Fara beint í efnið

Fjölskylda og velferð

Feðrun barns

Barn á rétt á að þekkja báða foreldra sína og að þekkja uppruna sinn. Móður er skylt að feðra barn sitt innan sex mánaða frá fæðingu þess. Hafi feðrun ekki farið fram innan sex mánaða frá fæðingu barnsins sendir sýslumaður móður áskorun um að feðra barnið.

Réttindi barns og föður

Feðrun hefur meðal annars í för með sér að:

  • Faðir getur farið með forsjá barns.

  • Faðir og barn eiga gagnkvæman umgengnisrétt.

  • Faðir er framfærsluskyldur gagnvart barni.

  • Faðir og barn taka arf eftir hvort annað.

  • Barn má bera nafn föður sem kenninafn.

Hvernig verður barn feðrað?

Foreldrar í hjónabandi eða skráðri sambúð

Ef barn fæðist í hjónabandi eða skráðri sambúð þá er eiginmaður eða sambúðarmaður sjálfkrafa skráður faðir barnsins á fæðingarvottorð þess og hefur þar með réttindi og skyldur gagnvart barninu. Hið sama gildir ef barn fæðist svo skömmu eftir skilnað, að það sé líklegt að það hafi verið getið í hjónabandinu. Þetta gildir þó ekki ef hjónin voru skilin að borði og sæng á getnaðartíma barnsins eða ef móðir þess giftist eða skráir sambúð sína í þjóðskrá, með öðrum manni, fyrir fæðingu barnsins.

Móðir hvorki gift eða í sambúð - Faðernisviðurkenning

Ef móðir er hvorki í hjónabandi né í skráðri sambúð við fæðingu barns verður að feðra barnið eigi síðar en sex mánuðum eftir fæðingu þess. 

Faðernisyfirlýsingu má fylla út af báðum foreldrum og  tilkynna til Þjóðskrár. Móðir og faðir þurfa bæði að undirrita yfirlýsinguna áður en hún er send til Þjóðskrár. Þegar faðernisyfirlýsing hefur verið tilkynnt til Þjóðskrár er faðir barnsins samkvæmt yfirlýsingunni skráður á fæðingarvottorð barnsins. 

Faðernisyfirlýsingu má einnig gera hjá sýslumanni í því umdæmi sem annað hvort móðir eða lýstur faðir býr í.  Móðir leggur þá fram hjá sýslumanni  yfirlýsingu um hvern hún telur vera föður barnsins. Samhliða yfirlýsingu móður um faðerni barnsins til sýslumanns er móður skylt að gera kröfu um meðlag úr hendi föður.

Þegar yfirlýsing móður um föður barns berst sýslumanni er lýstur faðir boðaður í viðtal og óskað eftir afstöðu hans til viðurkenningar á faðerninu og til að fá fram afstöðu hans til meðlags. Ef lýstur faðir viðurkennir feðrun og samþykkir að greiða meðlag, undirritar hann yfirlýsingu í viðurvist sýslumanns. Lýstur faðir þarf að framvísa persónuskilríkjum er hann undirritar faðernisviðurkenningu.  Sýslumaður sér svo um að koma tilkynningu um feðrun til Þjóðskrá og málinu er þá lokið. Um innheimtu og greiðslu á meðlagi samkvæmt framansögðu, sjá hér.

Móðir getur einnig óskað sérstakrar bréflegar yfirlýsingar föður.  Skal undirritun föður þá staðfest af héraðsdóms- eða hæstaréttarlögmanni eða tveimur vottum. Þar skal tekið fram að útgefandi yfirlýsingarinnar hafi ritað nafn sitt eða kannast við undirritun sína í viðurvist þess eða þeirra er undirskriftina staðfesta. Vitundarvottar skulu geta kennitölu sinnar eða eftir atvikum fæðingardags og heimilisfangs.

Ef lýstur faðir gengst við faðerninu en neitar að samþykkja greiðslu meðlags, fer ágreiningur um meðlagsgreiðslur í ferli úrskurðar, sjá umfjöllun um ágreining um meðlag hér. 

Lýstur faðir óskar eftir blóðrannsókn (DNA rannsókn)

Ef lýstur faðir neitar að samþykkja að hann sé faðir barnsins þá getur hann farið fram á að sýslumaður hlutist til um að blóðrannsókn (DNA rannsókn) verði framkvæmd, til að fá úr því skorið hvort hann sé faðir barnsins. Kostnaður fyrir slíkar rannsóknir greiðist af lýstum föður reynist hann faðir barnsins. Ef niðurstaðan er að lýstur faðir útilokast frá faðerni barnsins, fellur greiðsluskylda hans niður. DNA rannsókn er gerð á rannsóknarstofu Landspítalans en þegar niðurstaða liggur fyrir og staðfest að viðkomandi er faðir barnsins þá þarf lýstur faðir að mæta til viðtals hjá sýslumanni og gangast við faðerni. Ef blóðrannsókn sannar að viðkomandi er ekki faðir barnsins er málinu vísað frá sýslumanni.

Hvað ef lýstur faðir neitar að gangast við faðerni barns?

Ef ekki næst í lýstan föður, hann neitar að mæta til viðtals eða neitar því að vera faðir barnsins, verður sýslumaður að vísa málinu frá og móðir leiðbeint um að höfða dómsmál. Hafi farið fram blóðrannsókn og lýstur faðir neitar að gangast við niðurstöðu rannsóknarinnar er móður einnig leiðbeint að höfða dómsmál.

Meðlagsákvörðun samhliða feðrun

Ef ákveða á meðlag með barni samhliða feðrun, þarf að feðra barnið hjá sýslumanni í því umdæmi sem barnið hefur búsetu.

Hverjir geta höfðað faðernismál?

Þeir sem geta höfðað faðernismál fyrir dómstólum ef barn er ófeðrað eru:

  • barnið sjálft 

  • móðir barnsins 

  • maður sem telur sig vera föður barnsins

Ef barnið sjálft höfðar mál þá þarf lögráðamaður þess að gera það fyrir hönd barnsins. Ef barnið sjálft höfðar mál er kostnaður, sem ákveðinn er af dómara, greiddur úr ríkissjóði. Ef móðir eða maður sem telur sig vera föður barns höfða mál þá gilda almennar reglur um málskostnað, þar á meðal um gjafsókn.

Dómari getur ákveðið með úrskurði að blóðrannsókn verði gerð á aðilum og barni og einnig aðrar sérfræðilegar kannanir. Þeir sem í hlut eiga eru þá skyldir til að hlíta blóðtöku og annarri rannsókn. Sýslumaður hefur ekki sambærilegar heimildir.

Faðernismálum getur lokið með afturköllun, dómsátt eða með dómi. Þegar dómur eða sátt liggur fyrir þar sem faðerni barnsins er upplýst, sendir dómari upplýsingar um feðrun barnsins til Þjóðskrá. Málinu telst þá lokið.

Faðerni barns ranglega skráð - Véfengingarmál

Telji barn eða móðir þess að faðerni barns hafi ranglega verið skráð, má höfða dómsmál til véfengingar á faðerni þess. Þá getur faðir sem hefur verið skráður faðir barns vegna þess að það var getið í hjónabandi eða skráðri sambúð höfðað dómsmál til véfengingar á faðerni barns. Að sama skapi getur maður sem telur sig föður barns sem feðrað er öðrum manni, höfðað dómsmál til véfengingar á faðerni þess.  Sé faðir eða sá sem taldi sig föður barns látinn geta þeir erfingjar hans sem ganga jafnhliða eða næst barninu að erfðum höfðað slíkt mál.

Í véfengingarmáli fyrir dómi getur dómari ákveðið með úrskurði að blóðrannsókn verði gerð á aðilum og barni og einnig aðrar sérfræðilegar kannanir. Þeir sem í hlut eiga eru skyldir til að hlíta blóðtöku og annarri rannsókn.

Véfengingarmáli fyrir dómi getur lokið með afturköllun málsins, dómsátt eða  með dómi. Reynist niðurstaða málsins sú að skráður faðir er ekki faðir barns er tilkynning um það send Þjóðskrá og nafn föður afmáð af fæðingarvottorði barnsins. Er barn þá ófeðrað og er þá hægt að feðra barnið með faðernisviðurkenning eða með því að höfða faðernismál fyrir dómi. 

Lög og reglugerðir

Lög nr. 76/2003, barnalög
Reglugerð nr. 231/1992 um stjórnsýslumeðferð mála samkvæmt barnalögum
Reglugerð um breytingu á reglugerð um stjórnsýslumeðferð samkvæmt barnalögum

Þjónustuaðili

Sýslu­menn