Sæki ákærði þing þegar sakamál á hendur honum er þingfest er málið tekið fyrir. Eftir atvikum er getur málinu lokið með dómi eða viðurlagaákvörðun í því þinghaldi.

Ákærði á rétt á verjanda

Hafi ákærði ekki óskað eftir verjanda fyrir þingfestingu málsins getur hann gert það þegar hann mætir í dóm. Málinu er þá frestað og dómurinn hefur samband við verjanda fyrir ákærða.

Ákærði á rétt á því að sér verði skipaður verjandi en hann þarf ekki að notfæra sér þann rétt telji hann það óþarft. Ef dómari metur hins vegar þörf á því getur hann skipað ákærða verjanda í óþökk hans.

Opið eða lokað þinghald

Auk ákærða, og eftir atvikum verjanda hans, eru inni í dómsalnum við þingfestingu málsins dómari málsins, starfsmaður dómstólsins og fulltrúi ákæruvaldsins.

Meðferð mála fyrir dómi fer að meginstefnu fram fyrir opnum dyrum og því getur verið að fleiri séu viðstaddir í dómsalnum. Dómari getur þó ákveðið að málsmeðferðin fari fram fyrir luktum dyrum að hluta eða í heild, meðal annars til hlífðar sakborningi, brotaþola, vandamanni þeirra, vitni eða öðrum sem málið varðar. Það þýðir að utanaðkomandi geta ekki fylgst með því sem fer fram í dómsalnum á meðan.

Afstaða ákærða til sakargifta

Við þingfestingu máls er ákærði meðal annars spurður út í það hvort hann játi eða neiti sök. Ef hann gengst skýlaust við þeim brotum sem honum eru gefin að sök í ákæru er oft hægt að ljúka málinu í sama þinghaldi með dómi eða viðurlagaákvörðun sem hefur sömu réttaráhrif og dómur. Játning er metin ákærða til hagsbóta.

Ef ákærði neitar sök þarf að fara fram aðalmeðferð.

Aðalmeðferð

Í aðalmeðferð fer fram munnlegur málflutningur, ákærði gefur skýrslu, vitni eru leidd og fjallað er um sönnunargögn málsins.

Skýrslutaka af ákærða

Ákærði gefur skýrslu í upphafi aðalmeðferðar. Honum er óskylt að svara spurningum um þá refsiverðu háttsemi sem honum er gefin að sök og á rétt á að neita því alfarið að gefa skýrslu.

Þegar skýrslutakan fer fram er dómari, eða dómarar ef þeir eru fleiri en einn, inni í dómsalnum, ásamt sækjanda, verjanda og eftir atvikum réttargæslumanni brotaþola.

Ef um opið þinghald er að ræða geta áheyrendur fylgst með.

Þegar ákærði gefur skýrslu fyrir dómara situr hann í sæti andspænis dómara. Sækjandi byrjar á að spyrja ákærða út í málsatvik og svo spyr verjandi ákærða. Dómari getur einnig lagt spurningar fyrir ákærða.

Skýrslutaka af brotaþola og öðrum vitnum

Brotaþoli gefur skýrslu á eftir ákærða og svo önnur vitni.

Ákærði á rétt á því að sitja í dómsalnum og heyra framburð brotaþola og annarra vitna. Við ákveðnar aðstæður getur honum þó verið gert að víkja úr salnum á meðan brotaþoli eða vitni gefur skýrslu.

Munnlegur málflutningur

Eftir skýrslutökur fer fram munnlegur málflutningur. Sækjandi flytur ræðu sína fyrst og svo verjandi.

Ef brotaþoli gerði bótakröfu sem ekki hefur verið fallið frá, vísað frá eða klofin frá málinu og ákærði viðurkennir ekki kröfuna fer fram flutningur af hálfu brotaþola um þá kröfu.

Málið er því næst dómtekið og dómari kveður að jafnaði upp dóm innan fjögurra vikna.

Dómsuppsaga

Ef ákærði er ekki viðstaddur uppsögu dómsins og hann felur í sér hærri refsingu en sekt yfir áfrýjunarfjárhæð sér lögregla um að birta dóminn fyrir ákærða, ýmist í eigin persónu eða í stafrænu pósthólfi.

Ákvörðun um áfrýjun

Við dómsuppsögu eða við birtingu dóms fyrir dómfellda, ef birtingar var þörf, getur hann ákveðið að una niðurstöðu dómsins eða tekið sér fjögurra vikna frest til að íhuga áfrýjun. Hann getur einnig lýst því strax yfir að hann hyggist áfrýja málinu.

Ákæruvaldið getur einnig ákveðið að áfrýja málinu innan fjögurra vikna frestsins.

Áfrýjun til Landsréttar

Einstaklingar sem hafa verið dæmdir í fangelsi eða til að greiða sekt eða sæta upptöku eigna sem nema að minnsta kosti 1.420.488 krónum (áfrýjunarfjárhæð) geta áfrýjað dómi héraðsdóms til Landsréttar.

Áfrýjunarfrestur

Áfrýjun þarf að lýsa yfir í skriflegri tilkynningu sem verður að berast ríkissaksóknara innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu eða birtingu dóms fyrir dómfellda ef birtingar var þörf.

Áfrýjunarleyfi

Ef ákærði var dæmdur til vægari refsingar getur hann sótt um áfrýjunarleyfi til Landsréttar. Slíkt leyfi má veita ef:

• úrslit málsins hafa verulegt almennt gildi,

• úrslit málsins varða mikilvæga hagsmuni eða

• ekki er útilokað samkvæmt fyrirliggjandi gögnum að dómi kunni að verða breytt svo einhverju nemi.

• Beiðni um áfrýjunarleyfi og yfirlýsing um áfrýjun verður að berast til ríkissaksóknara innan áfrýjunarfrestsins.

Landsréttur má verða við umsókn um áfrýjunarleyfi sem berst á næstu þremur mánuðum eftir lok áfrýjunarfrests ef fyrrgreindum skilyrðum er fullnægt og dráttur á áfrýjun er réttlætanlegur.

Ríkissaksóknari getur einnig áfrýjað héraðsdómi eða sótt um leyfi til áfrýjunar til Landsréttar ef hann telur ákærða hafa verið ranglega sýknaðan eða honum verið gerð of væg refsing. Ríkissaksóknari getur líka áfrýjað dómi ákærða til hagsbóta.