Líkamleg, andleg og félagsleg heilsa mótast af þáttum sem tengjast bæði einstaklingnum sjálfum og því samfélagi sem hann býr í.
Aldur, heilsufarssaga eða sjúkdómar þurfa ekki að takmarka möguleikann á aukinni vellíðan. Það er aldrei of seint að efla heilsu, auka færni og bæta lífsgæði. Nægur svefn, fjölbreytt og hollt mataræði, reglubundin hreyfing, minni kyrrseta og sterk félagsleg tengsl hefur allt jákvæð áhrif á heilsu og vellíðan á efri árum.
Með reglulegri hreyfingu á efri árum má bæta hugræna getu, jafnvægi og almenna færni og viðhalda getunni til að lifa lengur sjálfstæðu lífi.
Í hverri viku ætti að hreyfa sig rösklega í minnst 150 mínútur.
Á efri árum er sérstaklega mikilvægt að huga að styrktar- og jafnvægisþjálfun, minnst 2-3 daga vikunnar.
Takmarka ætti kyrrsetu. Það hefur jákvæð áhrif á heilsu og líðan að skipta út tíma í kyrrsetu fyrir hreyfingu af hvaða ákefð sem er, þar með talið lítilli ákefð.
Mikið af skipulagðri hreyfingu er í boði fyrir 60 ára og eldri. Hér má sjá lista eftir sveitarfélögum.
Ef um stoðkerfisvandamál, skert jafnvægi eða endurtekin föll er að ræða er hægt að fá viðtal sjúkraþjálfara með Hreyfiseðli á heilsugæslu. Einnig er hægt að finna sjúkraþjálfara eftir staðsetningu og, ef þörf er á, óska eftir heimasjúkraþjálfun að gefinni beiðni læknis.
Á Heilsuveru má finna fjölbreyttar æfingar sem hægt er að gera heima, meðal annars styrktaræfingar og æfingar sem henta eldra fólki.
Eldra fólk, sem er við góða heilsu, getur haft gagn af almennum ráðleggingum um mataræði en þó með aðeins öðrum áherslum. Orkuþörfin minnkar með aldrinum, aðallega vegna vöðvarýrnunar og minni hreyfingar. Þörfin fyrir vítamín og steinefni minnkar hins vegar ekki með aldrinum og þörfin fyrir prótein eykst.
Fyrir eldra fólk, sem hefur minni matarlyst, er sérstaklega mikilvægt að minni matarskammtar gefi meira magn af próteini en um leið sama magn af vítamínum og steinefnum.
Svefn er mikilvægur fyrir heilsu og vellíðan á öllum aldursskeiðum, einnig á efri árum. Góður svefn hefur jákvæð áhrif á ónæmiskerfið og minnið, stuðlar að endurnýjun fruma og veitir líkamanum hvíld.
Algengast er að fólk 65 ára og eldra þurfi um 7-8 klukkustunda svefn, þó svefnþörf geti verið einstaklingsbundin.
Að vakna úthvíld að morgni er besti mælikvarðinn á það hvort við fáum nægan svefn.
Ráð sem styðja við góðan svefn:
Sofna og vakna á svipuðum tíma alla daga, líka um helgar
Ef við leggjum okkur yfir daginn ætti að passa að það sé í frekar stuttan tíma og síður seinnipart dagsins
Líkamleg hreyfing yfir daginn getur bætt svefninn
Gott er að draga úr notkun skjátækja tveimur klukkutímum fyrir svefn
Mikil neysla koffíns frá kaffi, tei, orkudrykkjum og gosdrykkjum getur valdið svefnvandamálum, sérstaklega ef þeirra er neytt seinni hluta dagsins
Áfengisdrykkja hefur einnig truflandi áhrif á svefn
Með hækkandi aldri er andleg heilsa ekki síður mikilvæg en líkamleg heilsa. Hugræn og félagsleg virkni er mikilvæg og getur hægt á öldrun og heilabilun. Einn mikilvægasti þáttur hamingju og vellíðanar er að tengjast öðrum og eiga í góðum samskiptum við fólkið í kringum okkur. Styrkjum tengsl okkar við fjölskyldu, vini og nágranna.
Félagsleg einangrun og einmanaleiki getur haft neikvæð áhrif á andlega og líkamlega heilsu.
Félags- og þjónustumiðstöðvar bjóða upp á fjölbreytta dagskrá til að tryggja eldra fólki daglega virkni.
Áfengi hefur mikil áhrif á heilsu og er einn af fjórum algengustu áhættuþáttum langvinnra sjúkdóma. Áfengisnotkun eykur m.a. áhættuna á ýmsum tegundum krabbameina, sykursýki, hjarta- og æðasjúkdómum, heilablóðfalli og skorpulifur.
Áfengisdrykkja getur haft áhrif á virkni lyfja og hefur einnig truflandi áhrif á svefn. Mælt er með að forðast áfengisdrykkju þar sem engin heilsubót eru af neyslu áfengis og ekki eru til nein þekkt viðmið um skaðlausa notkun þess.
Tóbaksnotkun, af hvaða tegund sem er, er einn helsti áhættuþáttur fjölmargra alvarlegra sjúkdóma.
Tóbak inniheldur nikótín sem er taugaeitur og hefur skaðleg áhrif á hjarta- og æðakerfi og taugakerfi, meðal annars heilann. Nikótín er mjög ávanabindandi og hefur neikvæð áhrif á líðan.
