Dómasafn gefið út af dómstólum

Ágreiningur aðila laut einkum að gildi úrskurðar siðanefndar H. Með honum var komist að þeirri niðurstöðu að A og R hefðu brotið gegn nánar tilteknum ákvæðum í lögum H, reglum félagsins um skráningu í ættbók og grundvallarreglum fyrir félagsmenn og þeim gert að sæta viðurlögum vegna þeirra brota. A og R höfðuðu mál til ógildingar á úrskurði siðanefndar H og greiðslu miskabóta. Hæstiréttur taldi A og R ekki hafa sýnt fram á að brotið hefði verið gegn málsmeðferðarreglum í lögum H eða reglum siðanefndar um aðild stjórnar félagsins að málinu fyrir nefndinni, skipan hennar eða reglum um sáttatilraunir. Þær hefðu auk þess ekki sýnt fram á að málsmeðferðin hefði verið í andstöðu við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sem giltu um málsmeðferð fyrir nefndinni samkvæmt reglum hennar. Þá taldi Hæstiréttur ekkert fram komið sem gæfi tilefni til að hnekkja niðurstöðum siðanefndarinnar um háttsemi A og R og með hvaða hætti hún hefði verið talin fela í sér brot gegn lögum og reglum félagsins. Hvað viðurlög A og R varðaði féllst Hæstiréttur á þau rök siðanefndarinnar að brot þeirra hefðu verið svo ósambærileg þeim brotum sem nefndin hefði fjallað um í öðrum úrskurðum sínum að réttlætt hefði mun þyngri viðurlög en áður hefði verið beitt. Með hliðsjón af þessu, jafnræðisreglu félagaréttar og því svigrúmi sem rétturinn taldi að játa yrði almennum félögum við að túlka og framfylgja innri reglum var ekki fallist á með A og R að viðurlög þeirra hefðu verið svo þung að brotið hefði verið gegn jafnræði þeirra. Var H því sýknað af kröfu A og R um ógildingu úrskurðar siðanefndarinnar. Þá var H einnig sýknað af kröfum A og R um miskabætur.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem hafnað var kröfu A um að dánarbú föður hennar, C, yrði tekið til opinberra skipta og leyfi B til setu í óskiptu búi fellt úr gildi. A byggði kröfur sínar öðru fremur á því að C hefði ekki verið fær um að undirrita erfðaskrá sem kvað á um heimild B til setu í óskiptu búi og hún væri efnislega ógild. Hæstiréttur taldi að ákvæði 3. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991 um um skipti á dánarbúum o.fl. stæði því ekki í vegi að A gæti haft uppi kröfu um opinber skipti á þeim grunni. Þá yrði sú ályktun ekki dregin af ákvæðum 47. gr. erfðalaga nr. 8/1962 að A væri fyrirmunað að hafa uppi andmæli við gildi erfðaskrárinnar í ágreiningsmáli vegna slíkrar kröfu. Hvað sem því liði væri ekki fram komin sönnun um að erfðaskráin hefði verið efnislega ógild og skilyrði brostið til að ljúka skiptum með því að veita B leyfi til setu í óskiptu búi. Hefði A því ekki sýnt fram á heimild að lögum til að krefjast opinberra skipta á dánarbúi C. Samkvæmt þessu var niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

B krafðist þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda A á þeim grundvelli að hún hefði með ólögmætum hætti leynt hann upplýsingum um raunvirði tiltekinna eigna sem komu í hennar hlut með fjárskiptasamningi þeirra við hjúskaparslit. Með hinum kærða úrskurði var lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfu B til efnismeðferðar. Hæstiréttur vísaði til þess að hefðu hjón gert með sér fjárskiptasamning yrðu fjárskipti þeirra ekki tekin upp að nýju nema að undangenginni málsmeðferð til ógildingar fjárskiptasamningsins samkvæmt 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Stæði lagaákvæðið því í vegi að viðurkenningarkrafa um skaðabótaskyldu yrði gerð í einkamáli sem rekið væri á grundvelli laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var málinu því vísað frá héraðsdómi.

B var sagt upp störfum hjá A ehf. með skriflegri uppsögn. Á sex mánaða uppsagnarfresti samkvæmt ráðningarsamningi rifti A ehf. ráðningarsamningnum og höfðaði B dómsmál til heimtu skaðabóta. Hæstiréttur vísaði til þess að ástæður uppsagnar B hefðu verið raktar til frammistöðu hans í starfi hjá A ehf. Af þeim sökum bar eftir ákvæðum kjarasamnings að veita honum áminningu og gefa kost á að tjá sig um ástæður uppsagnar áður en hún tæki gildi. Það hefði ekki verið gert og væri uppsögnin því ólögmæt og A ehf. bakað sér bótaábyrgð gagnvart B vegna hennar. Þá staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu Landsréttar um að þær ávirðingar A ehf. í garð B sem A ehf. reisti riftun sína á væru ekki þess eðlis að heimilt hefði verið að víkja honum fyrirvaralaust úr starfi og A ehf. því jafnframt fellt á sig bótaskyldu vegna ólögmætrar riftunar. Enn fremur var A ehf. gert að greiða B miskabætur vegna tilefnislausra, alvarlegra og meiðandi ávirðinga A ehf. í garð B sem voru til þess fallnar að valda B álitshnekki. Til frádráttar kröfum B komu kröfur A ehf. um endurgreiðslu dagpeninga og iðgjalds vegna líftryggingar.

Staðfestur var úrskurður Landsréttar þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi á þeim grunni að sóknaraðili hefði ekki afhent Landsrétti kærumálsgögn innan þess frests sem greinir í 3. mgr. 147. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem máli E gegn O og R var vísað frá Landsrétti þar sem málinu hefði ekki verið áfrýjað að nýju innan fjögurra vikna frá frávísunardómi Landsréttar í máli nr. 169/2024, sbr. 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hæstiréttur leit á hinn bóginn til þess að sú frávísun hefði verið kærð til Hæstaréttar og að fjögurra vikna frestur ákvæðisins hefði ekki byrjað líða fyrr en þegar endanleg niðurstaða lá fyrir um frávísun málsins frá Landsrétti með dómi Hæstaréttar. Eins og málið lá fyrir voru samkvæmt þessu ekki efni til að vísa því frá Landsrétti. Var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir Landsrétt að taka málið til efnislegrar meðferðar.

X var í héraði sakfelldur fyrir stórfelld brot í nánu sambandi gagnvart þáverandi sambýliskonu sinni, brotaþolanum A, og stórfelld brot í nánu sambandi og barnaverndarlagabrot gegn tveimur börnum sínum. Var háttsemi X að þessu leyti nánar lýst í A- og B-köflum ákæru. Þá var hann einnig sakfelldur samkvæmt C- og D-köflum ákæru fyrir brot gegn lögum um bann við tilteknum frammistöðubætandi efnum og lyfjum sem og líkamsárás gagnvart brotaþolanum D. Með héraðsdómi var X gert að greiða A 3.500.000 krónur og D 250.000 krónur í miskabætur. X undi niðurstöðu héraðsdóms um C- og D-kafla ákæru sem og niðurstöðu um greiðslu miskabóta til D og var þeim þætti málsins ekki áfrýjað til Landsréttar. Með hinum áfrýjaða dómi var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu X samkvæmt sömu ákæruliðum og í héraði staðfest að því undanskildu að hann var sýknaður af hluta ákæruliðar samkvæmt B-kafla ákæru. Refsing hans var lækkuð úr 24 mánaða fangelsi í 18 mánuði en þar af voru 15 mánuðir skilorðsbundnir. Þá voru miskabætur til handa A lækkaðar um 1.000.000 króna og X gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins. Með dómi Hæstaréttar var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu X og ákvörðun refsingar staðfest. Á hinn bóginn taldi rétturinn að ekki hefðu verið efni til að lækka miskabætur til A eins og þær voru ákveðnar í héraði og var X því gert að greiða henni 3.500.000 krónur í miskabætur. Í ljósi þess að refsing X var með hinum áfrýjaða dómi milduð nokkuð auk þess sem hann var sýknaður af hluta ákæruliðar sem hann hefði verið sakfelldur fyrir í héraði var honum gert að greiða 2/3 hluta áfrýjunarkostnaðar málsins fyrir Landsrétti. Eins og á stóð var allur áfrýjunarkostnaður málsins fyrir Hæstarétti felldur á ríkissjóð.

B krafðist viðurkenningar á rétti til skaðabóta úr ábyrgðartryggingu A hf. hjá V hf. vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir við störf sín fyrir A hf. á starfsstöð félagsins. Slysið atvikaðist svo að B féll úr 1,55 metra hæð af flatvagni þegar hann var að hífa forsteyptar steypueiningar með bílkrana. Hæstiréttur vísaði til þess að meðal þeirra gagna sem dómarar líti til við frjálst sönnunarmat samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 væru skýrslur Vinnueftirlitsins þótt álit eða ályktanir þess væru ekki bindandi fyrir dómara um niðurstöðu máls. Á hinn bóginn var ekki fallist á með stefnda að sök yrði reist á þeim almennu skírskotunum til vinnuverndarreglna sem fram kæmu í skýrslu Vinnueftirlitsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki væru að finna laga- eða reglugerðarákvæði sem hefðu að geyma sérstök fyrirmæli um aðgerðir vinnuveitanda sem skylt hefði verið að grípa til vegna vinnu í þeirri hæð sem B var í er hann féll af flatvagninum. Var ekki sýnt fram á að orsök slyss B væri að rekja til vanbúnaðar á vinnustað eða ófullnægjandi verklags sem A hf. bæri skaðabótaábyrgð á heldur til óhappatilviks og aðgæsluleysis B við störf sín greint sinn. Voru A hf. og V hf. því sýknir af kröfu B.

X var meðal annars ákærður fyrir kynferðisbrot gegn barni með því að hafa haft samræði og önnur kynferðismök við A, sem þá var 13 ára gömul, sbr. 1. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með dómi héraðsdóms var X sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga en ekki var fallist á heimfærslu háttsemi hans til 1. mgr. 194. gr. laganna þar sem samþykki brotaþola hefði legið fyrir og ekkert fram komið um að X hefði nýtt sér yfirburðastöðu gagnvart brotaþola til að ná fram kynferðislegum vilja sínum. Landsréttur komst að öndverðri niðurstöðu og sakfelldi X fyrir nauðgun samkvæmt 1. mgr. 194. gr. laganna. Var sú afstaða meðal annars á því reist að af 1. mgr. 202. gr. leiddi að samþykki A til kynmaka hafi aldrei getað verið fyrir hendi. Hæstiréttur vísaði til þess að óhjákvæmilegt væri að Landsréttur mæti sjálfstætt hvort það leiddi af þroska brotaþola sem og atvikum öðrum hvort hún hafi verið bær til þess að veita gilt samþykki fyrir samræði við X. Voru slíkir annmarkar á sönnunarmati og röksemdum í hinum áfrýjaða dómi að hann var ómerktur og málinu vísað til Landsréttar til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að héraðsdómari í málinu viki sæti. Lagði Landsréttur til grundvallar að héraðsdómarinn hefði haft umtalsverða og sérstaka fjárhagslega hagsmuni af úrslitum málsins þar sem hann hefði um árabil greitt iðgjöld í A-deild Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þeir dómarar sem stóðu að úrskurði Landsréttar hefðu sjálfir um árabil einnig verið sjóðfélagar í A-deild lífeyrissjóðsins. Yrði því ekki annað ráðið en að þeir hefðu verið í áþekkri stöðu og sá héraðsdómari sem þeir töldu rétt að viki sæti í málinu vegna vanhæfis. Komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að við þær aðstæður hefði landsréttardómarana brostið hæfi til að fara með málið og leysa úr því. Þar sem málið hafði ekki hlotið löglega meðferð fyrir Landsrétti var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og málinu vísað til réttarins til meðferðar á ný.