Fara beint í efnið

Fjölskylda og velferð

Um umgengni

Barn á rétt á því að umgangast báða foreldra sína. Ef foreldrar barns undir 18 ára aldri búa ekki saman, þurfa þeir að koma sér saman um umgengni við barnið. 


Umgengni er fyrst og fremst ætlað að:

  • tryggja rétt barns til að umgangast og halda sambandi við það foreldri sitt sem það býr ekki hjá  

  • tryggja rétt foreldris til að fá að umgangast barn sitt, svo lengi sem það er ekki andstætt hagsmunum barnsins 

Umgengnissamningar 

Foreldrar geta gert með sér samning um umgengni, annað hvort munnlegan eða skriflegan.  

Staðfesting sýslumanns

Hægt er að óska eftir staðfestingu sýslumanns á samningnum. Með því er tryggt að fari forsjárforeldri ekki eftir samningnum geti foreldrið sem á umgengnisréttinn óskað eftir því að beitt verði þvingunarúrræðum.

Sýslumaður getur hafnað því að staðfesta samning um umgengni ef hann telur að hann þjóni ekki hagsmunum barns.

Úrskurður sýslumanns

Foreldrar geta í raun samið um hvaða fyrirkomulag á umgengni sem er, en ef þeir eru ekki sammála geta þeir farið fram á að sýslumaður úrskurði um umgengnina eftir því sem hann telur barninu fyrir bestu. 

Tímabundinn úrskurður um umgengni

Sýslumaður eða dómari getur líka ákveðið hvernig umgengni skuli vera um ákveðinn tíma, til dæmis á meðan á forsjármáli stendur.

Kostnaður

Ekkert gjald er tekið fyrir staðfestingu sýslumanns á samning um umgengni eða úrskurð sýslumanns um umgengni.

Umgengni við aðra en foreldra

Í vissum tilfellum getur barnið átt rétt á umgengni við aðra nákomna aðila eins og ömmu sína og afa eða systkini, ef það er talið barninu til hagsbóta. 

Þetta á til dæmis við ef

  • annað foreldra barns er látið.

  • báðir foreldrar barns eru látnir.

  • foreldri er ófært um að sinna umgengnisskyldu sinni við barnið, til dæmis vegna veikinda eða vistunar á stofnun.

  • foreldri nýtur verulega takmarkaðrar umgengni við barnið, til dæmis vegna búsetu erlendis.

Ráðgjöf og sátt

Sá sem óskar eftir úrskurði um umgengni þarf að fylla út beiðni um úrskurð til sýslumanns þar sem meðal annars kemur fram af hverju fyrirkomulagið sem mælt er fyrir sé barninu fyrir bestu. Áður en krafist er úrskurðar sýslumanns er aðilum málsins gert að mæta til sáttameðferðar hjá sáttamanni. Markmið sáttameðferðar er að hjálpa aðstandendum barns að gera samning sín á milli um þá lausn mála sem er barni fyrir bestu án þess að þurfa til þess úrskurð sýslumanns.

Úrskurður um umgengni

Í úrskurði um umgengni er ákveðið hvað umgengni á að vera mikil og oft eru fyrirmæli um hvernig á að framkvæma umgengnina. Við ákvörðun um það hversu mikil umgengni á að vera koma ýmis atriði til skoðunar, til dæmis: 

Tengsl barns við umgengnisforeldri / umgengnis-aðila ef annar en foreldri

Hér skiptir máli hversu mikil umgengnin hefur verið áður. Ef til dæmis er verið að ákveða umgengni í framhaldi af skilnaði eða sambúðarslitum foreldra er yfirleitt mælt með mikilli umgengni beggja foreldra við barnið.

Aldur barns

Aldur barns getur skipt miklu máli þegar umgengni er ákveðin. Ef barn er mjög ungt getur það skipt máli varðandi lengd dvalar og hvort það eigi til dæmis að gista hjá umgengnisforeldri eða ekki. Það er ekki úrskurðað um gistingu mjög ungs barns hjá umgengnisforeldri gegn vilja forsjárforeldris.

Vilji barns

Ef um stálpuð börn er að ræða skiptir vilji þeirra miklu máli. Ekki er úrskurðað gegn vilja stálpaðs barns.

Búseta foreldra / umgengnis-aðila ef aðrir en foreldri

Ef foreldrar búa í sitt hvorum landshlutanum verður úrskurður um umgengni að taka tillit til þess. 

Ef foreldri er búsett erlendis og krefst þess að umgengni fari fram þar, er þeirri kröfu yfirleitt hafnað ef um er að ræða önnur lönd en Norðurlönd. Hér er þó litið til afstöðu forsjárforeldrisins. 

Umgengni við systkini

Ef systkini búa hjá sitt hvoru foreldrinu verður að gera þeim mögulegt að umgangast hvort annað.

Eftirlit með umgengni

Sýslumaður getur úrskurðað að umgengni skuli fara fram undir eftirliti sérfræðings í málefnum barna.  Þetta á helst við í tilvikum þar sem ekki er öruggt að fari nógu vel um barn hjá umgengnisforeldri eða þegar mikla deilur og jafnvel átök eru milli foreldra þegar barn er sótt eða því skilað.

Kostnaður við ferðir vegna umgengni

Það foreldri sem barn býr ekki hjá á að greiða kostnað við ferðir vegna umgengninnar, nema  annað hafi verið ákveðið með samningi eða úrskurði sýslumanns. Þó er miðað við að foreldri sem barn býr hjá greiði kostnað við ferðir innan heimabæjar barnsins, til dæmis ferðir til og frá flugvöllum.

Réttur foreldra

Bréfa- og símasamband

Ef foreldri getur af einhverjum ástæðum ekki sinnt umgengni við barn með því að barnið dvelji hjá því, getur sýslumaður úrskurðað um að foreldrið fái að vera í bréfa-, tölvupóst- og/eða símasambandi við barnið. 

Réttur til að fá upplýsingar um barn

Forsjárlaust foreldri á rétt á að fá upplýsingar um barnið frá forsjárforeldri til dæmis um heilsufar þess og skólagöngu. Forsjárlaust foreldri á líka rétt á að fá upplýsingar um barnið hjá leikskólum, skólum, sjúkrahúsum, heilsugæslustöðvum, barnaverndarnefndum og lögreglu. Þessi réttur til upplýsinga frá stjórnvöldum og stofnunum felur hins vegar ekki í sér rétt forsjárlausa foreldrisins til að fá upplýsingar um hagi forsjárforeldris.

Flutningur barns úr landi

Forsjárforeldri má ekki flytjast úr landi með barn nema það hafi tilkynnt umgengnisforeldri um flutninginn með minnst 30 daga fyrirvara. 

Þvingunarúrræði

Dagsektir

Ef forsjáraðili meinar þeim sem á umgengnisrétt að hitta barn getur sýslumaður lagt dagsektir á forsjáraðilann. Sektin er allt að 30.000 kr. fyrir hvern dag sem umgengni er hindruð og telst frá þeim degi sem sýslumaður úrskurðar og þar til hætt er að hindra umgengni.Sá sem er meinað að hitta barnið þarf að fylla út beiðni til sýslumanns um álagningu dagsekta vegna hindraðrar umgengni.

Aðför

Ef forsjárforeldri heldur áfram að hindra umgengni þrátt fyrir dagsektir getur dómari úrskurðað að umgengni verði komið á með þeim hætti að barn sé tekið úr umsjá forsjárforeldrisins. Ef til þessa kemur á barnaverndarnefnd að vera viðstödd og aðstoða barnið. Ef þörf er á aðstoð lögreglu eiga lögregluþjónar að vera óeinkennisklæddir.

Sýslumenn

Sýslu­menn