Tryggingastofnun
Greining á þróun sjúkdómsgreininga vegna örorku- og endurhæfingarlífeyris
11. febrúar 2026
Í nýjasta hefti Læknablaðsins er birt grein þar sem reifaðar eru niðurstöður rannsóknar þriggja starfsmanna TR. Markmiðið með greininni var að greina þróun sjúkdómsgreininga sem leiddu til örorku- eða endurhæfingarlífeyris frá árinu 2000. Áhersla var lögð á þær greiningar sem jukust mest og þróun eftir kyni, aldri og uppruna.
Rannsóknin sem framkvæmd var af Ólafi Ó. Guðmundssyni tryggingayfirlækni, Guðmundi Helga Hjaltalín kerfisfræðingi og Haraldi Jóhannssyni lækni, var byggð á sjúkdómsgreiningum í læknisvottorðum frá árunum 2000, 2012 og 2024. Í ljós kom að þær greiningar sem jukust mest voru kvíði og þunglyndi, mjúkvefjaraskanir , taugaþroskaraskanir (sérstaklega ADHD og einhverfa), offita, verkir, lasleiki og þreyta, streita og kulnum, þreytuheilkenni eftir veirusýkingu og eftirstöðvar COVID-19.
Niðurstöður sýna að hlutfall einstaklinga með örorku- eða endurhæfingarlífeyri á aldrinum 18-66 ára jókst úr 6,3% í 9,4% frá 1. janúar 2000 til 1. janúar 2024. Hlutfallsleg aukning sjúkdómsgreininga í rannsóknarhópi (hópur með þær greiningar sem jukust mest) var 179% en í samanburðarhópi (allar aðrar sjúkdómsgreiningar) var aukningin 26%. Algengustu greiningarnar voru kvíði, þunglyndi, verkja- og taugaþroskaraskanir en síðastnefnda greiningin hafði hlutfallslega mest aukist í yngri aldurshópnum.
Auka snemmtæka íhlutun, meðferðar- og endurhæfingarúrræði
Þar sem hlutfall einstaklinga á örorku- og endurhæfingargreiðslum hækkar stöðugt er það ályktun höfunda rannsóknar að auka þurfi snemmtæka íhlutun, meðferðar- og endurhæfingarúrræði sem taka á heilsufarsvanda sem geta leitt til skertrar starfsgetu. Aukning greininga á veirusýkingum, streitu og kulnun kalla á sérhæfð úrræði.