Stöðu- og framvindupróf í stærðfræði og lesskilningi: Handbók
Þjónustuaðili:
©2026 Miðstöð menntunar og skólaþjónustu
Öll réttindi áskilin
1. útgáfa 2026
Fyrirlögn prófa
Í þessum hluta er fjallað um mikilvæg atriði sem framkvæma þarf á prófdegi eða allt frá því að kennari skráir nemendur í próf þar til nemendur ljúka prófi.
Á prófdegi, áður en fyrirlögn hefst, þarf kennari að skrá nemendur sína í próf í gegnum stafrænt viðmót Matsferils. Hægt er að framkvæma skráninguna rétt áður en nemendur mæta í prófstofuna. Leiðbeiningar í formi myndbands um skráningu nemenda í próf eru væntanlegar.
Efni kaflans
Þegar skráning nemenda í próf hefur farið fram og nemendur er komnir í sætin sín með innskráningarupplýsingar (notandanafn og lykilorð) tilbúnar á borðunum þarf að tryggja að þrjú skref séu stigin í réttri röð:
(1) kennari les leiðbeiningar upphátt til allra nemenda í upphafi, (2) nemendur opna prófaforritið og skrá sig inn með notandanafni og lykilorði, (3) nemendur lesa leiðbeiningar á upplýsingasíðum prófs og kennari tryggir að þeir hafi hjálpargögn sem þarf fyrir viðkomandi próf. Þá tekur við hlutverk nemenda í skrefum 4-6: að hefja prófið, leysa það og ljúka því.
Hér á eftir er nánari lýsing fyrir kennara á hverju skrefi. Í lok þessa hluta handbókar eru sömu skref listuð upp í formi leiðbeininga til nemenda sem í boði er að nota til aðstoðar fyrir sjónrænt skipulag til nemenda við fyrirlögn.
Skref 1: Lestur leiðbeininga til nemenda
Kennari les leiðbeiningar upp sem leiðir nemendur í gegnum nauðsynleg skref til að hefja próf. Mikilvægt er að nemendur skrái sig ekki inn í prófið fyrr en kennari segir til svo upplesturinn taki ekki próftíma af nemendum (sjá kaflann Leiðbeiningar lesnar í upphafi prófs).
Að loknum upplestri skal tryggja vinnufrið og að sérhver nemandi hafi það sem þarf til að hefja próf. Þá má minna nemendur á hvað þeir skulu gera eftir að þeir ljúka prófi og þar til próftíma lýkur samkvæmt fyrirkomulagi skólans (sjá kaflann Að loknu prófi).
Skref 2: Innskráning nemenda í prófakerfi
Hver nemandi fær úthlutað notandanafni og lykilorði sem hann hefur útprentað á borðinu sínu. Gott er að hafa í huga að innskráning í prófið getur tekið dálítinn tíma og gera má ráð fyrir að nemendur í yngri bekkjum þurfi meiri aðstoð við innskráninguna en þeir eldri.
Innskráning nemenda í prófið ræðst af því á hvers konar tæki þeir taka prófin. Mikilvægt er að kennari þekki vel innskráningarleiðina fyrir þau tæki sem nemendur hans taka prófin á. Sjá nánari leiðbeiningar hér eftir tækjum:
Skref 3: Hjálpargögn í prófum
Stærðfræðipróf
Rissblöð og skriffæri: Nauðsynlegt er fyrir nemendur að hafa hjá sér rissblað og skriffæri til útreikninga. Mikilvægt er að rissblöðum sé eytt með öruggum hætti eftir hverja próffyrirlögn.
Reiknivélar á unglingastigi: Reiknivélar eru leyfðar í 8., 9. og 10. bekk. Nota má eigin reiknivél eða reiknivél á skjá inni í viðmóti prófakerfis.
Engar reiknivélar á yngsta og miðstigi: Reiknivélar á þessum stigum eru ekki leyfðar svo hægt sé að tryggja réttmæti prófanna við að meta talnaleikni í þessum árgöngum.
Þýðingarforrit: Nemendum með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn stendur til boða að nota þýðingarforrit í stærðfræðiprófi í öðru tæki sem tæknitengiliðir sjá um að undirbúa. Athugið að samkvæmt athugunum hjá MMS þýðast til dæmis 15–20% stærðfræðihugtaka í Google Translate ekki nákvæmlega eða rétt.
Upplestur á stærðfræðiprófi – sjá kaflann Stuðningsúrræði.
Að auki eru í stærðfræðiprófi sömu aðgengistól og í lesskilningsprófi.
Lesskilningspróf
Eins og fram hefur komið er ekki boðið upp á upplestur í lesskilningsprófi þar sem verið er að kanna að hvaða marki nemendur geta nýtt lestrarfærni sína til að tileinka sér efni texta. Prófakerfið býður upp á nokkur aðgengistól sem geta gert lesturinn aðgengilegri eða þægilegri. Þau eru:
Lestrarstika eða lestrargluggi: Lestrarstikuna er hægt að stækka og minnka. Hún getur til dæmis hjálpað nemendum að fara ekki línuvillt á skjá.
Áherslupennar: Í prófakerfinu er boðið upp á áherslupenna í mörgum litum. Notkun þeirra getur til dæmis hjálpað nemendum að finna atriði í texta sem skipta máli.
Bakgrunnslitur á skjá: Hægt er að breyta bakgrunnslit í viðmóti en þessi möguleiki getur til dæmis nýst nemendum sem eru vanir að lesa af skjá með dökkum bakgrunni.
Stækkun á letri: Hægt er að stækka letur en það getur komið sér vel þar sem tæki og skjáir geta verið mismunandi.
Athugið að mikilvægt er að nemendur fái þjálfun í að velja sér verkfæri sem henta þeim og venjast því að nota þau ÁÐUR en að próftöku kemur með því að fara eins oft og þarf í gegnum sýnispróf.
Skref 4–6: Meðan á prófi stendur
Eftir að nemendur hefja próf getur kennari gengið um og séð á vinnustiku nemenda neðst á skjá þeirra hvernig fram vindur með að svara prófatriðum.
Skref 1: [Að loknu nafnakalli] Nú er að hefjast próf í lesskilningi/stærðfræði. Þetta er stöðu- og framvindupróf sem mun gefa ykkur upplýsingar um hvernig þið standið í lesskilningi/stærðfræði og þess vegna er mikilvægt að þið gerið ykkar allra besta.
Hver nemandi er með sína eigin klukku sem birtist efst á skjánum í prófakerfinu. Klukkan í prófinu byrjar að telja þegar þið eruð búin að skrá ykkur inn og þá hefst prófið. Klukkan er stillt á 90 mínútur [80 mín próftími en 10 mín gefnar aukalega fyrir lestur á leiðbeiningum inni í kerfinu].
Flestir ættu að ná að klára prófið á 40 – 60 mínútum þannig að þið hafið nægan tíma. Mikilvægt er að nýta tímann vel en ekki flýta sér of mikið.
Sumar spurningar á prófinu eru léttar en aðrar erfiðar. Ef þið eruð ekki viss um rétt svar skulið þið velja það sem ykkur finnst líklegast til að vera rétt.
Skref 2: Nú megið þið opna prófaforritið og skrá ykkur inn (sjá skref 2 í Leiðbeiningum til nemenda – próftakan í skrefum).
Sláið inn notandanafnið ykkar og lykilorð sem er á borðinu ykkar. Smellið á „Byrja“ [undir stærðfræðipróf eða lesskilningspróf].
Skref 3: Nú sjáið þið leiðbeiningar sem þið skuluð lesa vel.
Smellið á bláu örina neðst í hægra horninu til að fletta áfram.
Réttið upp hönd ef þið þurfið aðstoð. Ég má aðstoða ykkur við að halda áfram en ég má ekki hjálpa ykkur að leysa verkefnin. Þið þurfið að leysa þau upp á eigin spýtur svo prófið gefi réttar niðurstöður.
Munið að fara vel yfir í lokin hvort þið séuð búin að svara öllum spurningum í prófinu.
Verið viss um að þið hafið þau gögn sem þið þurfið til að hefja prófið.
Gangi ykkur vel!
Nemendur eiga ekki að fá hjálp við að leysa verkefni í prófunum eða fá vísbendingar um hvert rétt svar sé. Besta leiðin til að svara spurningum nemenda sem óska eftir aðstoð við lausn verkefna er til dæmis:
„Ég má ekki hjálpa þér við að leysa þetta verkefni/dæmi.”
„Gerðu eins vel og þú getur.”
„Merktu við svarið sem þú telur að sé réttast.“
Gott er að hafa í huga að sumir nemendur þurfa meiri hvatningu og athygli vegna próftökunnar en aðrir.
Rétt er að tryggja nemendum gott næði til próftöku. Því er óheimilt að lesa upp tilkynningar eða gera athugasemdir varðandi prófin meðan á því stendur nema að beiðni eða með samþykki MMS.
Vakni spurningar á prófdegi um hvort víkja þurfi frá leiðbeiningum um fyrirlögn prófanna skal ávallt hafa samband við MMS og fá samþykki fyrir því.
Þegar próftími er rúmlega hálfnaður er gott að minna nemendur á að athuga hvað próftímanum líður í sínu tæki.
Í ljósi þessi hve fyrirlagnartímabilið er rúmt er ekki ástæða til að hafa áhyggjur af veikindum nemenda á fyrirhuguðum prófadögum en gott er að hefja fyrirlögn snemma innan fyrirlagnartímabils til að það nýtist sem best. Það eykur líkurnar á að það takist að leggja prófin fyrir alla nemendur.
Verði nemandi veikur meðan á próftöku stendur og hann ekki fær um að ljúka prófi, skal fylgja eftirfarandi skrefum:
Skila inn prófi: fara á síðustu síðu prófs og velja “Ljúka prófi” og svo “Skila prófi”
Senda póst á hjalp@midstodmenntunar.is með nafni nemanda, notendanafni ásamt fagi og greina frá vanda.
Senda póst að morgni dags þegar leggja á próf fyrir viðkomandi nemanda og biðja um opnun prófs.
Nemendur eiga að sitja í sætum sínum meðan á próftöku stendur. Þurfi nemendur að fara á salerni skal sjá til þess að þeir geti ekki átt samskipti við aðra nemendur.
Rissblöð (A4 eða A5) eru nauðsynleg í stærðfræðiprófi en skóli ber ábyrgð á að þeim sé eytt með tryggilegum hætti að loknu prófi.
Mikilvægt er að ákveðin ró og góður vinnufriður séu til staðar á prófstað og við próftöku. Á sama tíma verður að sýna aðstæðum og þörfum nemenda skilning og bregðast við í samræmi við velferð barna.
Farsímar og önnur snjalltæki eru bönnuð meðan á prófi stendur. Hafi nemendur farsíma með sér er nauðsynlegt að slökkt sé á þeim og þeim komið í örugga vörslu.
Nemendum er óheimilt að hlusta á tónlist meðan á próftöku stendur.
Ef spurningar vakna á meðan fyrirlögn stendur yfir, þar sem mögulega þarf að víkja frá leiðbeiningum um fyrirlögn prófanna, skal ávallt hafa samband við MMS og fá samþykki fyrir því. Sama á við ef upp koma óvænt tilvik við fyrirlögn sem bregðast þarf við. Í öllum tilvikum á að tilkynna MMS um þessi tilvik. Senda má póst á hjalp@midstodmenntunar.is.
Gott er að tilgreina málavexti skýrt í erindinu, nafn þess sem hefur samband og símanúmer viðkomandi.
Það getur verið gott fyrir nemendur að hafa yfirsýn yfir það hvað próffyrirlögnin felur í sér. Því hafa verið útbúnir þrír gátlistar sem hægt er að leggja hjá nemendum við próftöku eða varpa upp á vegg. Gátlistarnir eru eingöngu hugsaðir til hægðarauka fyrir kennara og notkun þeirra valkvæð.
Gátlisti: Lesskilningspróf 4.-10. bekkur