Á meðgöngu stendur barnshafandi konum til boða ómskoðun til að fylgjast með þroska og heilsu fósturs. Í ómskoðun er meðal annars hægt að meta meðgöngulengd, athuga fjölda fóstra og skoða útlit og líffæri fósturs.

Ómskoðun er valkvæð og talin örugg fyrir móður og barn.

Ómskoðun við 12–14 vikur

Í ómskoðun við 12-14 vikur er meðal annars:

• Metin meðgöngulengd og áætlaður fæðingardagur.

• Athugað hvort um eitt eða fleiri fóstur sé að ræða.

• Fylgst með þroska fósturs og útlit þess skoðað eins vel og hægt er á þessum tíma.

• Hnakkaþykkt fósturs mæld, en aukin hnakkaþykkt getur verið vísbending um litningafrávik, hjartagalla eða önnur frávik.

Aukin hnakkaþykkt getur verið vísbending, en þýðir ekki endilega að eitthvað sé að. Ef eitthvað óvænt kemur í ljós í ómskoðuninni eru veittar upplýsingar um niðurstöðurnar og hvort þörf sé á frekari rannsóknum.

Ómskoðun við 19–20 vikur

Við 19–20 vikna meðgöngu er fóstrið orðið stærra og hægt að skoða líffæri þess og líkamsbyggingu nánar.

Í skoðuninni er meðal annars:

• Fylgst með vexti og þroska fósturs.

• Skoðað útlit og bygging helstu líffæra, svo sem heila, hjarta, nýrna og hryggjar.

• Athuguð staðsetning fylgju og magn legvatns.

• Leitað að mögulegum frávikum í þroska eða líkamsbyggingu fósturs.

Oft er hægt að sjá kyn fósturs í þessari skoðun ef óskað er eftir því.

Hægt er að kaupa myndir. Vinsamlegast látið vita í upphafi skoðunar ef óskað er eftir myndum.

Aðrar ómskoðanir á meðgöngu

Stundum er þörf á fleiri ómskoðunum, til dæmis til að fylgjast nánar með vexti fósturs, legvatnsmagni eða starfsemi fylgju.

Einnig getur verið þörf á sérhæfðum rannsóknum, svo sem hjartaómskoðun fósturs eða flæðismælingum. Ljósmóðir eða læknir metur þörfina og vísar í frekari rannsóknir ef ástæða er til.

• Hvað getur komið í ljós við ómskoðun á meðgöngu?

Hvernig fer ómskoðun fram?

Ómskoðun er framkvæmd af ljósmóður eða lækni með sérþekkingu á ómskoðunum. Geli er smurt á kviðinn og ómskoðunarhaus færður yfir húðina. Mynd af fóstrinu birtist á skjá og hægt er að fylgjast með skoðuninni. Stundum þarf að þrýsta ómskoðunarhausnum þétt að kviðnum til að fá skýrari mynd. Myndgæði geta verið mismunandi, meðal annars eftir legu fósturs.

Niðurstöður ómskoðunar

Þú færð yfirleitt upplýsingar um niðurstöður ómskoðunarinnar strax að henni lokinni. Flestar ómskoðanir leiða ekki í ljós frávik. Ef grunur vaknar um frávik í þroska eða líkamsbyggingu fósturs getur verið þörf á frekari ómskoðunum eða öðrum rannsóknum.

Eðlileg niðurstaða úr ómskoðun tryggir þó ekki að öll frávik hafi verið útilokuð.

Undirbúningur og hagnýtar upplýsingar

• Einn aðstandandi getur komið með í ómskoðun.

• Ekki er gert ráð fyrir að börn séu með í ómskoðun.

• Ekki er heimilt að taka ljósmyndir eða myndbandsupptökur í ómskoðun.

Kostnaður

Ómskoðanir við 12–14 og 19–20 vikur eru gjaldfrjálsar. Greiða þarf fyrir NIPT fósturerfðaskimun ef hún er gerð.

Aðrar skimanir og rannsóknir

Í sumum tilvikum eru einnig gerðar flæðismælingar til að meta blóðflæði í naflastreng og æðum fósturs, meðal annars ef þörf er á nánara eftirliti með vexti og líðan þess.

Á meðgöngu stendur einnig til boða fósturerfðaskimun (NIPT), sem er blóðrannsókn til að meta líkur á ákveðnum litningafrávikum hjá fóstri.

Ef niðurstöður ómskoðunar eða NIPT gefa tilefni til, eða ef þekktur erfðasjúkdómur er í fjölskyldunni, getur verið boðið upp á fósturgreiningu með fylgjuvefssýni eða legvatnsástungu.