegn hundaæði ef tilefni er til hennar, en einstaklingar með ofnæmi fyrir innihaldsefnum ættu að fá bólusetninguna við aðstæður þar sem hægt er að bregðast við bráðaofnæmi. Meðferð eftir útsetningu ef ekki var bólusett fyrir útsetningu krefst bæði notkunar bóluefnis og hundaæðimótefna eða hundaæðisermis, sem er unnið úr blóði manna eða dýra og oft erfitt að fá, jafnvel þar sem mikið er um hundaæði í villtum spendýrum.
Taugaveiki: Má gefa frá 24 mánaða aldri en smithætta samt sem áður einhver. Sýklalyf þarf til að meðhöndla taugaveiki ef smit verður. Mælt með fyrir öll ferðalög til Suður-Asíu (helst Pakistan, Indland, Bangladesh) en aðallega fyrir lengri ferðir (2+ vikur) til Ameríku sunnan Texas, Afríku eða Asíu.
Blóðmítilborin heilabólga: Bóluefni sem fæst hér má nota fyrir börn frá 12 mánaða aldri. Ef ferðast er á svæði þar sem börn fá bólusetningu í áætlun er rétt að barn fái bólusetninguna fyrir ferð ef kostur er, jafnvel þótt ekki náist að klára alla skammta sem mælt er með fyrir ferðalag. Getur þurft viðhaldsskammt ef 3−5 ár liðin frá lokum grunnbólusetningar. Góðar skordýrafælur, endurnýjaðar á um 2 klst. fresti, draga úr hættu á mítlabitum og mítilbornum sjúkdómum.
Kólera: Má gefa ef smithætta getur verið fyrir hendi á áfangastað en ekki er ráðlegt að ferðast með börn á svæði þar sem kólerufaraldur stendur yfir.
Dengue (beinbrunasótt): Bóluefnið má eingöngu nota í tengslum við ferðalag ef barnið hefur áður fengið Dengue. Dengue getur verið hættulegur sjúkdómur á öllum aldri, góðar moskítóvarnir, nótt og dag draga úr hættu á smiti.
Berklar: Má gera frá fæðingu en ekki er hægt að fá bólusetningu gegn berklum hér á landi. Börn sem náð hafa 5 ára aldri hafa takmarkað gagn af bólusetningu þar sem hætta á hröðum sjúkdómsgangi er lítið meiri hjá þeim en eldri einstaklingum.
Ebóla: Bóluefni er skráð en fæst ekki í Evrópu. Ekki er ráðlegt að ferðast með börn á svæði þar sem faraldur stendur yfir.
MPX: Bóluefni er ekki notað í tengslum við ferðalög hér á landi, eingöngu fyrir börn tengt útsetningu.
Sólbruni getur orðið mjög alvarlegur og leitt til varanlegra skemmda í húð, sýkinga o.fl. Sólarvarnir af öllum gerðum ætti að nota öllum stundum meðan sól er á lofti: hatt, skyggni/sólhlíf, léttan en langerma- og síðskálmafatnað og sólarvarnaráburð sem útilokar alla geisla á bera húð.
Hætta getur verið á alvarlegum veikindum í tengslum við ýmsa moskítóborna sjúkdóma, mikilvægt er að nota net þegar barn sefur, hvort sem er dags eða nætur og moskítófælur ætti að nota reglulega. Skordýrafælu á að setja yfir sólarvörn.
Börn sem náð hafa 10 ára aldri sem ekki eru alin upp á malaríusvæði eða hafa búið utan malaríusvæða í tvö ár eða lengur eru í hættu á alvarlegri malaríu og ættu að nota Malarone eða doxycycline forvörn á ferðalagi um malaríusvæði. Doxycyline eykur hættu á alvarlegum sólarskemmdum í húð.
Barn á ferðalagi ætti að drekka vel, soðið vatn, gerilsneydda mjólk, vel soðið te, steinefnalausn eða (e.t.v. gerilsneyddan) ávaxtasafa. Barn óvant hita getur misst lystina á að drekka og þornar auðveldlega í heitu loftslagi. Rétt er að hafa Resorb eða sambærilegt steinefnaduft ætlað börnum með á ferðalagi, það ætti að blanda í soðið og kælt vatn ef það er notað. Ferðalangar geta veikst af vatni sem ekki er talin þörf á að sjóða fyrir neyslu, klórtöflur, kolasíur, UV/sólargeislun eða suða gera ótryggt vatn hættuminna til neyslu. Athugið sérstaklega að vatn í sturtum og baðkrönum getur verið óhæft til neyslu og munnur ætti að vera lokaður meðan barn baðar sig. Ekki ætti að þiggja klaka í drykki ef kranavatn er ekki talið drykkjarhæft og sumstaðar getur þurft að nota soðið/síað/geislað vatn við tannburstun.
Mikil hætta er á niðurgangssjúkdómum á ferðalögum, sem geta bæði verið smitandi eða ekki. Niðurgangur og heitt loftslag geta sett barn í hættu. Sjá einnig hér að ofan.
Mjög mikilvægt er að barn fái eingöngu vel eldaðan mat. Ávexti þarf að þvo vandlega og afhýða áður en þeir eru bornir fyrir barn og grænmeti ætti helst að elda, ekki er ráðlegt að borða salöt þar sem neysluvatn er ótryggt.
Ýmsir sjúkdómar geta gengið í faröldrum sem ekki er fjallað um hér og margir þeirra geta haft alvarleg áhrif. Veikindi barns á ferðalagi ætti alltaf að taka alvarlega.
Mislingar (smitandi í 4−5 daga eftir að útbrot koma fram, ef hiti enn þá enn smitandi).
Hlaupabóla (smitandi þar til öll útbrot með hrúðri).
(Meningókokkar - ekki smitandi ef fengið sýklalyf, í lífshættu ef ekki fengið sýklalyf).
Berklar - smithætta frá börnum fyrir kynþroska er ákaflega lítil eða engin. Börn á grunnskólaaldri eru yfirleitt ekki í bráðri lífshættu þótt þau smitist af berklum en hætta á berklaveiki hjá berklasmituðu barni eykst nokkuð við kynþroska.
Þjónustuaðili
Embætti landlæknis