Fjölskylduvæn vinnumenning er vinnustaðamenning sem styður starfsfólk í að samræma vinnu og einkalíf án þess að það hafi neikvæð áhrif á starfsframa eða líðan. Hún byggir á sveigjanleika, trausti og skilningi á því að starfsfólk hafi fjölskyldu- og persónulegar skyldur sem skipta máli.

Lög um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna leggja áherslu á að starfsfólk geti samræmt vinnu og fjölskyldulíf, óháð kyni. Atvinnurekendur eiga því að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að styðja starfsfólk, til dæmis með auknum sveigjanleika í skipulagi vinnu og vinnutíma. Slíkar aðgerðir eiga bæði að taka tillit til fjölskylduaðstæðna starfsfólks og þarfa vinnustaðarins.

Einnig á að auðvelda starfsfólki að snúa aftur til starfa eftir fæðingarorlof, foreldraorlof eða leyfi vegna brýnna fjölskylduaðstæðna.

Spurningar til að meta hvort vinnustaður sé fjölskylduvænn

• Eru ræddir möguleikar til að auðvelda starfsmönnum að samræma vinnu og fjölskyldulíf?

• Hvernig eru viðhorf stjórnenda til fjölskyldulífs og mikilvægi þess að starfsmenn geti sinnt fjölskylduábyrgð?

• Er boðið upp á sveigjanlegt vinnufyrirkomulag, til dæmis sveigjanlegan vinnutíma eða fjarvinnu?

• Er starfsfólki sýnd virðing þegar fjölskylduaðstæður rekast á við vinnu?

• Fá bæði konur og karlar skilning og stuðning þegar þeir þurfa að sinna foreldrahlutverkinu?

Hvað er kynjasamþætting? Kynjasamþætting er aðferð sem felur í sér að taka kerfisbundið tillit til kynja og jafnréttis í allri stefnumótun, ákvörðunum, áætlunum og daglegu starfi — frá upphafi til enda verkefna. Kynjasamþætting þýðir að:

• Jafnréttissjónarmið eru samþætt í allt starf:

  • í áætlunum

  • ferlum

  • þjónustu

  • fjárhagsáætlunum

  • breytingaverkefnum

• Metið er hvernig ákvarðanir og verkferlar hafa ólíka áhrif á öll, óháð kyni.

• Unnið er markvisst að því að jafna stöðu kynja, ekki sem aukaverkefni heldur sem hluta af daglegu starfi.

Ráðuneyti og opinberar stofnanir ber skylda að hafa jafnrétti kynja og önnur jafnréttissjónarmið í huga þegar þau móta stefnu, gera áætlanir og taka ákvarðanir. Þetta á við um alla starfsemi þeirra.

Nánar um kynjasamþættingu

Kynjuð fjárlagagerð er aðferð sem tryggir að jafnréttissjónarmið séu hluti af fjárlögum og fjárhagsáætlunum — ekki sem aukaatriði, heldur sem hluti af venjubundnum ákvörðunum um hvernig opinberu fé er úthlutað. Kynjuð fjárlagagerð felur í sér að:

• Greina hvernig opinber útgjöld og tekjur hafa áhrif á konur, karla og kynsegin einstaklinga, bæði í dag og til framtíðar.

• Tryggja að fjárveitingar styðji jafnrétti, t.d. með því að draga úr kynbundnum hindrunum eða ójöfnuði.

• Meta áhrif ákvarðana fyrirfram, áður en fjármunir eru úthlutaðir eða ný stefna er sett.

• Gera fjárlög gagnsærri og sanngjarnari, með því að byggja þau á gögnum og greiningum.

Markmið kynjaðrar fjárlagagerðar:

• Að stuðla að jafnrétti í samfélaginu með markvissri notkun fjármuna.

• Að tryggja að opinber þjónusta og fjárfestingar nýtist öllum jafnt.

• Að forðast að ómeðvitaður kynjahalli festist í fjárveitingum eða kerfum.

Öll eigum við rétt á því að starfsumhverfi okkar einkennist af gagnkvæmri virðingu í samskiptum og felur það m.a. í sér að njóta verndar gegn kynbundnu ofbeldi, kynbundinni og kynferðislegri áreitni og öðru ofbeldi á vinnustað. Slík hegðun er bæði lögbrot og siðferðilega ámælisverð hvort heldur um er að ræða hegðun atvinnurekanda, samstarfsmanna eða einstaklinga sem starfsmaður þarf að hafa samskipti við vegna starfs síns.

Samkvæmt lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna skulu atvinnurekendur og yfirmenn stofnana gera sérstakar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að starfsfólk verði fyrir kynbundnu ofbeldi, kynbundinni áreitni eða kynferðislegri áreitni á vinnustað.

Atvinnurekendur skulu gera starfsmönnum það ljóst með skýrum hætti að slík hegðun er óheimil. Starfsmaður sem verður var við slíka hegðun á vinnustað er jafnframt skylt að upplýsa atvinnurekanda eða vinnuverndarfulltrúa um slíkt.

Aðstoð og úrræði

Margir aðilar veita aðstoð bæði til þolenda og gerenda kynbundins ofbeldis. Aðstæður fólks eru mismunandi, og því er mikilvægt að kynna sér þau úrræði sem í boði eru til að fá þann stuðning sem hentar hverju sinni.

Upplýsingar um aðstoð og úrræði er hægt að nálgast á heimasíðu Neyðarlínunnar.

Nánar um kynbundið ofbeldi