Verklag um fylgdarlaus börn - sem eru umsækjendur um alþjóðlega vernd
Þjónustuaðili:
Sameiginlegt verklag Útlendingastofnunar, Vinnumálastofnunar, Barna- og fjölskyldustofu, Lögreglunnar á Suðurnesjum, Ríkislögreglustjóra og barnverndarþjónustna. Verklagið tekur mið af ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 (hér eftir lög um útlendinga), reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 og barnaverndarlaga nr. 80/2002 (hér eftir barnaverndarlög), reglugerð um málsmeðferð fyrir barnaverndarnefnd nr. 56/2004 og lög nr. 19/2013 um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins (Barnasáttmálinn). Verklagið er aðgerð í framkvæmdaráætlun á sviði barnaverndar 2023-2027 og nær til fylgdarlausra barna sem eru umsækjendur um alþjóðlega vernd.
4.1. Sjálfviljug heimför - ábyrgð Útlendingastofnunar
Ef að ákvörðun Útlendingastofnunar er kærð fer málið áfram til Kærunefndar útlendingamála sem kemur með úrskurð í málinu. Úrskurðurinn getur falið í sér endanlega niðurstöðu málsins á stjórnsýslustigi eða leitt til þess að málinu sé vísað aftur til Útlendingastofnunar.
Þegar endanleg niðurstaða máls liggur fyrir um að synja barni um vernd skal löglærður talsmaður barnsins birta niðurstöðuna fyrir barninu að viðstöddum starfsmanni barnaverndarþjónustu. Tryggja skal að barn skilji efni ákvörðunar/úrskurðar og réttaráhrif hans og mikilvægt er að upplýsa barn og barnaverndarþjónustu um réttinn til að bera mál undir dómstóla, reglur um frestun réttaráhrifa og tímafresti í tengslum við brottvísun úr landi.
Réttur barns til aðstoðar löglærðs talsmanns sem skipaður er af Útlendingastofnun lýkur þegar endanleg niðurstaða á stjórnsýslustigi liggur fyrir. Barnaverndarþjónusta metur hvort skipa þurfi barninu lögmann fyrir framhaldið.
4.2. Þvinguð heimför - ábyrgð heimferða- og fylgdadeild ríkislögreglustjóra (HOF)
Barnaverndarþjónusta getur, fyrir hönd barns, óskað eftir aðstoð við sjálfviljuga heimför hjá Útlendingastofnun. Beiðni þarf að berast innan þess frests sem kveðið er á um í ákvörðun Útlendingastofnunar eða úrskurði kærunefndar útlendingamála. Sama gildir ef barn dregur umsókn um alþjóðlega vernd til baka.
Útlendingastofnun hefur samband við barnaverndarþjónustu og býður fram aðstoð við sjálfviljuga heimför áður en frestur er liðinn. Fylgdarlausum börnum er alla jafna veitt meira svigrúm til umhugsunar en öðrum umsækjendum.
Ef barn þiggur aðstoð við sjálfviljuga heimför boðar Útlendingastofnun barn og barnaverndarþjónustu í viðtal. Þar er farið yfir hvað felst í sjálfviljugri heimför hvaða skilyrði þurfa að vera uppfyllt og annað tengt framkvæmdinni. Kynntar eru reglur um enduraðlögunarstyrk sem barn á rétt á.
Útlendingastofnun er í samtarfi við erlend samtök, IOM og EURP, þegar kemur aða sjálfviljugri heimför. IOM eða EURP bera ábyrgð á undirbúning og framkvæmd heimferðar í samstarfi við Útlendingastofnun. Grundvöllur þess að barn fái aðstoð við sjálfviljuga heimför af hálfu IOM eða EURP er að barnið vilji fara sjálfviljugt og fyrir liggi mat barnaverndarþjónusta um að heimför sé barninu fyrir bestu. Við undirbúning heimfarar þarf barn og barnaverndarþjónusta að fylla út nauðsynleg eyðublöð og undirrituð yfirlýsing frá foreldrum/forsjáraðilum í heimaríki um móttöku barnsins þarf að liggja fyrir.
Starfsmenn IOM/EURP, eftir atvikum starfsmaður barnaverndarþjónusta, fylgja barninu út.
IOM/EURP sendir staðfestingu til Útlendingastofnunar þegar framkvæmd heimferðar er lokið. Útlendingastofnun tryggir að sömu upplýsingar berist barnaverndarþjónustu og Barna- og fjölskyldustofu. Útlendingastofnun fylgir málinu eftir þar til enduraðlögunarstyrkur hefur verið greiddur og málinu er formlega lokið.
Ef barn sækir ekki um sjálfviljuga heimför innan frests sendir Útlendingastofnun verkbeiðni til heimferða- og fylgdadeild ríkislögreglustjóra og upplýsir barnaverndarþjónustu um að málið hafi verið fært þangað. Heimferða- og fylgdadeildar ríkislögreglustjóra ber ábyrgð á þvinguðum brottflutningi úr landi.