Geðrækt

Rétt eins og heilsan almennt mótast geðheilsan í daglegu lífi okkar – þar sem við dveljum, lærum, vinnum og leikum okkur. Það besta sem við getum gert fyrir geðheilsu okkar er að festa í sessi hegðun og venjur sem stuðla að alhliða heilbrigði og vellíðan.

• Hvernig er svefnrútínan?

• Hvernig nærum við okkur?

• Hversu oft og mikið hreyfum við okkur og hittum fólkið sem okkur líður vel með?

• Tökum við eftir því sem gengur vel í lífinu og því sem við getum verið þakklát fyrir?

• Hvernig tökumst við á við streitu?

• Nýtum við árangursríkar leiðir til að róa líkama og taugakerfi þegar álag eykst?

Allt þetta hefur áhrif á hvernig okkur líður dag frá degi.

Félagsleg sambönd, bæði gæði og magn félagstengsla, hafa áhrif á heilsu, líðan og jafnvel lífslíkur. Það skiptir miklu máli fyrir lífsgæði að tengjast öðrum og finnast við vera hluti af umhverfi okkar. Einmanaleiki er sú tilfinning sem við finnum fyrir þegar við upplifum skort á félagslegum tengslum. Mannfólkið er í eðli sínu félagsverur og flest höfum við ríka þörf fyrir að vera í samskiptum og félagsskap annarra. Það er því ekki bara sárt að vera einmana heldur vinnur það gegn góðri heilsu og lífsgæðum. Því er mikilvægt að efla tengsl milli fólks í samfélaginu, vinna gegn félagslegri einangrun og skapa aðstæður sem ýta undir samneyti milli íbúanna.

Þú getur gert lista yfir einstaklinga sem eru í þínu félagsneti og haft samband við einhvern þeirra í hverri viku og stungið upp á einhverju sem þið gætuð gert saman. Það má til dæmis bjóða heim í mat eða kaffi, fara í gönguferðir, sund eða bíó. Það skiptir litlu máli hvað þið gerið, málið er að verja tíma saman.

Hreyfing er öflug leið til að hafa jákvæð áhrif á bæði andlega og líkamlega heilsu.

Rannsóknir hafa sýnt að hreyfing:

• bætir andlega líðan

• bætir svefn

• eflir hugræna getu

• eykur hreysti og styrk

• jafnar blóðsykur

• bætir beinheilsu

• minnkar líkur á hjarta- og æðasjúkdómum

• dregur úr líkum á mörgum tegundum krabbameina

• minnkar líkur á ótímabærum dauða

Góður svefn er nauðsynlegur til að geta tekist á við viðfangsefni dagsins og hefur jákvæð áhrif á andlega líðan, streitu, seiglu, ónæmiskerfi, einbeitingu og námsgetu og er nauðsynlegur fyrir vöxt og þroska barna.

Hægt er að styðja við góðan nætursvefn með daglegri útiveru þar sem við tökum inn dagsbirtuna, helst snemma á daginn, nýta dagsbirtulampa yfir dimmustu vetrarmánuðina, hreyfa sig reglulega, næra sig vel, draga úr streitu og álagi og koma sér upp slakandi kvöldrútínu, til dæmis minnka birtu innandyra þegar líða tekur að svefntíma, forðast skjá, lesa, gera handavinnu, fara í heitt bað eða sturtu og undirbúa líkamann þannig fyrir svefninn.

Ástand taugakerfisins hefur mikil áhrif á líðan okkar. Líkaminn vinnur stöðugt með tvö kerfi: Drifkerfið sem virkjar okkur þegar við erum undir álagi og sefkerfið sem hjálpar okkur að róa okkur og ná okkur aftur.

Það er eðlilegt að sveiflast á milli álags og slökunar. Álag er ekki endilega slæmt svo lengi sem við fáum líka tíma til að hvíla okkur og jafna okkur. Vandi getur hins vegar skapast ef álagið er mikið og langvarandi og líkaminn fær ekki næga hvíld. Þá getur streita safnast upp og haft neikvæð áhrif á líðan og svefn.

Ein einföld og áhrifarík leið til að róa taugakerfið er að huga að önduninni. Hæg og róleg öndun þar sem útöndun varir lengur en innöndun virkjar sefkerfið um leið og stuðlar fljótt að meiri ró og jafnvægi. Aðferðir sem þessar geta hjálpað til við að draga úr streitu, bæta einbeitingu og styðja við andlega vellíðan.

Dæmi um einfaldar leiðir til að styðja við jafnvægi taugakerfisins

• anda hægt og rólega í nokkrar mínútur

• lengja útöndun örlítið meira en innöndun, til dæmis með því að telja upp að 4 við innöndun en 6 við útöndun

• taka reglulega stuttar öndunaræfingar yfir daginn

• nota slökun, núvitund eða stuttar hugleiðslur á hverjum degi

Holl og fjölbreytt fæða er mikilvæg fyrir heilsu og vellíðan. Í ráðleggingum um mataræði er lögð áhersla á að auka neyslu grænmetis, ávaxta og fisks og heilkornavara og minnka neyslu á sykri, mettaðri fitu, salti og mikið unnum vörum.

Fimm leiðir að vellíðan tilgreina einfaldar aðferðir sem hver og einn getur tileinkað sér til að hlúa að andlegri heilsu og vellíðan í daglegu lífi. Aðferðirnar byggja á vísindalegri þekkingu og rannsóknum á lífsvenjum sem helst hafa áhrif á andlega líðan einstaklinga.