Land og skógur stóð að gerð skýrslunnar í samstarfi við Deloitte ehf. og International Carbon Registry. Fjallað er um markaðsaðstæður og fjármögnun náttúrutengdra lausna, með sérstaka áherslu á tengingu frjálsra kolefnismarkaða við loftslagsmarkmið Íslands undir Parísarsamningnum. Skýrslan er liður í því að efla umræðu, greiningu og stefnumótun á þessu sviði svo stórauka megi náttúrutengdar loftslagsaðgerðir hér á landi.

Áskoranir náttúrutengdra lausna og skýr tenging við Parísarsamninginn

Kveikjan að gerð skýrslunnar liggur annars vegar í þeim hindrunum sem geta verið í veginum fyrir fjármögnun loftslagsaðgerða, jafnt hérlendis sem erlendis, og hins vegar í því hvernig frjálsir kolefnismarkaðir eru tengdir með skýrum hætti við markmið Parísarsamningsins undir svokallaðri 6. grein. Skýrslan er rökrétt framhald af þeirri vinnu við gæðakerfi fyrir náttúrutengd kolefnisverkefni sem Land og skógur hefur haft forystu um undanfarin ár, Skógarkolefni fyrir nýskógrækt og Mýrkol fyrir endurheimt votlendis. Reynsla margra landa sýnir að ekki nægir að stóla á opinbert fé til að ná settum loftslagsmarkmiðum. Virkja verður einkaaðila með markvissum og trúverðugum hætti og skapa hvata til að tengja loftslagsaðgerðir við viðskiptalíkön og áætlanagerð þeirra til framtíðar.

Tilgangur skýrslunnar er að varpa ljósi á hvernig frjálsir kolefnismarkaðir og náttúrulegar lausnir geta stutt við landsmarkmið Íslands í loftslagsmálum en örvað um leið nýsköpun, atvinnu og sjálfbæra verðmætasköpun í byggðum landsins. Við gerð skýrslunnar var rætt við fjölbreyttan hóp hagaðila, meðal annars úr stjórnsýslunni, fjármálakerfinu, atvinnulífinu og frá hagsmunasamtökum, svo draga mætti upp heildstæða mynd af því hver staða mála væri, tækifærin og hvaða úrbætur þyrfti að gera til að fá hjólin til að snúast.

Mikilvægur liður í skýrslugerðinni var málstofa sem aðstandendur skýrslunnar efndu til 30. október 2025 á Kjarvalsstöðum í Reykjavík. Þar komu saman fulltrúar hins opinbera, atvinnulífsins og fjármálakerfisins til að ræða drög að skýrslunni og helstu niðurstöður hennar. Málstofan skiptist í tvo meginhluta:

• Hlutverk stjórnvalda og tenging frjálsra kolefnismarkaða við landsákvörðuð loftslagsmarkmið Íslands.

• Hlutverk fyrirtækja og fjármálastofnana í fjármögnun og framkvæmd náttúrutengdra loftslagsaðgerða.

Umræður á málstofunni höfðu veruleg áhrif á endanlegt innihald skýrslunnar og í málstofunni endurspeglaðist mikilvægi samráðs og samvinnu ólíkra aðila um þessi mál.

Þörf á traustri og skýrri umgjörð og hvatakerfi fyrir einkaaðila

Meginskilaboð skýrslunnar til stjórnvalda eru skýr. Til að ná loftslagsmarkmiðum Íslands þurfa stjórnvöld að skapa trausta og skýra umgjörð um kolefnismarkaði og náttúrutengdar lausnir og búa til hvatakerfi fyrir einkaaðila. Verkefnin eru:

• Að samræma stefnu og regluverk þvert á stjórnsýsluna.

• Að skilgreina skýrar reglur um gæði, skráningu og nýtingu kolefniseininga.

• Að tryggja gagnsæi í lands- og fyrirtækjabókhaldi.

• Samræma innlenda staðla við þá alþjóðlegu og hvetja til almennrar notkunar á þeim.

• Styðja við fjármögnun innlendra náttúrutengdra verkefna í samstarfi við aðila á fjármálamarkaði, til dæmis með uppboðsvettvangi, lágmarksverði eininga, ábyrgðarlánasjóði og loftslagssjóði.

Tækifæri til að virkja hagaðila og ná sameiginlegum árangri

Niðurstaða skýrslunnar er sú að náttúrutengdar loftslagsaðgerðir á borð við skógrækt og endurheimt votlendis feli í sér tækifæri í loftslagsbaráttunni. Þau bjóði upp á hagkvæmar og fjölþættar lausnir sem styðji samtímis við loftslagsmarkmið, líffræðilega fjölbreytni, vernd náttúrugæða og viðnámsþrótt gegn loftslagsbreytingum. Með skýrri stefnu, virkum kolefnismarkaði og samstilltu átaki stjórnvalda og einkaaðila geti Ísland snúið áskorun upp í tækifæri á sviði sjálfbærrar nýtingar lands og náttúru.