Norrænn fundur um breytt hlutverk þjóðskjalasafna
4. september 2026
Þjóðskjalaverðir og stjórnendur á þjóðskjalasöfnum Norðurlandanna komu saman til árlegs fundar sem að þessu sinni var í Helsinki dagana 25. og 26. ágúst síðastliðinn. Yfirskrift fundarins var breytt hlutverk þjóðskjalasafna og hafði Þjóðskjalasafn Finnlands undirbúið dagskrána.

Fyrsti dagskrárliðurinn var miðlun reynslu af innleiðingu og eftirfylgni með stefnum þjóðskjalasafnanna. Norrænn sérfræðingahópur um stefnumótun kynnti aðferðir við árangursmat á hverju safni fyrir sig og stýrði vinnustofu um efnið.
Danska þjóðskjalasafnið stýrði umræðu um varðveislu stafrænna gagna. Þar var fjallað um þá flóknu stöðu sem getur skapast við varðveislu mismunandi gerða gagna og spurt hvernig tekið sé á slíkum málum við mat og grisjun skjala. Jafnframt var rætt um sameiginleg einkenni og áskoranir sem norrænu þjóðskjalasöfnin standa frammi fyrir við varðveislu rafrænna frumgagna.
Þjóðskjalasafn Finnlands kynnti reynslu sína af afgreiðslu stafrænna afrita af gögnum skjalasafna eftir beiðni, sem valkost við notkun frumgagna á lestrarsölum. Verkefnið nýtur mikils forgangs í Finnlandi sem liður í að bæta þjónustu safnsins. Í erindunum var meðal annars fjallað um notkunarmynstur, framleiðsluferlið, viðbrögð notenda, umbætur á verkferlum og áform Svía um að innleiða sambærilega þjónustu.
Norrænu þjóðskjalaverðirnir vinna nú að hvítbók eða sameiginlegri yfirlýsingu um þrjú lykilviðfangsefni og áskoranir: traustvekjandi gervigreind, skilvirka opinbera stjórnsýslu og lýðræðislegt viðnámsþol. Í umræðunum var jafnframt sammælst um að bæta upplýsingaöryggi við þessi viðfangsefni. Einnig var unnið að sameiginlegri yfirlýsingu evrópskra þjóðskjalavarða um viðbúnað og vernd mikilvægra innviða. Sú vinna fer fram samhliða innleiðingu CER- og NIS2-tilskipananna. Gert er ráð fyrir að yfirlýsingin verði tekin fyrir á fundi evrópskra þjóðskjalavarða í Dublin í október.
Finnar munu halda Norræna skjaladaga í Helsinki dagana 18.–20. september 2028. Fyrsti dagurinn verður helgaður sérfræðingafundum en ráðstefnan sjálf fer fram síðari tvo dagana. Lagðar hafa verið til þrjár megináherslur: traustvekjandi gervigreind, skilvirk opinber stjórnsýsla og lýðræðislegt viðnámsþol.
Mynd: Ole Gausdal