Jafnlaunakerfi er kerfi sem tryggir að laun séu ákveðin með skýrum, hlutlægum og gagnsæjum viðmiðum þannig að allir fái sömu laun fyrir sömu eða jafnverðmæt störf, óháð kyni.
Almennt er talað um tvo hluti þegar kemur að jafnlaunakerfi, jafnlaunastaðfestingu og jafnlaunavottun.
Hvað er jafnlaunastaðfesting?
Jafnlaunastaðfesting er staðfesting frá Jafnréttisstofu um að launakerfi fyrirtækis eða stofnunar mismuni ekki kynjum. Hún byggir á gögnum sem sýna að launaákvarðanir séu málefnalegar og réttlátar.
Jafnlaunavottun var lögfest árið 2017 og byggir á jafnlaunastaðlinum ÍST 85. Markmið hennar er að tryggja jöfn laun fyrir sömu eða jafnverðmæt störf, óháð kyni. Vottunin staðfestir að fyrirtæki eða stofnun uppfylli kröfur staðalsins og greiði laun á sanngjarnan og málefnalegan hátt. Hún stuðlar að gagnsæju og réttlátu launakerfi sem er endurskoðað reglulega af óháðum vottunaraðila.
Með innleiðingu staðalsins geta fyrirtæki og stofnanir tryggt að launaákvarðanir byggist á skýrum viðmiðum og að kynbundin mismunun eigi sér ekki stað.
Jafnlaunastaðallinn hentar öllum fyrirtækjum, óháð stærð eða starfsemi. Staðalinn er hægt að nálgast hjá Staðlaráði Íslands
Faggiltur vottunaraðili metur hvort kröfur staðalsins séu uppfylltar og veitir þá jafnlaunavottun. Hún gildir í þrjú ár.
Fjöldi fyrirtækja og stofnana sem hafa hlotið jafnlaunavottun er: 593
Samtals fjöldi starfsfólks hjá þeim fyrirtækjum og stofnunum sem öðlast hafa jafnlaunavottun: 122.824
Sjá nánari upplýsingar í meðfylgjandi skjali. Uppfært 10.4.2026 Sjá einnig mælaborð hér fyrir neðan.
Eftirtaldir aðilar hafa tímabundið leyfi til að framkvæma úttektir og votta jafnlaunakerfi fyrirtækja og stofnana samkvæmt staðlinum ÍST 85, sbr. 5. gr. reglugerðar nr. 1030/2017:
Jafnréttisstofa veitir þeim vinnustöðum jafnlaunamerkið sem hlotið hafa faggilta vottun á jafnlaunastaðlinum ÍST 85:2012 af þar til bærum aðila, þ.e. viðurkenndri vottunarstofu sem uppfyllir skilyrði reglugerðar um vottun á jafnlaunakerfum fyrirtækja og stofnana á grundvelli staðalsins ÍST 85. Jafnlaunamerkið er sent þeim aðilum þegar stofnuninni hefur borist vottunarskírteini ásamt skýrslu um niðurstöðu frá úttektaraðila.
Aðgerðahópur stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins efndi til hönnunarsamkeppni, á haustdögum ársins 2014, um jafnlaunamerkið í samvinnu við Hönnunarmiðstöð Íslands. Alls bárust 156 tillögur og bar tillaga Sæþórs Arnar Ásmundssonar sigur úr býtum. Í umsögn dómnefndar stóð:
„Í merkinu má sjá mynd sem sýnir skífurit, stimpil, rúnir og brosandi andlit tveggja ólíkra einstaklinga. Í lögun minnir merkið á mynt eða pening og gefur þannig til kynna að einstaklingarnir sem þar sjást séu metnir jafnir að verðleikum. Merkið býður upp á alþjóðlega notkun, er einstakt og lýsandi fyrir verkefnið,“
