Dómasafn gefið út af dómstólum

A höfðaði mál á hendur AL og krafðist þess að viðurkennt yrði að hún ætti, sem bréferfingi samkvæmt erfðalögum nr. 8/1962, rétt til þriðjungs innstæðu séreignarlífeyrissparnaðar sem B átti hjá AL við andlát sitt árið 2022 en til vara lægri hlutdeildar. A byggði kröfu sína á því að hún væri erfingi B í skilningi 1. málsliðar 4. mgr. 11. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að það væri aðeins við þær aðstæður að hvorki maka né börnum rétthafa væri til að dreifa að innstæða í séreignarlífeyrissparnaði rynni til dánarbús þannig að hún kæmi til skipta með öðrum eignum búsins eftir nánari ákvæðum erfðalaga, þar á meðal þeim sem fjölluðu um bréferfð. Samkvæmt því gat A sem bréferfingi B því aðeins átt rétt til hlutdeildar í séreignarlífeyrissparnaði B að hann hefði ekki látið eftir sig maka eða börn en ágreiningslaust var í málinu að svo háttaði ekki til við andlát hans. Hinn áfrýjaði dómur um sýknu AL var því staðfestur.

A ehf. krafðist skaðabóta vegna fjártjóns sem félagið taldi sig hafa orðið fyrir vegna kaupa á sambyggðri rúllu-og pökkunarvél af L ehf. í júní 2020. Ætti fjártjónið rætur að rekja til galla í vélinni sem lýsti sér í óeðlilegum titringi við notkun hennar. Hann hvarf þó síðsumars 2022 og L ehf. neitaði því að vélin hefði verið gölluð. Í málinu lágu fyrir drög dómkvadds matsmanns að matsskýrslu sem Hæstiréttur taldi að hafa mætti hliðsjón af. Þar kom fram að umþrætt vél hefði titrað um það bil 40% meira við notkun en vél sem höfð var til samanburðar. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að það stæði L ehf. nær að bera sönnunarbyrði um tilvist galla í formi óeðlilegs titrings. Þá sönnunarbyrði hefði hann ekki axlað. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að vélin hefði verið gölluð í skilningi 17. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup og að á honum bæri L ehf. skaðabótaábyrgð. A ehf. krafðist skaðabóta vegna afnotamissis af umræddri vél og lagði til grundvallar kostnað sem hann hafði haft af leigu vélar sem hann hefði nýtt í hennar stað árin 2021 og 2022. Hæstiréttur sýknaði L ehf. af þeirri kröfu á þeirri forsendu að L ehf. hefði boðið A ehf. afnot af sambærilegri vél. Hvað varðaði þá þætti kröfugerðar A ehf. sem lutu að lögfræðikostnaði hans fyrir málshöfðun og kostnaði af störfum dómkvadds manns var fallist á þá niðurstöðu í hinum áfrýjaða dómi að slíkur kostnaður teldist til málskostnaðar samkvæmt e- og g-liðum 1. mgr. 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var L ehf. sýknaður af skaðabótakröfu A ehf. en dæmdur til að greiða honum 2.000.000 króna vegna reksturs málsins á öllum dómstigum.

Í málinu var deilt um gildi bindandi álits Skattsins um tollflokkun nánar tilgreindrar vöru. Í hinum kærða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að fyrir lægi niðurstaða íslenskra dómstóla sem lyti að tollflokkun vörunnar og málinu því vísað frá héraðsdómi á grundvelli 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu hins kærða dóms og vísaði meðal annars til þess að það haggaði ekki neikvæðum réttaráhrifum endanlegs dóms í því máli sem væri til úrlausnar þótt borin væri undir dómstóla ný ákvörðun Skattsins um sama ágreiningsefni í búningi bindandi álits. Í þeim efnum var litið til þess að ákvörðun Skattsins var alfarið grundvölluð á þeirri niðurstöðu um tollflokkun sem komist var að í fyrra dómsmáli aðila.

<p>E, sem gegndi starfi framkvæmdastjóra Fjölmiðlanefndar, höfðaði mál gegn Í og krafðist viðurkenningar á rétti sínum til rökstuðnings fyrir ákvörðun fjármála- og efnahagsráðherra um laun hennar og til aðgangs að skriflegum gögnum er ákvörðunina vörðuðu. Ákvörðun ráðherra var tekin á grundvelli 39. gr. a laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfmanna ríkisins sem kvað á um að ráðherra tæki ákvörðun um laun forstöðumanna ríkisstofnana í samræmi við grunnmat starfanna. Laut ágreiningur aðila að því hvort ákvörðunin teldist stjórnvaldsákvörðun í skilningi stjórnsýslulaga nr. 37/1993 eða almenn stjórnvaldsfyrirmæli. Hæstiréttur vísaði til þess að þótt viðmið að baki grunnmati hefðu að geyma nokkur einkenni almennra stjórnvaldsfyrirmæla væri orðalag 39. gr. a laga nr. 70/1996 ekki einhlítt. Í greininni kæmi fram að ákvörðun samkvæmt henni yrði ekki skotið til annars stjórnvalds. Um það væri gefin sú skýring í lögskýringargögnum að reglan væri með þessum hætti sökum þess að um væri að ræða endanlega ákvörðun á stjórnsýslustigi. Var fallist á með áfrýjanda að slíkt ákvæði væri óþarft og í andstöðu við annað í greininni væri ákvörðun um laun forstöðumanns samkvæmt henni almenn stjórnvaldsfyrirmæli en ekki stjórnvaldsákvörðun. Þá kom fram í dómi Hæstaréttar að réttur embættismanns sem gegndi starfi forstöðumanns til launa fyrir störf sín væri reistur á 1. mgr. 9. gr. laga nr. 70/1996 og ákvörðun um laun hans beindist því að lögbundnum réttindum þess einstaklings sem gegndi starfinu hverju sinni. Ætti hann því hagsmuni af því að eiga aðild samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga að ákvörðun um þau réttindi og skyldur er lytu að launakjörum hans. Slíkri aðild þyrfti að fylgja réttur viðkomandi til aðgangs að gögnum um ákvörðunina og til að koma að athugasemdum áður en rökstudd ákvörðun um hagsmuni hans yrði tekin. Var því fallist á að ákvörðun fjármála- og efnahagsráðherra væri stjórnvaldsákvörðun og viðurkenndur réttur áfrýjanda til rökstuðnings um þá ákvörðun og aðgang að skriflegum gögnum er hana vörðuðu.</p>

Ágreiningur aðila laut einkum að gildi úrskurðar siðanefndar H. Með honum var komist að þeirri niðurstöðu að A og R hefðu brotið gegn nánar tilteknum ákvæðum í lögum H, reglum félagsins um skráningu í ættbók og grundvallarreglum fyrir félagsmenn og þeim gert að sæta viðurlögum vegna þeirra brota. A og R höfðuðu mál til ógildingar á úrskurði siðanefndar H og greiðslu miskabóta. Hæstiréttur taldi A og R ekki hafa sýnt fram á að brotið hefði verið gegn málsmeðferðarreglum í lögum H eða reglum siðanefndar um aðild stjórnar félagsins að málinu fyrir nefndinni, skipan hennar eða reglum um sáttatilraunir. Þær hefðu auk þess ekki sýnt fram á að málsmeðferðin hefði verið í andstöðu við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sem giltu um málsmeðferð fyrir nefndinni samkvæmt reglum hennar. Þá taldi Hæstiréttur ekkert fram komið sem gæfi tilefni til að hnekkja niðurstöðum siðanefndarinnar um háttsemi A og R og með hvaða hætti hún hefði verið talin fela í sér brot gegn lögum og reglum félagsins. Hvað viðurlög A og R varðaði féllst Hæstiréttur á þau rök siðanefndarinnar að brot þeirra hefðu verið svo ósambærileg þeim brotum sem nefndin hefði fjallað um í öðrum úrskurðum sínum að réttlætt hefði mun þyngri viðurlög en áður hefði verið beitt. Með hliðsjón af þessu, jafnræðisreglu félagaréttar og því svigrúmi sem rétturinn taldi að játa yrði almennum félögum við að túlka og framfylgja innri reglum var ekki fallist á með A og R að viðurlög þeirra hefðu verið svo þung að brotið hefði verið gegn jafnræði þeirra. Var H því sýknað af kröfu A og R um ógildingu úrskurðar siðanefndarinnar. Þá var H einnig sýknað af kröfum A og R um miskabætur.

B krafðist þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda A á þeim grundvelli að hún hefði með ólögmætum hætti leynt hann upplýsingum um raunvirði tiltekinna eigna sem komu í hennar hlut með fjárskiptasamningi þeirra við hjúskaparslit. Með hinum kærða úrskurði var lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfu B til efnismeðferðar. Hæstiréttur vísaði til þess að hefðu hjón gert með sér fjárskiptasamning yrðu fjárskipti þeirra ekki tekin upp að nýju nema að undangenginni málsmeðferð til ógildingar fjárskiptasamningsins samkvæmt 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Stæði lagaákvæðið því í vegi að viðurkenningarkrafa um skaðabótaskyldu yrði gerð í einkamáli sem rekið væri á grundvelli laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var málinu því vísað frá héraðsdómi.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem hafnað var kröfu A um að dánarbú föður hennar, C, yrði tekið til opinberra skipta og leyfi B til setu í óskiptu búi fellt úr gildi. A byggði kröfur sínar öðru fremur á því að C hefði ekki verið fær um að undirrita erfðaskrá sem kvað á um heimild B til setu í óskiptu búi og hún væri efnislega ógild. Hæstiréttur taldi að ákvæði 3. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991 um um skipti á dánarbúum o.fl. stæði því ekki í vegi að A gæti haft uppi kröfu um opinber skipti á þeim grunni. Þá yrði sú ályktun ekki dregin af ákvæðum 47. gr. erfðalaga nr. 8/1962 að A væri fyrirmunað að hafa uppi andmæli við gildi erfðaskrárinnar í ágreiningsmáli vegna slíkrar kröfu. Hvað sem því liði væri ekki fram komin sönnun um að erfðaskráin hefði verið efnislega ógild og skilyrði brostið til að ljúka skiptum með því að veita B leyfi til setu í óskiptu búi. Hefði A því ekki sýnt fram á heimild að lögum til að krefjast opinberra skipta á dánarbúi C. Samkvæmt þessu var niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að lagt yrði fyrir sýslumann að leggja á lögbann við því að varnaraðili æki á vélknúnum ökutækjum um einkaveg í landi þeirra eða fæli öðrum slíkan akstur og ryfi til þess keðjulæsingar á veghliði. Hæstiréttur vísaði til þess að varnaraðili hefði ekki sýnt fram á að hann nyti umferðarréttar um einkaveg sóknaraðila á grundvelli laga nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði. Þrátt fyrir það hefði hann ítrekað notað hann og rofið til þess keðjulæsingar á hliði sem sóknaraðilar hefðu sett upp. Var því fallist á með sóknaraðilum að þeim hafi verið heimilt að bregðast við óviðkomandi umferð um einkaveg sinn og því ónæði sem af henni hlaust með lokun hans. Þar sem skilyrðum 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. voru uppfyllt var lagt fyrir sýslumann að leggja umbeðið lögbann á gegn tryggingu sem hann mæti hæfilega.

B var sagt upp störfum hjá A ehf. með skriflegri uppsögn. Á sex mánaða uppsagnarfresti samkvæmt ráðningarsamningi rifti A ehf. ráðningarsamningnum og höfðaði B dómsmál til heimtu skaðabóta. Hæstiréttur vísaði til þess að ástæður uppsagnar B hefðu verið raktar til frammistöðu hans í starfi hjá A ehf. Af þeim sökum bar eftir ákvæðum kjarasamnings að veita honum áminningu og gefa kost á að tjá sig um ástæður uppsagnar áður en hún tæki gildi. Það hefði ekki verið gert og væri uppsögnin því ólögmæt og A ehf. bakað sér bótaábyrgð gagnvart B vegna hennar. Þá staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu Landsréttar um að þær ávirðingar A ehf. í garð B sem A ehf. reisti riftun sína á væru ekki þess eðlis að heimilt hefði verið að víkja honum fyrirvaralaust úr starfi og A ehf. því jafnframt fellt á sig bótaskyldu vegna ólögmætrar riftunar. Enn fremur var A ehf. gert að greiða B miskabætur vegna tilefnislausra, alvarlegra og meiðandi ávirðinga A ehf. í garð B sem voru til þess fallnar að valda B álitshnekki. Til frádráttar kröfum B komu kröfur A ehf. um endurgreiðslu dagpeninga og iðgjalds vegna líftryggingar.

Staðfestur var úrskurður Landsréttar þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi á þeim grunni að sóknaraðili hefði ekki afhent Landsrétti kærumálsgögn innan þess frests sem greinir í 3. mgr. 147. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.