Takmörkuð innleiðing á nýsköpun í opinberri starfsemi stafar hvorki af framboðs- né eftirspurnarskorti. Hún stafar að mestu af takmörkunum til framþróunar sem hefðbundnar innkaupaaðferðir hafa skapað í gegnum tíðina. Þessar aðferðir byggja á ítarlegum skilgreiningum á kröfum til þeirra lausna sem á að kaupa og takmörkuðu samtali við markaðinn í ferlinu.

Til eru sérstakar aðferðir í lögum um opinber innkaup sem bjóða upp á þarfamiðað samtal við markaðinn, en fordæmi um notkun þeirra eru fá og áhugi kaupenda á flóknum og tímafrekum innkaupaferlum er lítill.

NGA-verkefnið varð til með þessa áskorun í huga. Tilgangur þess er að skapa farveg og fordæmi fyrir verðmætasköpun með viðskiptum milli opinberra aðila og nýskapandi fyrirtækja innan núverandi lagaheimilda um opinber innkaup.

Eitt af meginmarkmiðum NGA er að skapa forsendur fyrir samlegðaráhrif af nýsköpunarverkefnum milli þátttökulandanna. Kenningin var að lausn sem leysir vandamál í einu opinberu kerfi á Norðurlöndum á að geta leyst sama vandamál í öðrum kerfum á Norðurlöndunum.

Til að fá fram samlegðaráhrif milli landa lagði NGA áherslu á að koma á samstarfi milli ábyrgðaraðila tiltekinnar þjónustu í þátttökulöndunum og kalla fram sameiginlega skilgreiningu á þekktu vandamáli.

Að verkefninu stóðu Fjársýslan, sem leiddi það fyrir Íslands hönd, Ignite Sweden/SISP í Svíþjóð og Business Finland ásamt VTT í Finnlandi. Sameiginlegt áherslusvið verkefnisins var framlengd sjálfstæð búseta eldri borgara (e. extended independent living for seniors), enda er öldrun þjóðanna áskorun sem öll þátttökulöndin standa frammi fyrir.

Afurð verkefnisins er sameiginlegur rammi um nýsköpunarinnkaup (Joint Innovation Procurement Framework). Ramminn lýsir í tólf skrefum, skiptum í þrjá áfanga, hvernig opinber aðili kemst frá skilgreiningu vandamáls að innkaupum á virkri lausn. Aðferðafræðin byggir á þarfamiðuðu samtali við markaðinn og rúmast að fullu innan gildandi laga um opinber innkaup.

Að loknu skrefi 2.D ræðst val á innkaupaleið. Séu lausnir skammt á veg komnar getur hugmyndasamkeppni eða þróun frumgerðar verið rétta upphafið að áfanga 3, en séu fullbúnar lausnir þegar til má hefja tilraunaverkefni eða ganga beint til innkaupa.

Stafrænn vettvangur: Áskoranir mæta lausnum

Í kjölfar verkefnisins komst á fót sameiginlegur stafrænn vettvangur sem byggir á Magic-kerfi Ignite Sweden, þar sem opinberir og einkareknir aðilar birta áskoranir sínar og nýskapandi fyrirtæki bjóða lausnir.

Aðgengi að kerfinu hefur nú verið opnað fyrir íslensk sprotafyrirtæki og íslenska opinbera aðila og fyrirtæki með tilkomu Ignite Nordic, sem tók til starfa á Íslandi í byrjun árs 2026. Kerfið er nú starfrækt í Svíþjóð, á Íslandi og í Noregi og stefnt er að frekari útbreiðslu á kerfinu á öðrum Norðurlöndum.

Íslensk nýsköpunarfyrirtæki fá þannig aðgang að miðlægum gagnagrunni Ignite, sem eykur sýnileika þeirra og aðgengi að viðskiptatækifærum á Norðurlöndunum, og íslenskir kaupendur geta á sama stað náð til nýskapandi fyrirtækja um öll Norðurlönd. Hér á landi rekur Fjársýslan jafnframt innlendan áskorunarvef, opinbernyskopun.is.

Tengslamyndun: Viðburðir um öll Norðurlönd

Tengslafundir NGA voru haldnir í tengslum við stærstu nýsköpunarviðburði Norðurlanda, þar á meðal Slush í Helsinki, Iceland Innovation Week í Reykjavík og Uppsala Innovation Night í Svíþjóð. Þar mættust opinberir kaupendur og nýskapandi fyrirtæki á skipulögðum fundum sem lögðu grunn að nýjum viðskiptasamböndum.

Framvegis veitir Fjársýslan opinberum aðilum ráðgjöf og stuðning við að koma á sameiginlegum áskorunum við systurstofnanir eða sveitarfélög á Norðurlöndum. Stóri ávinningurinn af verkefninu er að aðilar í þessum löndum hafa nú trausta tengingu til að ná fram stærðarhagkvæmni í slíkum verkefnum í gegnum Fjársýsluna.