Skýring á málsmeðferð: Málsmeðferðin grundvallast á Dyflinnarreglugerðinni og ef mál umsækjanda sætir umræddri málsmeðferð er annað aðildarríki sem ber ábyrgð á umsókninni. Það þýðir að umsækjandi hafi sótt um vernd í öðru aðildarríki, hafi fengið útgefna vegabréfsáritun af öðru aðildarríki, hafi dvalarleyfi í öðru aðildarríki, eigi fjölskyldu eða fjölskyldumeðlimi í öðru aðildarríki eða sé með áritun og hafi farið yfir landamæri ríkisins með lögmætum eða ólögmætum hætti.

• Ef umsækjandi um alþjóðlega vernd finnst í Eurodac gagnagrunni, er með áritun í vegabréfi sínu eða framvísar dvalarleyfiskorti þegar hann sækir um alþjóðlega vernd, hlýtur umsókn hans málsmeðferð á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar.

• Útlendingastofnun sendir Info Request eftir atvikum, þá aðallega ef takmarkaðar upplýsingar eða gögn eru í máli umsækjanda. Er slíkt gert til þess að kanna hvort viðkomandi ríki beri í raun ábyrgð á umsókn umsækjanda.

• Útlendingastofnun sendir eftir atvikum Take Back eða Take Charge beiðni til viðtökuríkis, þ.e. þess lands sem ber ábyrgð á umsókn umsækjanda.

• Í máli fylgdarlauss barns er ávallt metið hverjar einstaklingsbundnar aðstæður þess eru. Í hverju Dublin máli fer fram sjálfstæð rannsókn á því hvort viðtökuríki geti staðið við skuldbindingar sínar til að tryggja umönnun, nauðsynlega grunnþjónustu og málsmeðferð barns. Þá eru aðstæður í viðtökuríki kannaðar með tilliti til þess hvort barn eigi þar foreldra, aðra forsjáraðila eða eftir atvikum hvort þar séu virk barnaverndaryfirvöld.

• Í Dublin máli er barn spurt út í aðstæður þess í viðtökuríkinu og þá þjónustu sem barn kann að hafa fengið þar í landi.

• Í Dublin máli hefur löglærður talsmaður sjö daga til þess að skila greinargerð vegna málsins.

• Ef það er mat Útlendingastofnunar að aðstæður í viðtökuríki séu á þann veg að barn fái þar réttláta málsmeðferð, er barni synjað um efnismeðferð, sbr. c. liður 36. gr. laga um útlendinga og er málinu frávísað. Ef það er hins vegar mat Útlendingastofnunar að aðstæður barns í viðtökuríki séu slíkar að réttindi umsækjanda séu ekki tryggð, taka íslensk stjórnvöld ábyrgð á umsókninni og málið er sett í efnismeðferð hjá stofnuninni.

• Ákvörðun um synjun á efnismeðferð í Dublin máli sætir sjálfkrafa kæru til kærunefndar útlendingamála.

• Kæra frestar að jafnaði réttaráhrifum og framkvæmd ákvörðunar sem þýðir að barnið verður ekki flutt úr landi á meðan kærunefnd útlendingamála fjallar um mál þess.

• Niðurstöður kærunefndar útlendingamála geta verið af þrennum toga:

  • Í fyrsta lagi getur kærunefnd útlendingamála staðfest ákvörðun Útlendingastofnunar.

  • Í öðru lagi getur kærunefnd útlendingamála vísað málinu aftur til meðferðar hjá Útlendingastofnun.

  • Í þriðja lagi getur kærunefnd útlendingamála vísað málinu til Útlendingastofnunar og lagt fyrir stofnunina að taka mál barns til efnismeðferðar.

• Í þeim tilfellum sem umsækjandi vill una ákvörðun Útlendingastofnunar þarf barnið eða skipaður talsmaður þess að senda tilkynningu þess efnis á kærunefnd útlendingamála, sem tilkynnir Útlendingastofnun um niðurfellingu máls.

• Þegar staðfest er að barn fái ekki efnismeðferð á Íslandi útbýr Útlendingastofnun verkbeiðni um flutning til viðtökuríkis.

• Hvort sem barn unir ákvörðun Útlendingastofnunar eða fær synjun um efnismeðferð á Íslandi, er það heimferða- og fylgdadeild ríkislögreglustjóra (HOF) sem flytur barn til þess ríkis sem ber ábyrgð á umsókn þess.

• HOF sendir tilkynningu til viðtökulands í gegnum Dublin netið um að von sé á barni og ber yfirvöldum í því landi skylda til að undirbúa komu þess.

• Þrátt fyrir að flutningur fari fram í gegnum Dublin netið er mikilvægt að HOF haldi barnaverndarþjónustu á Íslandi upplýstri um flutninginn.

• Barnaverndaryfirvöld á Íslandi þurfa almennt ekki að hafa samband við barnaverndaryfirvöld í viðtökulandi til þess að skipuleggja móttöku þegar um Dublin mál er að ræða.

• Barnaverndarþjónusta metur hvort þörf sé á að starfsmaður þjónustunnar taki þátt í fylgd barns til viðtökulands.

Skýring á málsmeðferð: Málsmeðferðin byggist á því að það sé annað ríki sem beri ábyrgð á umsækjanda, enda hafi hann fengið veitta vernd í því ríki.

• Ef umsækjandi um alþjóðlega vernd finnst í Eurodac gagnagrunni eða ef umsækjandi er með flóttamannaskilríki þegar hann sækir um alþjóðlega vernd, fer umsókn hans í svokallaða verndarmeðferð.

• Í máli fylgdarlauss barns er ávallt metið hverjar einstaklingsbundnar aðstæður þess eru. Í hverju verndarmáli fer fram sjálfstæð rannsókn á því hverjar aðstæður barns eru í viðtökuríki. Sérstaklega er kannað hvort að barn eigi þar foreldra eða aðra forsjáraðila og eftir atvikum hvort þar séu virk barnaverndaryfirvöld.

• Í verndarmálum er barn spurt út í aðstæður þess í viðtökuríkinu og þá þjónustu sem barn kann að hafa fengið þar í landi.

• Í verndarmálum hefur löglærður talsmaður sjö daga til þess að skila greinargerð vegna málsins.

• Ef það er mat Útlendingastofnunar að aðstæður í viðtökuríki séu þess eðlis að barn geti dvalist þar, er barni synjað um efnismeðferð, sbr. a. liður 36. gr. laga um útlendinga og er brottvísað. Ef það er hins vegar mat Útlendingastofnunar að aðstæður í viðtökuríki séu þess eðlis að það sé ekki barni fyrir bestu að fara þangað og aðstæður barns séu ekki tryggðar þar, taka íslensk stjórnvöld ábyrgð á umsókninni og málið hlýtur efnismeðferð hjá stofnuninni.

• Ákvörðun um synjun á efnismeðferð í verndarmáli sætir sjálfkrafa kæru til kærunefndar útlendingamála.

• Kæra frestar að jafnaði réttaráhrifum og framkvæmd ákvörðunar, sem þýðir að barnið verður ekki flutt úr landi á meðan kærunefnd útlendingamála fjallar um mál þess.

• Niðurstöður kærunefndar útlendingamála geta verið af þrennum toga:

  • Í fyrsta lagi getur kærunefnd útlendingamála staðfest ákvörðun Útlendingastofnunar.

  • Í öðru lagi getur kærunefnd útlendingamála vísað málinu aftur til meðferðar hjá Útlendingastofnun.

  • Í þriðja lagi getur kærunefnd útlendingamála vísað málinu til Útlendingastofnunar og lagt fyrir stofnunina að taka mál barns til efnismeðferðar.

• Í þeim tilfellum sem umsækjandi vill una ákvörðun Útlendingastofnunar þarf barn eða skipaður talsmaður þess að senda tilkynningu þess efnis á kærunefnd útlendingamála, sem tilkynnir Útlendingastofnun um niðurfellingu máls.

• Þegar staðfest er að barn fái ekki efnismeðferð á Íslandi útbýr Útlendingastofnun verkbeiðni um flutning til viðtökuríkis.

• Hvort sem barn unir ákvörðun Útlendingastofnunar eða hlýtur synjun um efnismeðferð á Íslandi er það heimferða- og fylgdadeild ríkislögreglustjóra (HOF) sem flytur barn til þess ríkis sem ber ábyrgð á umsókn þess.

• Þegar flytja á barn til viðtökuríkis í verndarmáli þarf aðkomu barnaverndarþjónustu á Íslandi og Barna- og fjölskyldustofu í aðdraganda flutningsins.

• Barnaverndarþjónusta metur hvort þörf sé á að starfsmaður þjónustunnar taki þátt í fylgd barns til viðtökulands.

Skýring á málsmeðferð: Málsmeðferðin grundvallast á því að aðstæður umsækjanda í heimaríki eru metnar og tekin afstaða til þess hvort umsækjandi þurfi á alþjóðlegri vernd að halda. Lagt er mat á það hvort umsækjandi geti talist flóttamaður í skilningi laga um útlendinga og eigi þess vegna rétt á vernd (e. refugee status). Í efnismálum er einnig kannað hvort umsækjandi þurfi á viðbótarvernd að halda, hvort hann teljist ríkisfangslaus einstaklingur eða eigi rétt á dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða.

• Ef ekkert í umsókn umsækjanda um alþjóðlega vernd bendir til þess að mál hans sæti annarri málsmeðferð, fer mál hans í svokallaða efnismeðferð.

• Í efnismálum er ávallt metið hvort umsækjandi eigi á hættu ofsóknir, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, hvort aðstæður í heimaríki umsækjanda séu slíkar að hann eigi rétt á viðbótarvernd, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga og hvort umsækjandi hafi ríkar ástæður til að fá mannúðarleyfi, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

• Í máli fylgdarlauss barns er ávallt metið hverjar einstaklingsbundnar aðstæður þess eru. Í hverju máli fer fram sjálfstæð rannsókn á því hverjar aðstæður barns eru í heimaríki. Sérstaklega er kannað hvort að barn eigi þar foreldra eða aðra forsjáraðila sem geta tekið við því og hvort barni sé unnt að snúa aftur til heimaríkis. Eftir atvikum er fjallað um hvort þar séu virk barnaverndaryfirvöld.

• Í efnismálum er barn spurt um aðstæður í heimaríki, ástæður flótta og möguleika þess á að snúa til baka til heimaríkis.

• Í efnismálum hefur löglærður talsmaður 14 daga til þess að skila greinargerð vegna málsins.

Ákvarðanir Útlendingastofnunar að undangenginni efnismeðferð

Synjun

• Ef til stendur að synja barni um vernd sem er með mál í efnismeðferð, ber Útlendingastofnun að óska eftir umsögn Barna- og fjölskyldustofu áður en ákvörðun er tekin í málinu.

• Ef það er mat Útlendingastofnunar að aðstæður barns séu slíkar að barn getið dvalið í heimaríki, er umsókn barns um alþjóðlega vernd synjað, sbr. 1. og 2. mgr. 37. gr. og 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Að sama skapi er barni brottvísað til heimaríkis. Alla jafna fá börn ekki endurkomubann á Schengen svæðið.

• Ákvörðun um synjun í efnismáli sætir ekki sjálfkrafa kæru til kærunefndar útlendingamála. Kærufrestur er 15 dagar.

• Á meðan mál er til meðferðar hjá kærunefnd útlendingamála frestast réttaráhrif ákvörðunar, þ.e. barni verður ekki vísað úr landi á meðan.

• Niðurstöður kærunefndar útlendingamála geta verið á þrennum toga:

  • Í fyrsta lagi getur kærunefnd útlendingamála staðfest ákvörðun Útlendingastofnunar.

  • Í öðru lagi getur kærunefnd útlendingamála vísað málinu aftur til meðferðar hjá Útlendingastofnun.

  • Í þriðja lagi getur kærunefnd útlendingamála vísað málinu til Útlendingastofnunar og lagt fyrir stofnunina að veita barni vernd.

• Öllum börnum stendur til boða að fá aðstoð Útlendingastofnunar til að ferðast til heimaríkis, vilji þau fara sjálfviljug, ef þau óska eftir því innan þess frest sem þeim er veittur til að yfirgefa landið.

• Þegar staðfest er að barn fái ekki efnismeðferð á Íslandi er það heimferða- og fylgdadeild ríkislögreglustjóra (HOF) sem flytur barn til heimaríkis.

• Þegar flytja á barn til heimaríkis í efnismáli þarf aðkomu barnaverndarþjónustu á Íslandi og Barna- og fjölskyldustofu í aðdraganda flutningsins.

• Barnaverndarþjónusta metur hvort þörf sé á að starfsmaður þjónustunnar taki þátt í fylgd barns til heimaríkis.

Veiting

• Ef það er mat Útlendingastofnunar að aðstæður barns séu ekki tryggðar í heimaríki af tilteknum ástæðum, getur barn fengið stöðu sem flóttamaður (e. refugee status), viðbótarvernd eða dvalarleyfi af mannúðarástæðum.

• Mismunandi lengd dvalarleyfis eftir því hvaða leyfi er veitt:

  • Dvalarleyfi vegna stöðu flóttamanns er til þriggja ára, sbr. 73. gr. laga um útlendinga.

  • Dvalarleyfi vegna viðbótarverndar er til tveggja ára, sbr. 73. gr. laga um útlendinga.

  • Dvalarleyfi af mannúðarástæðum er til eins árs, sbr. 5. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Skýring á málsmeðferð: Málsmeðferðin grundvallast á því að unnt er að taka mál umsækjanda til forgangsmeðferðar þegar ákveðin skilyrði liggja fyrir, sbr. 1. mgr. 29. gr. laga um útlendinga. Það kemur helst til skoðunar ef umsókn umsækjanda er metin bersýnilega tilhæfulaus og hann kemur frá öruggu upprunaríki. Forgangsmeðferð á sjaldnast við í málum fylgdarlausra barna.

• Ef umsækjandi kemur frá öruggu upprunaríki og umsókn hans er metin bersýnilega tilhæfulaus, fer mál umsækjanda í svokallaða forgangsmeðferð.

• Í viðtali er barni gert það sérstaklega ljóst að málið sæti forgangsmeðferð. Þá er barni leiðbeint um að niðurstaða í slíkum málum sé alla jafna synjun og að synjun fylgi brottvísun. Barni er þó boðið að draga umsókn sína til baka, til þess að fá ekki brottvísun og fara frekar sjálfviljugt innan ákveðins frests.

• Þá er alla jafna birt órökstudd ákvörðun í málum sem sæta forgangsmeðferð á grundvelli þess að umsókn barns sé bersýnilega tilhæfulaus.

• Barn á þess kost að óska eftir rökstuðningi innan 14 daga. Ef slík beiðni berst Útlendingastofnun innan frests er fjallað um aðstæður barns í heimaríki, hvort barn eigi þar foreldra eða forsjáraðila sem geta tekið við því og hvort barni sé unnt að snúa aftur til heimaríkis. Eftir atvikum er fjallað um það hvort þar séu til staðar virk barnaverndaryfirvöld. Þá er ávallt metið hvort umsækjandi eigi á hættu ofsóknir, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, hvort aðstæður í heimaríki barns séu slíkar að það eigi rétt á viðbótarvernd, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga og hvort barn hafi ríkar ástæður til að fá mannúðarleyfi, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

• Í forgangsmálum er barn spurt um aðstæður í heimaríki, ástæður flótta og möguleika barns á að snúa til baka til heimaríkis.

• Í forgangsmálum er að öllu jöfnu ekki veittur frestur til framlagningar greinargerðar, enda ákvarðanir alla jafna birtar samdægurs í viðtali eða degi síðar.

• Ef það er mat Útlendingastofnunar að aðstæður barns séu slíkar að barn getið dvalið í heimaríki, er umsókn barns um alþjóðlega vernd synjað, sbr. 1. og 2. mgr. 37. gr. og 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Einnig er barni þá brottvísað til heimaríkis. Alla jafna fá börn ekki endurkomubann á Schengen svæðið.

• Kærufrestur er fimm dagar.

• Kæra frestar ekki réttaráhrifum.

• Öllum börnum stendur til boða að fá aðstoð við að snúa til baka til heimaríkis vilji þau fara sjálfviljug, ef þau óska eftir því innan þess frest sem þeim er veittur til að yfirgefa landið.

• Þegar staðfest er að barn fái ekki efnismeðferð á Íslandi, er það heimferða- og fylgdadeild ríkislögreglustjóra (HOF) sem flytur barn til heimaríkis.

• Þegar flytja á barn til heimaríkis í forgangsmáli þarf aðkomu barnaverndarþjónustu á Íslandi og Barna- og fjölskyldustofu í aðdraganda flutningsins.

• Barnaverndarþjónusta metur hvort þörf sé á að starfsmaður þjónustunnar taki þátt í fylgd barns til heimaríkis.

• Ef það er mat Útlendingastofnunar að umsókn barns sé ekki bersýnilega tilhæfulaus og að aðstæður barns séu ekki tryggðar í heimaríki af tilteknum ástæðum, hlýtur mál barns hefðbundna efnismeðferð.

Skýring á málsmeðferð: Þegar aðili sem sótt hefur um alþjóðlega vernd leggur fram frekari gögn í máli sínu eða sækir um alþjóðlega vernd að nýju, eftir að hann hefur fengið niðurstöðu í máli sínu.

• Meginreglan er að endurteknum umsóknum skuli vísað frá.

• Þó skal taka endurtekna umsókn til meðferðar að nýju ef aðili er staddur hér á landi og nýjar upplýsingar liggja fyrir í máli hans sem leiða til þess að sýnilega auknar líkur eru á því að fallist verði á fyrri umsókn hans.

• Aðili sem sækir að nýju um alþjóðlega vernd er ekki umsækjandi eins og í öðrum málsmeðferðum, heldur málsaðili. Af þeim sökum fær hann ekki þau réttindi sem fylgja því að vera umsækjandi um alþjóðlega vernd eins og t.a.m. talsmannaþjónustu.

• Þegar aðili sækir um alþjóðlega vernd á ný hjá lögreglunni útbýr lögreglan nýja hælisbeiðni, þar sem fram kemur að aðilinn hafi áður sætt málsmeðferð hjá Útlendingastofnun vegna umsóknar um alþjóðlega vernd.

• Aðili eru spurður hver ástæðan sé fyrir endurkomu til landsins og hvort að eitthvað hafi breyst frá fyrri málsmeðferð. Einnig er aðili spurður hvenær hann fór síðast frá Íslandi og hvar hann hafi verið síðan.

• Útlendingastofnun metur gögn og ef ekkert hefur breyst frá fyrri málsmeðferð eða hinar nýju ástæður aðila eru þannig að ekki séu sýnilega auknar líkur á því að fallist verði á fyrri umsókn, er málinu vísað frá.

• Málsaðili er boðaður til Útlendingastofnunar, ákvörðun um frávísun er birt og næstu skref útskýrð. Túlkur er viðstaddur.

• Ef aðili er staddur hér á landi og nýjar upplýsingar liggja fyrir í máli hans sem leiða til þess að sýnilega auknar líkur eru á því að fallist verði á fyrri umsókn hans, er mál hans tekið til hefðbundinnar meðferðar hjá Útlendingastofnun.

• Verði endurtekin umsókn tekin til meðferðar, skal málsmeðferð hennar fyrst og fremst taka mið af þeim nýju upplýsingum eða gögnum sem liggja henni til grundvallar.