Fara beint í efnið

Fjölskylda og velferð

Um forsjá

Foreldri getur farið eitt með forsjá barns og foreldrar geta farið sameiginlega með forsjá barns. Foreldri eða foreldrar sem fara með forsjá barns, geta falið öðrum forsjá barnsins með samningi.  

Ábyrgð forsjáraðila

Forsjá barns felur í sér rétt og skyldu fyrir foreldri til að ráða persónulegum högum barnsins og ákveða búsetustað þess. Forsjárforeldri fer með lögformlegt fyrirsvar barns til dæmis í dómsmáli.

Foreldrum ber að annast barn sitt og sýna því umhyggju og virðingu og þeim ber að vernda barnið gegn hvers kyns ofbeldi og annarri vanvirðandi háttsemi.

Foreldrar eiga ávallt að gegna forsjár- og uppeldisskyldum sínum eins og best hentar hag og þörfum barns. Hafi barn aldur og þroska til, ber að hafa samráð við barnið við ákvörðunartökur um málefni sem því tengjast. Afstaða barns á að hafa aukið vægi eftir því sem barnið eldist og þroskast.

Sameiginleg forsjá

Þegar foreldrar fara sameiginlega með forsjá barns eiga þeir að leitast við að taka sameiginlega allar meiri háttar ákvarðanir sem varða barnið.

Foreldrar, sem fara saman með forsjá barns en búa ekki saman, eiga alltaf að leitast við að hafa samráð áður en teknar eru afgerandi ákvarðanir um málefni barns er varða daglegt líf. Dæmi um slíkar ákvarðanir geta verið: 

  • Lögheimil barns á Íslandi

  • Val á leikskóla, grunnskóla og daggæslu, 

  • Venjulega eða nauðsynlega heilbrigðisþjónustu

  • Tómstundastarf

Ef annað forsjárforeldra barns getur ekki sinnt forsjárskyldum sínum, til dæmis vegna tímabundinna veikinda, eru ákvarðanir hins um persónulega hagi barns gildar séu þær nauðsynlegar.

Ferðalög erlendis 

Þegar foreldrar fara sameiginlega með forsjá barns er öðru foreldrinu óheimilt að fara með barnið úr landi án samþykkis hins. Það á við hvort sem um lengri eða skemmri dvöl er að ræða. Ef annað foreldra fer með barn úr landi án samþykkis hins getur það talist ólögmætt brottnám barns. Þá getur foreldrið sem ekki gaf samþykki sitt leitað til dómsmálaráðuneytisins og fengið leiðbeiningar um hvernig eigi að snúa sér í því að fá barninu skilað til Íslands. Um brottnámsmál er fjallað á heimasíðu Dómsmálaráðuneytisins.

Ef foreldrar fara saman með forsjá barns og annað þeirra vill fara með barnið í ferðalag til útlanda, til dæmis í sumarfrí, en hitt samþykkir það ekki eða það næst ekki í það, er hægt að leita til sýslumanns í umdæmi þar sem barn býr og hann úrskurðar í málinu.

Forsjá við andlát foreldra

Þegar barn missir báða forsjáraðila sína fer sjálfkrafa mál í gang hjá Barnaverndaryfirvöld sem fer með forsjá á meðan málið er í vinnslu. Forsjá barnsins er svo ákvörðuð af Barnaverndaryfirvöld. 

Forsjárforeldri getur gefið út yfirlýsingu um hvernig forsjá skal háttað ef andlát ber að. Þar geta barnaverndaryfirvöld stuðst við ákvörðun sína útfrá yfirlýsingunni ef vitneskja um hana er til staðar. Í sumum tilfellum er ekki hægt að verða við óskum hins látna.

Forsjá þegar móðir er undir 18 ára

Þegar móðir, sem ekki hefur náð 18 ára aldri, eignast barn þá verður lögráðamaður hennar sjálfkrafa forsjáraðili barnsins. Þegar móðirin verður 18 ára færist forsjáin sjálfkrafa til hennar. 

Vilja lögráðamenn föðursins deila forsjá með lögráðamönnum móður geta þeir sótt um það hjá sýslumanni. 

Sýslumenn

Sýslu­menn