Vaxtabætur eru greiddar til þeirra sem greiða vaxtagjöld af lánum vegna kaupa eða byggingar á íbúðarhúsnæði til eigin nota að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Það sama á við um þau sem keypt hafa búseturétt eða eignarhlut í kaupleiguíbúð. Réttur til vaxtabóta myndast á því ári þegar íbúð eða eignarhluti er keyptur eða bygging er hafin.
Vaxtagjöld af eftirfarandi lánum mynda rétt til vaxtabóta:
Lán vegna kaupa eða byggingar á íbúðarhúsnæði til eigin nota
Lán sem tekin eru vegna endurfjármögnunar og uppgreiðslu eldri lána vegna íbúðarhúsnæðis til eigin nota.
Lán vegna kaupa á búseturétti eða eignarhlut í kaupleiguíbúð. Vaxtagjöld sem innheimt eru með leigugjöldum mynda einnig rétt til vaxtabóta.
Lán frá Íbúðalánasjóði vegna endurbóta á íbúðarhúsnæði (vaxtagjöld af sambærilegum lánum frá fjármálafyrirtækjum mynda ekki rétt til vaxtabóta).
Endurfjármögnun
Ef eldra lán sem tekið var til kaupa eða byggingar á íbúðarhúsnæði til eigin nota uppfyllti skilyrði til greiðslu vaxtabóta gerir nýtt lán það einnig ef það er tekið til að greiða niður gamla lánið.
Ef nýja lánið er hærra en gamla lánið og aðeins hluti þess gengur til öflunar íbúðarhúsnæðis til eigin nota verður að gera grein fyrir því á framtali. Aðeins vextir og verðbætur vegna þess hluta láns sem gekk til öflunar íbúðarhúsnæðis til eigin nota má telja með til útreiknings vaxtabóta.
Skammtímalán
Vaxtagjöld vegna lána til skemmri tíma en tveggja ára mynda stofn til vaxtabóta en einungis:
á næstu fjórum árum (tekjuárum) talið frá og með kaupári og er þá miðað við dagsetningu kaupsamnings, eða
á næstu sjö árum talið frá og með því ári þegar bygging er hafin eða til og með því ári sem húsnæðið er tekið til íbúðar ef það er síðar.
Vaxtagjöld vegna fasteignaveðskulda og skulda með sjálfskuldarábyrgð við lánastofnanir sem upphaflega voru til tveggja ára eða lengri tíma eru ekki háð þessum tímamörkum.
Lán vegna búseturéttar
Þau sem keypt hafa búseturétt eða eignarhlut í kaupleiguíbúð eiga rétt á vaxtabótum vegna vaxtagjalda sem innheimt eru með leigugjöldum, auk vaxtagjalda vegna lána sem tekin eru vegna kaupa á búseturétti eða eignarhlut.
Séu þessar upplýsingar ekki áritaðar þarf leigutaki að snúa sér til leigusala og fá eyðublað RSK 3.08 útfyllt og láta það fylgja með skattframtali. Vaxtagjöld samkvæmt eyðublaðinu færast í reit 166 og eftirstöðvar skulda í reit 167.
Skuldbreyting lána vegna vanskila – frysting láns – frestun
Sé samið um að breyta vanskilum láns í nýtt lán teljast vextir og verðbætur í vanskilum til gjaldfallinna og greiddra vaxtagjalda á árinu þegar þeim er bætt við höfuðstól lánsins, ef það er innan sama árs og lánin gjaldféllu.
Sé samið um frystingu láns með þeim skilmálum að fresta afborgunum af láninu um tiltekinn tíma, en hækka höfuðstól lánsins árlega um vexti og verðbætur af frestaðri afborgun, telst sú hækkun vera greiðsla á vaxtagjöldum ársins, enda sé þetta gert með formlegum hætti. Upplýsingar um fjárhæð vaxta og verðbóta sem þannig hefur verið bætt við höfuðstól koma fram á yfirliti frá lánveitanda.
Sé samið um að breyta vanskilum láns í nýtt lán teljast vextir og verðbætur í vanskilum til gjaldfallinna og greiddra vaxtagjalda á árinu þegar þeim er bætt við höfuðstól lánsins, ef það er innan sama árs og lánin gjaldféllu.
Sé samið um frystingu láns með þeim skilmálum að fresta afborgunum af láninu um tiltekinn tíma, en hækka höfuðstól lánsins árlega um vexti og verðbætur af frestaðri afborgun, telst sú hækkun vera greiðsla á vaxtagjöldum ársins, enda sé þetta gert með formlegum hætti. Upplýsingar um fjárhæð vaxta og verðbóta sem þannig hefur verið bætt við höfuðstól koma fram á yfirliti frá lánveitanda.
Sérstakar aðstæður
Sérstakar reglur geta gilt um útreikning og fjárhæð vaxtabóta í sérstökum aðstæðum, svo sem við kaup á nýrri fasteign, breytingar á högum eða hjúskaparstöðu eða tímabundinn flutning erlendis.
Við ákvörðun á vaxtabótum vegna þess árs þegar maður aflar sér íbúðarhúsnæðis, en hefur ekki fengið vaxtabætur árið áður, skal reikna vaxtabætur frá og með þeim ársfjórðungi sem fyrsta fasteignaveðlán vegna kaupanna er tekið.
Skal hámark vaxtagjalda, tekjuskattsstofn og hámark vaxtabóta þá ákveðið hlutfallslega miðað við það, þ.e. ef keypt er á öðrum ársfjórðungi miðast fjárhæð til útreiknings við 3/4 af ársfjárhæðum og svo framvegis.
Réttur til vaxtabóta fellur ekki sjálfkrafa niður þó eigandi nýti húsnæði sitt ekki sjálfur ef um sérstakar tímabundnar aðstæður er að ræða, s.s. vegna náms, veikinda eða atvinnuþarfa.
Eigandi íbúðarhúsnæðis þarf að gera líklegt að innan ákveðins tíma verði húsnæðið aftur til eigin nota. Almennt er miðað við að tímabundnar aðstæður vari ekki lengur en þrjú ár. Heimilt að framlengja þær í fimm ár þegar sérstaklega stendur á.
Eigandi ber sjálfur ábyrgð á að sýna fram á tímabundnar aðstæður.
Eigandi á almennt ekki rétt á vaxtabótum vegna íbúðarhúsnæðis sem er í útleigu í lengri eða skemmri tíma. Kjósi eigandi að leigja íbúðarhúsnæði sitt út í lengri eða skemmri tíma, t.d. fjárhagslega hagkvæmra aðstæðna, eru skilyrði vaxtabóta ekki fyrir hendi enda eigandi ekki að nýta húsnæðið sjálfur til búsetu.
Námsmenn sem dvelja erlendis við nám geta átt rétt á vaxtabótum á meðan á námi þeirra stendur. Til þess þarf að sækja um skattalega heimilisfesti með skattframtali.
Eftirfarandi gögn þurfa að fylgja með skattframtalinu:
Staðfesting á tekjum eða tekjuleysi erlendis. Hjón eða sambúðarfólk þarf að gera grein fyrir tekjum beggja. Leggja þarf fram afrit af skattframtali eða álagningargögnum sem bera með sér hverjar tekjur erlendis voru.
Staðfesting á námi.
Vaxtabætur eru ákvarðaðar samkvæmt skattframtali og sé um hjón að ræða þurfa í öllum tilvikum að liggja fyrir upplýsingar um tekjur beggja.
Þau sem flytja til landsins og bera ótakmarkaða skattskyldu á Íslandi hluta úr ári eiga rétt á vaxtabótum vegna þess tíma, ef þau greiða vaxtagjöld vegna íbúðarhúsnæðis til eigin nota. Vaxtagjöld sem gjaldfalla fyrir flutning til landsins eða eftir að flutt er frá landinu mynda ekki stofn til útreiknings vaxtabóta.
Fólk búsett á Evrópska efnahagssvæðinu, í aðildarríki stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum getur átt rétt til vaxtabóta þegar a.m.k. 75% heildartekna þess á tekjuárinu stafa frá Íslandi. Rétturinn er eingöngu til staðar hafi það nýtt rétt sinn til að vera skattlagt hér á landi.
Réttur til vaxtabóta er bundinn við eina íbúð til eigin nota. Einungis vaxtagjöld þeirra lána sem tekin voru til öflunar á þeirri einu íbúð myndast stofn til útreiknings vaxtabóta. Þetta á einnig við um samskattað sambýlisfólk sem á sitt hvora íbúðina. Einungis vaxtagjöld lána sem tilheyra þeirri íbúð sem þau búa í mynda stofn til vaxtabóta.
Nýbygging eða endurbætur á nýrri eign
Frávik frá þessari reglu eru ef tekin eru lán vegna húsnæðis sem er í byggingu og ætlað til eigin nota áður en fyrra íbúðarhúsnæði er selt. Sama getur átt við þegar keypt er eldra húsnæði sem unnið er að standsetningu á í beinu framhaldi af kaupunum.
Almenna reglan er sú að réttur til vaxtabóta vegna húsnæðisins sem eigandinn átti fyrir fellur niður jafnskjótt og flutt er úr því eða það selt, hvort sem fyrr er.
Réttur til vaxtabóta getur ennfremur haldist vegna tímabundins eignarhalds á tveimur íbúðum óháð byggingarstigi þar sem sala reynist ómöguleg vegna óvenjulegra aðstæðna á fasteignamarkaði. Með þessu er átt við almennar aðstæður á fasteignamarkaði sem teljast óvenjulegar en ekki það að illa gangi að selja einstaka eign. Réttur til vaxtabóta af þessum sökum helst allt að þremur árum og er útleiga íbúðarhúsnæðis heimil án þess að rétturinn skerðist. Ber undir eiganda að sýna fram á að reynt hafi verið að selja og fyrirhugað sé að gera það
Þegar stofnað er til hjúskapar reiknast vaxtabætur eins og hjá hjónum allt árið þar sem skilyrði fyrir samsköttun eru uppfyllt í árslok.
Sama gildir um sambýlisfólk þar sem skilyrði fyrir samsköttun eru uppfyllt í árslok, óháð því hvort óskað sé samsköttunar.
Ennfremur gildir það sama um fólk sem sannanlega er í sambúð og heldur heimili saman, þótt skilyrði til skráningar á sambúð séu ekki uppfyllt.
Þegar um slit á hjúskap eða sambúð er að ræða reiknast vaxtabætur eftir því hvernig framtalsskilum er háttað, en um tvær leiðir er að velja:
Að skila sameiginlegu framtali fyrir þann tíma ársins sem skilyrði fyrir samsköttun eru uppfyllt en sérframtölum eftir þann tíma.
Að telja fram í sitt hvoru lagi allt árið.
Sé fyrri leiðin valin reiknast vaxtabætur eins og hjá hjónum fyrir þann tíma sem skilyrði samsköttunar voru uppfyllt. Fyrir þann tíma sem skilyrði voru ekki uppfyllt reiknast vaxtabætur eins og hjá einstaklingi eða einstæðu foreldri, eftir því sem við á, hjá þeim sem býr í húsnæðinu.
Ef síðari leiðin er valin reiknast vaxtabæturnar eins og hjúskaparstaðan er í árslok hjá hvoru fyrir sig, án tillits til tekna eða vaxtagjalda fyrrverandi maka. Sameiginleg vaxtagjöld fram að skilnaði eða sambúðarslitum skiptast jafnt.
Eftir andlát annars hjóna eða annars sambúðaraðila, þegar skilyrði fyrir samsköttun eru uppfyllt, eru eftirfarandi kostir fyrir hendi:
Eftirlifandi maka er heimilt að telja fram tekjur sínar og hins látna á sameiginlegu framtali fyrir andlátsárið.
Eftirlifandi maki getur skilað sameiginlegu framtali fram að andlátsdegi maka en sérframtali eftir það.
Ef seinni kosturinn er valinn miðast útreikningur hjá einstaklingi eða einstæðu foreldri frá andlátsdegi maka til ársloka. Í þessum tilvikum ber einnig að skila sérframtali fyrir dánarbú hins látna frá dánardegi til skiptaloka. Seinni kosturinn er ekki heimill eftirlifandi maka með leyfi til setu í óskiptu búi.
Ef eftirlifandi maki situr í óskiptu búi þá er honum ákvarðaðar vaxtabætur sem um hjón væri að ræða næstu fimm ár eftir andlát maka. Taki viðkomandi upp nýja sambúð verður útreikningur vaxtabóta á sama hátt og hjá hjónum eða sambúðarfólki eftir að réttur til samsköttunar skapast.
