Jafnréttisstofa
Spurt og svarað
Hér má sjá svör við algengum spurningum er tengjast skýrslugjöf um kynbundinn launamun.
Meginmarkmiðið er að vinna gegn kynbundum launamun og stuðla að jafnrétti kynjanna á vinnumarkaði
Fyrirtæki og stofnanir þar sem 50 eða fleiri starfa að jafnaði á ársgrundvelli.
Ný lög taka gildi þann 1. september 2026
Atvinnurekandi sem hefur gilda jafnlaunavottun eða jafnlaunastaðfestingu þarf ekki að skila samkvæmt nýju kerfi fyrr en vottun eða staðfesting rennur út
Atvinnurekandi sem lagaskyldan gildir um, sem hefur ekki jafnlaunavottun eða jafnlaunastaðfestingu, þarf að skila gögnum til Jafnréttisstofu innan 6 mánaða frá því að lögin taka gildi.
Skýrslugjöfin fer fram á þriggja ára fresti.
Já, skýrslugjöfin er staðfesting á því að launakerfið mismuni ekki í launum og kjörum óháð því hvernig kynjaskiptingin er á vinnustaðnum á hverjum tíma. Í jafnréttisáætlun skal tekið fram hvernig unnið er að því að jafna kynjahlutföllin á vinnustaðnum.
Til þess að tryggja fyrirsjáanleika eftirlits og samræmda framkvæmd laganna verður starfaflokkun að byggjast á samræmdu kerfi þar sem sömu matsþættir eru notaðir fyrir öll störf.
Óskað er eftir upplýsingum um kyn æðsta stjórnanda til að fylgjast með kynjaskiptingu í æðstu stjórnendastöðum á vinnumarkaði.
Nei. Fyrirtæki eða stofnun getur greitt mismunandi laun á grundvelli málefnalegra sjónarmiða. Skýrslugjöf um kynbundinn launamun er ætlað að tryggja að launaákvarðanir séu teknar út frá kynhlutlausum viðmiðum og á grundvelli málefnalegra sjónarmiða. Launamunur milli einstaklinga er þannig ekki bannaður sem slíkur en ef hann er til staðar þarf hann að byggjast á málefnalegum sjónarmiðum sem varða á engan hátt kynferði.
Launamunur milli einstaklinga í sama eða jafnverðmætu starfi innan fyrirtækis eða stofnunar skýrist oft af einstaklingsbundnum þáttum við mat og flokkun starfa og því ber að gera grein fyrir þeim þáttum við framkvæmd skýrslugjafar um kynbundinn launamun.
Nei. Skýrslugjöf til Jafnréttisstofu felur ekki í sér persónugreinanlegar upplýsingar um starfsfólk
Nei. Gerð er krafa um að niðurstöður launagreiningar hvað varðar kynbundinn launamun séu kynntar starfsfólki. Upplýsingarnar þurfa að vera þannig settar fram að þær séu ópersónugreinanlegar. Það þýðir því ekki að allir komi til með að vita hvað hver og einn starfsmaður er með í laun.
Já, skila þarf inn öllum gögnum, einnig þegar allt starfsfólk er á sama launataxta. Launagreining byggir á greiddum launum fyrir skilgreint tímabil en ekki launataxta.
Jafnréttisstofu er heimilt að krefjast þeirra gagna sem nauðsynleg eru til þess að sinna eftirlitshlutverki sínu. Launagreining er hluti af þeim gögnum sem fyrirtæki og stofnanir þurfa að skila inn til Jafnréttisstofu til að uppfylla skil á skýrslugjöf um kynbundinn launamun. Starfsfólk er ekki nafngreint í skýrslugjöfinni heldur er unnið með auðkenninúmer.
Nei það nægir ekki. Jafnréttisáætlun skal skila í gegnum þjónustu- og gagnakerfi Jafnréttisstofu og hún telst gild þegar hún er formlega samþykkt af Jafnréttisstofu.
Nei, jafnlaunamerkinu verður ekki viðhaldið eftir lagabreytingarnar 1. september 2026.
Jafnréttisstofa heldur skrá yfir fyrirtæki og stofnanir sem hafa skilað inn skýrslu um kynbundinn launamun og birtir hana með aðgengilegum hætti á vef stofnunarinnar.
Nei það nægir ekki. Einungis er tekið við gögnum í gegnum þjónustu- og gagnakerfi Jafnréttisstofu.
Nei, slík gögn eiga ekki að fylgja skilum skýrslugjafar um kynbundinn launamun. Hins vegar er alltaf gott fyrir þau sem ætla að byggja upp jafnlaunakerfi að hafa slík gögn til hliðsjónar.
Ný fyrirtæki og stofnanir þar sem fleiri en 50 starfa að jafnaði á ársgrundvelli skulu skila inn skýrslu um kynbundinn launamun innan þriggja ára frá stofnun.
Ef starfsmannafjöldinn er kominn yfir 49 að jafnaði á ársgrundvelli þarf fyrirtækið eða stofnunin að skila inn skýrslu um kynbundinn launamun innan þriggja ára frá því starfsmannafjöldinn fór yfir tilgreind mörk.
Ef fyrirtæki sem hefur skilað inn skýrslu minnkar og starfsmannafjöldinn fer undir 50 að jafnaði á ársgrundvelli gildir ekki lengur lagaskylda um skil á skýrslugjöf um kynbundinn launamun.
Já öll störf þarf að flokka samkvæmt fyrirfram gefnum hlutlægum viðmiðum.
Samkvæmt skilgreiningu á því hverjir teljast til starfsmanna er miðað við þá aðila sem fá greidd laun frá viðkomandi fyrirtæki/stofnun, sbr. 13. tl. 2. gr. laga nr. 150/2020. Undir þetta hafa meðal annars fallið eigendur, forstjórar og aðilar í stjórnum.
Nei, íslenska er mál íslenskrar stjórnsýslu og því er einungis tekið við gögnum á íslensku. Starfsheiti mega engu að síður vera á ensku.
Nei, ekki er heimild fyrir veitingu frests.
Nei, ekki er heimild til að veita undanþágu vegna skýrslugjafar um kynbundinn launamun ef atvinnurekandi telst vera skilaskyldur aðili.
Meðalfjöldi starfsfólks atvinnurekanda, óháð starfshlutfalli, sem fékk greidd laun á fyrra almanaksári. Meðalfjöldi á ári reiknast sem samanlagður fjöldi starfsfólks hvers mánaðar á almanaksárinu deilt með tólf.
Gæta skal sérstaklega að réttarstöðu fólks með hlutlausa skráningu kyns í þjóðskrá. Mælt er með því að haldið sé sérstaklega utan um þá einstaklinga í gögnunum og niðurstöður skoðaðar með þá í huga. Gæta þarf persónuverndarsjónarmiða, t.d. þegar niðurstöður hvað varðar kynbundinn launamun eru kynntar fyrir starfsfólki.
Eðlilegt er að horfa til eðli starfseminnar, starfslýsinga og annarra ráðningargagna til að ákveða málefnaleg og viðeigandi viðmið. Gott er að skoða leiðbeiningar vel áður en hafist er handa.
Nei, ekki er nauðsynlegt að tilgreina kaupréttarsamninga.