Stefndi verður að mæta þegar mál er þingfest ef hann ætlar að mótmæla því sem kemur fram í stefnu eða óska eftir fresti til að semja um kröfuna.

Frestur til að semja um kröfu

Ef stefndi ætlar ekki að mótmæla kröfunni en vill reyna að semja við stefnanda um málalok, til dæmis um greiðslu skuldar, getur hann óskað eftir að málinu verði frestað og notað frestinn til að leita sátta. Málinu er þá frestað til tiltekins dags og málsaðilar hittast þá aftur í dómsal á fyrirfram ákveðnum tíma.

Mikilvægt er að stefndi mæti í næsta þinghald. Að öðrum kosti verður litið svo á að um útivist af hans hálfu sé að ræða.

Stefndi heldur uppi vörnum

Ef stefndi vill halda uppi vörnum í málinu verður hann að mæta þegar það er þingfest og óska eftir fresti til að skila greinargerð. Þá fær stefndi jafnframt ráðrúm til að leita aðstoðar lögmanns hafi hann ekki þegar gert það. Ef stefndi leitar til lögmanns tekur lögmaðurinn við málinu og mætir eftir það í dóminn fyrir hönd stefnda.

Þegar stefndi mætir fyrir héraðsdóm til að mótmæla kröfunni og fá greinargerðarfrest fær hann afhent gögn málsins sem eru stefna og þau gögn sem stefnandi hefur lagt fram til stuðnings kröfum sínum.

Greinargerð stefnda

Stefndi þarf að setja kröfur sínar og röksemdir skriflega fram í skjali sem kallast greinargerð. Greinargerð er skilað á reglulegu dómþingi á þeim tíma sem ákveðinn var þegar málið var þingfest.

Oftar en ekki er krafist sýknu í greinargerð stefnda eða að kröfur stefnanda verði lækkaðar. Stundum er gerð krafa um að málinu verði vísað frá dómi.

Mikilvægt er að vanda vel til verka þegar greinargerð er skrifuð því með henni leggur stefndi grunninn að sínum málatilbúnaði sem að meginstefnu verður ekki breytt eftir það. Oftast hefur stefndi fengið sér lögmann sem útbýr greinargerðina.

Þegar stefndi hefur lagt fram greinargerð sem lýsir því að kröfu stefnanda sé mótmælt að hluta eða öllu er kominn upp ágreiningur. Úr slíkum ágreiningi geta einungis embættisdómarar leyst. Yfirleitt þurfa aðilar svo að flytja málið munnlega fyrir dómara.

Krafa um frávísun

Sá möguleiki er fyrir hendi að stefndi krefjist frávísunar á máli. Það telst ekki til efnislegs ágreinings heldur varðar það ýmis formsatriði, til dæmis að:

• málið sé ruglingslegt, vanreifað og óskýrt,

• kröfur séu ónákvæmar,

• málið sé höfðað á röngu varnarþingi eða fyrir röngum héraðsdómstól.

Munnlegur málflutningur þarf að fara fram um frávísunarkröfu stefnda. Það þýðir að aðilar flytja mál sitt fyrir framan þann dómara sem hefur fengið málið til úrlausnar.

Í framhaldinu kveður dómari upp úrskurð um hvort málinu verði vísað frá dómi.

• Ef niðurstaðan er sú að málinu sé vísað frá er hægt að kæra þann úrskurð til Landsréttar.

• Fallist dómari ekki á að vísa málinu frá dómi heldur málið almennt áfram í aðalmeðferð.

Undirbúningsþinghöld

Þegar stefndi hefur skilað greinargerð á reglulegu dómþingi er málinu yfirleitt frestað einu sinni til þess að leita sátta og gefa aðilum kost á að koma að frekari gögnum ef þess þarf. Í því þinghaldi er eftir atvikum ákveðinn tími fyrir aðalmeðferð og ýmis atriði sem hana varðar rædd, svo sem:

• hvort aðilar ætli að gefa skýrslu,

• hvort þörf sé á að leiða vitni og eftir atvikum hvaða vitni,

• hversu langur tími sé áætlaður í málflutningsræður lögmanna eða aðila.

Dómari getur samþykkt að fresta málinu frekar að ósk aðila ef hann telur það vænlegt til að ná sáttum eða nauðsynlegt til að afla gagna sem ekki hefur verið nægur tími til að afla. Ef fresturinn er veittur verða báðir aðilar að nota hann til að afla frekari gagna, sé þess þörf.

Að öðrum kosti synjar dómari um frekari festi, jafnvel þótt báðir aðilar vilji frekari fresti.

Aðalmeðferð máls

Ef aðilar máls hafa ekki náð að leysa málið með öðrum hætti fer málið í aðalmeðferð. Aðalmeðferð fer alltaf fram í dómsal en stundum fer fram svokölluð vettvangsganga. Í vettvangsgöngu fer dómari með lögmönnum og aðilum á vettvang, til dæmis til að skoða fasteign eða slysstað.Búið á að vera að leggja fram öll sönnunargögn og öllum öðrum undirbúningi á að vera lokið áður en aðalmeðferð málsins fer fram.

Hvað fer fram í aðalmeðferð?

• Aðilar eiga þess kost að gefa skýrslu um atvik málsins.

• Hægt er að leiða vitni til að segja frá því sem þau upplifðu sjálf (sáu eða heyrðu eitthvað).

• Lögmenn (eða aðilar sjálfir) flytja málflutningsræður sínar fyrir dómara.

Aðalmeðferðinni er ætlað að hjálpa dómara við að átta sig betur á því sem málið og ágreiningur aðila snýst um.

Málið lagt í dóm

Þegar þessu er lokið er málið lagt í dóm. Meginreglan er sú að dómari eigi að kveða upp dóm innan fjögurra vikna. Þeim tímamörkum er oftast fylgt en á því geta verið undantekningar af ýmsum ástæðum.

Dómur kveðinn upp

Eftir að mál er dómtekið er dómari almennt ekki í neinu sambandi við lögmenn og aðila máls. Þeir geta heldur ekki bætt frekar við málatilbúnað sinn.

Þegar dómurinn er tilbúinn boðar dómari lögmenn eða aðila til dómsuppkvaðningar þar sem hann kynnir niðurstöðu sína og dómur er kveðinn upp. Þar með lýkur málinu fyrir dómi nema niðurstöðunni verði áfrýjað til æðri dóms.

Dómur gefinn út á netinu

Meginreglan er sú að allir dómar héraðsdómstóla skulu gefnir út á vefsíðu dómstólanna. Á þeirri skyldu héraðsdómstóla eru þó undantekningar, einkum þegar mál eru viðkvæm og varða mjög persónuleg málefni þeirra sem eiga aðild að þeim.