Dómstólar
Gjaldþrotamál í héraðsdómi
Hvað er gjaldþrot?
Gjaldþrot er fullnustugerð sem hefst þegar dómstóll hefur kveðið upp úrskurð um að bú einstaklings eða fyrirtækis (skuldara) sé tekið til gjaldþrotaskipta.
Þegar skuldari er úrskurðaður gjaldþrota missir hann forræði á búi sínu og skipaður er skiptastjóri til að taka við búinu. Skiptastjóri reynir að koma eignum búsins í verð og greiða niður skuldir þess. Þær skuldir sem fást ekki greiddar við gjaldþrotaskipti fyrnast á tveimur árum eftir að gjaldþrotaskiptum lýkur ef fyrningarfrestur er ekki rofinn.
Nánar:
Hverjir geta krafist gjaldþrots?
Skuldari sjálfur eða kröfuhafar hans geta farið fram á gjaldþrotaskipti á búi hans.
Kostnaður og skiptatrygging
Sá sem leggur fram kröfu um gjaldþrotaskipti, hvort sem það er skuldari sjálfur eða kröfuhafi hans, þarf að greiða gjald í ríkissjóð þegar komið er með kröfu til héraðsdómstóls.
Viðkomandi þarf einnig að leggja fram skiptatryggingu nema sýnt sé fram á að eignir skuldara muni nægja fyrir greiðslu skiptakostnaðar. Skiptatryggingu er ætlað að standa undir kostnaði við framkvæmd skiptanna, svo sem launum skiptastjóra.
Krafa um gjaldþrotaskipti verður ekki tekin fyrir fyrr en skiptatrygging hefur verið lögð fram.
Meðferð kröfu um gjaldþrotaskipti í héraðsdómi
Þegar héraðsdómi hefur borist krafa um gjaldþrotaskipti fer dómari yfir kröfuna og fylgigögn hennar. Dómari getur óskað eftir frekari upplýsingum og gögnum telji hann þörf á. Ákveðinn verður tími til að taka kröfuna fyrir ef:
krafan og fylgigögn eru fullnægjandi,
skilyrði til gjaldþrotaskipta eru fyrir hendi (þ.e. gögn bera með sér að skuldari geti ekki greitt skuldir sínar þegar þær falla í gjalddaga og ekki sé líklegt að hann geti gert það innan skamms tíma) og
skiptatrygging hefur verið greidd.
Skuldari og skiptabeiðandi eru boðaðir til þinghalds
Það kallast þinghald eða dómþing þegar dómari þegar mál er tekið formlega fyrir í dómsal. Þegar ákveðið hefur verið að taka kröfu um gjaldþrotaskipti fyrir sendir dómari skuldara, og eftir atvikum skiptabeiðanda ef hann er annar en skuldari sjálfur (kröfuhafa), boðun til þinghalds. Í boðuninni kemur fram hvar og hvenær krafa um gjaldþrotaskipti verður tekin fyrir í dómsal og hvaða þýðingu það hefur ef aðilar sækja ekki þing.
Hafi skuldari sjálfur óskað eftir gjaldþrotaskiptum er hann vanalega boðaður með tölvupósti.
Ef ekki verður af mætingu af hálfu skuldara þegar krafa um gjaldþrotaskipti er tekin fyrir telst hann hafa afturkallað kröfu sína og skiptatryggingin verður þá endurgreidd.
Ef kröfuhafi skuldara fór fram á gjaldþrotaskipti lætur héraðsdómur birta svokallað „fyrirkall“ fyrir skuldara og afrit af kröfu skiptabeiðanda. Í fyrirkallinu kemur fram hvar og hvenær krafan verður tekin fyrir í dómsal. Skiptabeiðandi (kröfuhafinn) er einnig boðaður til fyrirtöku kröfunnar.
Ef skuldari eða lögmaður hans mætir ekki er litið svo á að skuldari geri engar athugasemdir við kröfu um gjaldþrotaskipti og má þá búast við að fallist verði á kröfu skiptabeiðanda (kröfuhafa).
Hvað fer fram í þinghaldi þegar krafa um gjaldþrotaskipti er tekin fyrir?
Skuldari verður sjálfur að sækja þing þegar krafan er tekin fyrir eða lögmaður fyrir hans hönd. Hann getur ekki veitt öðrum, til dæmis ættingjum eða vinum, umboð til að mæta fyrir sig.
Ef skuldari óskaði sjálfur eftir gjaldþrotaskiptum
Málið er tekið fyrir ef skuldari sækir þing. Dómari getur spurt skuldara út í atriði sem hann telur óljós og getur veitt skuldara stuttan frest, að hámarki eina viku, til að leggja fram frekari upplýsingar.
Úrskurður um gjaldþrotaskipti er oft kveðinn upp á staðnum og skiptastjóri skipaður á sama tíma. Skiptastjóri fær sent afrit af gjaldþrotaúrskurðinum og gögnum málsins og hefur svo samband við skuldara.
Ef kröfuhafi krafðist gjaldþrotaskipta:
Skuldari gerir ekki athugasemdir við að krafa verði tekin til úrskurðar
Ef skuldari sækir þing en hefur hvorki uppi rökstudd mótmæli við kröfu skiptabeiðanda né óskar eftir fresti að semja við skiptabeiðanda um greiðslu hennar má búast við því að krafa um gjaldþrotaskipti verið tekin til úrskurðar. Úrskurður um gjaldþrotaskipti er kveðinn upp svo fljótt sem unnt er. Að jafnaði er það gert innan tveggja vikna en stundum er það gert í sama þinghaldi.
Frestur til að semja um kröfu
Hyggist skuldari ekki mótmæla kröfunni en vill reyna að semja við skiptabeiðanda um greiðslu þeirrar skuldar sem liggur að baki kröfu um gjaldþrotaskipti getur skuldari óskað eftir stuttum fresti til þess.
Skiptabeiðandi þarf að samþykkja að málinu verði frestað í þessum tilgangi. Ef hann gerir það ekki má búast við að krafan verði tekin til úrskurðar í þinghaldinu.
Ef skuldari er einstaklingur, sem ekki stundar atvinnurekstur, getur hann fengið allt að þriggja mánaða frest.
Ef skuldari er fyrirtæki eða einstaklingur í atvinnurekstri getur hann fengið allt að eins mánaðar frest.
Takist ekki að greiða eða semja um skuldina innan frestsins má búast við að krafan verði tekin til úrskurðar þegar fresturinn er úti.
Ef skuldari óskaði eftir fresti til að semja um skuldina í fyrsta þinghaldi getur hann ekki mótmælt henni seinna.
Kröfu um gjaldþrotaskipti mótmælt
Ætli skuldari að mótmæla kröfunni, t.d. af því að hann telur hana ekki á rökum reista, verður hann að gera það um leið og krafan er tekin fyrir í fyrsta sinn. Ekki er hægt að mótmæla kröfunni á seinni stigum.
Ef skuldari mótmælir kröfunni verður til svokallað ágreiningsmál sem er þingfest á staðnum. Aðilum gefst þá kostur á að leggja fram þau gögn sem þeir hafa undir höndum í þinghaldinu og geta tjáð sig stuttlega um málið áður en það er tekið til úrskurðar.
Ef annar aðili eða þeir báðir óska eftir því verður málinu frestað til munnlegs málflutnings um kröfuna. Slíkur frestur getur lengstur orðið tvær vikur. Að loknum munnlegum málflutningi verður ágreiningur þeirra tekinn til úrskurðar og úrskurður að jafnaði kveðinn upp innan fjögurra vikna.
Eftir að gjaldþrotaúrskurður hefur verið kveðinn upp
Hafi héraðsdómur fallist á kröfu um gjaldþrotaskipti og úrskurður þess efnis verið kveðinn upp skipar dómari skiptastjóra til að taka við búinu. Málinu telst þá lokið fyrir dómi og skuldari þarf þá að beina samskiptum vegna skiptanna til skiptastjóra.
Nánari upplýsingar um næstu skref eftir að gjaldþrotaúrskurður hefur verið kveðinn upp má finna á vef umboðsmanns skuldara:
Um gjaldþrotaskipti í lögum