Ákvörðun Hæstaréttar

1. Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Karl Axelsson og Skúli Magnússon.

2. Með beiðni 23. apríl 2026 leitar Kristný Lóa Traustadóttir leyfis Hæstaréttar, á grundvelli 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, til að áfrýja dómi Landsréttar 26. mars sama ár í máli nr. 112/2025: Íslenska ríkið gegn Kristnýju Lóu Traustadóttur. Gagnaðili leggur í mat Hæstaréttar hvort skilyrði til áfrýjunar séu uppfyllt.

3. Ágreiningur aðila lýtur að því hvort leyfisbeiðanda hafi frá árinu 2022 verið raðað ranglega í launaflokk og álagsþrep hjá Heilbrigðisstofnun Vesturlands samkvæmt stofnanasamningi Sameykis, stéttarfélags í almannaþjónustu, og Heilbrigðisstofnunar Vesturlands. Hún gerir fjárkröfu sem nemur mismun þeirrar röðunar sem vinnuveitandi hennar ákvað og þeirrar röðunar sem hún telur rétta. Einkum byggir hún á því að vinnuveitandi hennar sé bundinn af fyrri röðun hennar samkvæmt stofnanasamningi frá árinu 2017 og hafi því verið skylt að raða henni í hærri launaflokk og álagsþrep.

4. Með dómi Landsréttar var gagnaðili sýknaður af kröfum leyfisbeiðanda en héraðsdómur hafði fallist á kröfur hennar. Landsréttur vísaði til þess að í stofnanasamningnum frá árinu 2022 kæmi fram að við gildistöku hans féllu aðrir stofnanasamningar úr gildi. Þá væri ekki að finna í honum fyrirmæli um að líta bæri til fyrri ákvarðana við röðun starfa í launaflokka og álagsþrep. Landsréttur vék jafnframt að því að eðli máls samkvæmt gæti launaröðun starfa á grundvelli nýs stofnanasamnings ekki leitt til lækkunar launa leyfisbeiðanda en gögn málsins sýndu að hún hefði hækkað í launum við breytingarnar, öndvert við það sem hún hefði haldið fram. Þá var horft til þess að í kjölfar stofnanasamningsins 2022 hefði sú breyting orðið að ákvæði um persónubundna þætti og mat á störfum gæti aðeins leitt til hækkunar álags en ekki launaflokka. Taldi Landsréttur að gagnaðila hefði verið heimilt að raða starfi leyfisbeiðanda hvað varðaði matsflokkinn „persónubundnir þættir og mat á störfum“ við gildistöku nýs stofnanasamnings. Gagnaðili hefði ekki verið bundinn af ákvörðunum um röðun samkvæmt eldri stofnanasamningi. Ekki væri á færi réttarins að endurskoða það mat en það byggðist meðal annars á matskenndum þáttum. Þá þótti gagnaðili hafa tekið tillit til fagnáms leyfisbeiðanda við grunnröðun starfs hennar í kjölfar gildistöku stofnanasamningsins. Í því sambandi vísaði Landsréttur til þess að gagnaðili væri ekki bundinn af fyrri ákvörðunum við mat á störfum.

5. Leyfisbeiðandi byggir á því að úrslit málsins hafi verulegt almennt gildi og þýðingu við gerð og samþykki stofnanasamninga sem gerðir eru á grundvelli kjarasamninga. Launaröðun ráðist af mörgum mismunandi þáttum og starfsmenn verði að geta treyst því að hún haldist óbreytt nema ákvæðum stofnanasamnings sé breytt eða samið sérstaklega um að eldri launaröðun falli niður. Leyfisbeiðandi hafi aldrei verið upplýst um forsendur eldri launaröðunar sem verið hafi óbreytt frá júní 2017. Upplýsingar um hana hafi fyrst komið fram við skýrslutökur í héraði. Það samræmist ekki meginreglunni um að allan vafa um efni ráðningarsambands beri að túlka vinnuveitanda í óhag að hann geti einhliða og án uppsagnar breytt forsendum launaröðunar starfsmanni í óhag án þess að ákvæðum stofnanasamnings sé breytt. Leyfisbeiðandi byggir sérstaklega á því að vinnuveitandi verði að bera hallann af því að hafa aldrei rökstutt launaröðun leyfisbeiðanda frá árinu 2017. Þá vísar leyfisbeiðandi til þess að ekki hafi áður reynt á sambærilegt álitaefni um heimild vinnuveitanda til þess að breyta launakjörum við gildistöku nýs stofnanasamnings án þess að ákvæðum eldri stofnanasamnings hafi verið breytt. Dómur Landsréttar sé jafnframt bersýnilega rangur þar sem niðurstaða hans sé í andstöðu við þá grunnreglu vinnuréttar að vinnuveitandi geti ekki einhliða breytt launakjörum starfsmanns án uppsagnar.

6. Að virtum gögnum málsins verður litið svo á að úrslit þess hafi verulegt almennt gildi við túlkun og framkvæmd á stofnanasamningum þannig að fullnægt sé skilyrðum 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991. Beiðni um áfrýjunarleyfi er því samþykkt.