Almennt einkamál í héraðsdómi hefst með því að stefnandi gerir kröfu eða kröfur á hendur stefnda eða stefndu. Ef stefndi vill mótmæla kröfunni eða taka til varna verður viðkomandi að mæta í þingfestingu málsins í héraðsdómi, eða lögmaður fyrir hönd stefnda.

Má einhver annar mæta fyrir stefnda?

Stefndi getur ekki sent fjölskyldumeðlim eða vin með umboð til að mæta fyrir sig. Stefndi verður að mæta sjálfur eða leita til lögmanns. Lögmenn mega mæta í dóm fyrir hönd málsaðila.

Það dugar ekki að hringja í héraðsdóm til að óska eftir fresti eða senda tölvupóst.

Stefndi mætir ekki – útivist

Ef stefndi mætir ekki í dóm þegar málið er þingfest og ekki er kunnugt um að hann hafi lögmæt forföll er litið svo á að hann geri engar athugasemdir við kröfur og annað sem kemur fram í stefnu. Það er kallað útivist þegar stefndi mætir ekki.

Útivist getur einnig orðið á seinni stigum ef stefndi hefur mætt þegar málið var þingfest og fengið frest en mætir ekki þegar málið er tekið fyrir síðar án þess að hafa skilað greinargerð.

Útivist getur einnig orðið á seinni stigum ef stefndi hefur mætt þegar málið var þingfest og fengið frest en mætir ekki þegar málið er tekið fyrir síðar án þess að hafa skilað greinargerð.

Hvað verður um málið ef stefndi mætir ekki?

Að öllum líkindum verður málið dómtekið og því lokið innan fjögurra vikna með því að dómari eða aðstoðarmaður dómara skrifi eða stimpli á stefnuna að dómkröfur séu aðfararhæfar. Þetta kallast áritun stefnu og hefur sömu áhrif og dómur.

Langoftast er fallist á kröfur stefnanda ef ekki eru augljósir annmarkar á málinu.

Þegar stefna hefur verið árituð eru kröfurnar sem þar eru settar fram orðnar aðfararhæfar. Í stuttu máli þýðir það að stefndi getur í kjölfarið snúið sér til sýslumanns með áritaða stefnu og leitað þar aðstoðar við að innheimta kröfu sína.

• Sjá nánar um áritun stefnu í 113. gr. laga um meðferð einkamála.

Hvað ef stefndi veit ekki af málinu fyrr en búið er að árita stefnu?

Útivistarmálum er ekki hægt að áfrýja til æðri dóms en í vissum tilvikum er hægt að fá þau endurupptekin. Verði mál endurupptekið gefst stefnda tækifæri til að mæta í héraðsdóm þegar málið verður tekið fyrir á nýjan leik og taka til varna í málinu.

• Mál sem hefur verið endurupptekið verður tekið til skoðunar og umfjöllunar að nýju.

• Slík málsmeðferð getur leitt til þess að fallist verði á sjónarmið stefnda eða ákærða og það breytt úrslitum málsins að öllu eða einhverju leyti.

Ef stefndi hættir að mæta eftir að hafa skilað greinargerð

Ef stefndi lagði fram greinargerð áður en mæting féll niður af hans hálfu má gefa stefnanda tækifæri til að svara skriflega því sem kemur fram í greinargerð. Það gerir stefnandi í skjali sem kallast sókn. Þá fer enginn munnlegur málflutningur fram og málið verður dómtekið þegar stefnandi hefur skilað sókn. Málið verður svo dæmt eftir þeim kröfum og gögnum sem eru komin fram.

Frávísun vegna formgalla

Ef formgallar eru á málinu getur því verið vísað frá að frumkvæði dómara. Formgallar geta til dæmis verið:

• óskýr málatilbúnaður,

• gallar á birtingu,

• að staður og stund þingfestingar sé ekki réttilega tilgreind í stefnu og fleira.

Rétt er að hafa í huga að einhverjar undantekningar geta verið á framangreindri málsmeðferð ef lög kveða á um slíkt, til dæmis í málum sem höfðuð eru til viðurkenningar eða vefengingar á faðerni barns sem og í forsjármál

Endurupptaka útivistarmáls

Hafi einkamáli lokið með útivistardómi eða áritun stefnu getur stefndi farið fram á að málið verði endurupptekið að nánari skilyrðum uppfylltum. Þessi skilyrði eru misströng og ráðast af því hversu langur tími er liðinn frá því að málinu lauk í héraðsdómi:

• Sjá nánar í XXVIII. kafla laga um meðferð einkamála

Ekki er hægt að krefjast endurupptöku máls ef stefnandi hefur þegar áfrýjað málinu.

Trygging fyrir greiðslu málskostnaðar  

Stefndi verður að setja tryggingu fyrir greiðslu þess málskostnaðar sem lagður var á hann í útivistardómi eða áritaðri stefnu. Þess þarf þó ekki ef:

• stefndi getur sýnt fram á að hann hafi þegar greitt málskostnaðinn eða,

• stefnandi samþykkir að engin trygging verði sett.

Endurupptökubeiðni til héraðsdóms

Beiðni um endurupptöku einkamáls skal beint til þess dómstóls þar sem útivistardómur gekk eða stefna var árituð. Í beiðni þarf að koma skýrt fram:

• Hverra breytinga er óskað á fyrri niðurstöðu, og

• á hvaða málsástæðum, réttarheimildum og sönnunargögnum það sé byggt,

• hvenær og hvernig stefnda varð kunnugt um að málinu væri lokið.

• Ef meira en þrír mánuðir eru liðnir frá því að málinu lauk þarf líka að rökstyðja hvernig einhverju af áðurnefndum viðbótarskilyrðum er fullnægt.

Þá þurfa þau gögn sem stefndi byggir mál sitt á að fylgja beiðninni. Ef beiðni er ófullnægjandi, berst röngum héraðsdómstól, frestur er liðinn eða búið er að áfrýja málinu synjar dómari um endurupptökuna. Að öðrum kosti boðar dómari aðila málsins fyrir dóm til að fjalla um beiðnina.

• Ef stefndi sækir ekki þing þegar endurupptökubeiðni hans er tekin fyrir telst hún fallin niður. Honum gæti einnig verið gert að greiða stefnanda ómaksþóknun verði þess krafist.

• Ef hvorugur aðili mætir stendur upprunaleg úrlausn óhögguð.

• Aðeins er hægt að krefjast endurupptöku einu sinni.

Áhrif endurupptöku á aðfararheimild

Endurupptaka máls hindrar ekki aðför á grundvelli útivistardóms eða áritaðrar stefnu nema:

• stefndi krefjist þess í beiðni um endurupptöku að dómari kveði upp úrskurð um að réttaráhrif dóms eða áritunar falli niður þar til málinu lýkur á ný, og

• dómari fallist á þá kröfu.

Nánar:

• Meira má lesa um endurupptöku einkamála í héraði í XXIII. kafla laga um meðferð einkamála.