Dómasafn gefið út af dómstólum

Staðfestur var úrskurður Landsréttar þar sem hafnað var kröfu A og B um að þrír landsréttardómarar vikju sæti.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms um frávísun málsins. Í málinu deildu aðilar einkum um hvort varnaraðilar, sem allir nema tveir voru meðlimir í Kirkju sjöunda dags aðventista á Íslandi, ættu lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um ógildingu samnings kirkjunnar við E ehf. um einkarétt félagsins til nýtingar jarðefnanáma í landi kirkjunnar. Kröfu sína um ógildingu hins umdeilda samnings byggðu varnaraðilar meðal annars á 17. gr. laga nr. 110/2021 um félög til almannaheilla. Hæstiréttur vísaði til þess að varnaraðilar hefðu í málatilbúnaði sínum ekki með viðhlítandi hætti gert grein fyrir hvernig heimild þeirra til að krefjast með málshöfðun ógildingar á ákvörðun félags á grundvelli 17. gr. laga nr. 110/2021 gæti skapað þeim stöðu aðila í dómsmáli þar sem gerð væri krafa á hendur viðsemjanda kirkjunnar um ógildingu á samningi sem hann hefði gert við hana. Þá hefðu þeir ekki reifað með viðhlítandi hætti á hvaða öðrum grundvelli þeir gætu haft lögvarða hagsmuni af kröfu sinni. Var málatilbúnaður varnaraðila um hvaða lögvarða hagsmuni þeir hefðu af kröfu um ógildingu samnings kirkjunnar og E ehf. og um aðild þeirra að máli um það sakarefni svo vanreifaður og í andstöðu við e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 að málið þótti ekki tækt til efnislegrar meðferðar. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og málinu vísað frá héraðsdómi.

S og Ó kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðum umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þar sem L var heimilað eignarnám til ótímabundinna afnota á landi þeirra vegna lagningar 220 kV háspennulínu, svonefndrar Suðurnesjalínu 2, og að í því skyni yrði nánar tiltekinni kvöð þinglýst á jörðina. Hæstiréttur rakti að í framhaldi af dómum réttarins í málum frá 2016, þar sem felldar voru úr gildi samskonar ákvarðanir ráðherra um eignarnám, hefði L unnið nýja skýrslu um mat á umhverfisáhrifum og borið saman sex valkosti vegna lagningar línunnar, meðal annars þann að leggja jarðstreng. Hæstiréttur féllst ekki á að við meðferð umsóknar L um heimild til eignarnáms eða með ákvörðun sinni þar um hefði ráðherra litið fram hjá áliti Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar eða tekið ónógt tillit til niðurstöðu stofnunarinnar. Þá hafnaði rétturinn sjónarmiðum um að nánar tilgreind viðmið sem fram kæmu í þingsályktun um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína væru í andstöðu við lög eða þýðingarlaus fyrir úrlausn málsins. Bent var á þann annmarka við undirbúning málsins að ekki hefði með tölulegum samanburði verið leitast við að leggja mat á og bera saman rekstrarkostnað á líftíma loftlínu annars vegar og jarðstrengs hins vegar. Rétturinn taldi þetta þó ekki verulegan annmarka, einkum þar sem í matsskýrslu umhverfisáhrifa mátti finna umfjöllun um þau atriði sem máli skiptu við mat á rekstrarkostnaði og áhættuþáttum á líftíma loftlínu og jarðstrengs. Var því talið að L hefði með fullnægjandi hætti lagt hlutlægan grunn að vali sínu á fyrirhugaðri útfærslu Suðurnesjalínu 2 og þar með umsókn sinni um heimild til eignarnáms. Var því þar af leiðandi hafnað að skort hefði á rannsókn málsins við töku ákvörðunar um eignarnám. Loks var ekki fallist á að unnt hefði verið með öðrum vægari úrræðum, svo sem með lagningu jarðstrengs, að ná með viðunandi hætti því markmiði sem að var stefnt með fyrirhugaðri framkvæmd. Hefði því verið fullnægt skilyrðum 23. gr. raforkulaga og 72. gr. stjórnarskrárinnar um að eignarnám í landi S og Ó væri nauðsynlegt. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.

E og G kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðum umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þar sem L var heimilað eignarnám til ótímabundinna afnota á landi þeirra vegna lagningar 220 kV háspennulínu, svonefndrar Suðurnesjalínu 2, og að í því skyni yrði nánar tiltekinni kvöð þinglýst á jörðina. Hæstiréttur rakti að í framhaldi af dómum réttarins í málum frá 2016, þar sem felldar voru úr gildi samskonar ákvarðanir ráðherra um eignarnám, hefði L unnið nýja skýrslu um mat á umhverfisáhrifum og borið saman sex valkosti vegna lagningar línunnar, meðal annars þann að leggja jarðstreng. Hæstiréttur féllst ekki á að við meðferð umsóknar L um heimild til eignarnáms eða með ákvörðun sinni þar um hefði ráðherra litið fram hjá áliti Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar eða tekið ónógt tillit til niðurstöðu stofnunarinnar. Þá hafnaði rétturinn sjónarmiðum um að nánar tilgreind viðmið sem fram kæmu í þingsályktun um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína væru í andstöðu við lög eða þýðingarlaus fyrir úrlausn málsins. Bent var á þann annmarka við undirbúning málsins að ekki hefði með tölulegum samanburði verið leitast við að leggja mat á og bera saman rekstrarkostnað á líftíma loftlínu annars vegar og jarðstrengs hins vegar. Rétturinn taldi þetta þó ekki verulegan annmarka, einkum þar sem í matsskýrslu umhverfisáhrifa mátti finna umfjöllun um þau atriði sem máli skiptu við mat á rekstrarkostnaði og áhættuþáttum á líftíma loftlínu og jarðstrengs. Var því talið að L hefði með fullnægjandi hætti lagt hlutlægan grunn að vali sínu á fyrirhugaðri útfærslu Suðurnesjalínu 2 og þar með umsókn sinni um heimild til eignarnáms. Var því þar af leiðandi hafnað að skort hefði á rannsókn málsins við töku ákvörðunar um eignarnám. Loks var ekki fallist á að unnt hefði verið með öðrum vægari úrræðum, svo sem með lagningu jarðstrengs, að ná með viðunandi hætti því markmiði sem að var stefnt með fyrirhugaðri framkvæmd. Hefði því verið fullnægt skilyrðum 23. gr. raforkulaga og 72. gr. stjórnarskrárinnar um að eignarnám í landi E og G væri nauðsynlegt. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.

R o.fl. kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðum umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þar sem L var heimilað eignarnám til ótímabundinna afnota á landi þeirra vegna lagningar 220 kV háspennulínu, svonefndrar Suðurnesjalínu 2, og að í því skyni yrði nánar tiltekinni kvöð þinglýst á jörðina. Hæstiréttur rakti að í framhaldi af dómum réttarins í málum frá 2016, þar sem felldar voru úr gildi samskonar ákvarðanir ráðherra um eignarnám, hefði L unnið nýja skýrslu um mat á umhverfisáhrifum og borið saman sex valkosti vegna lagningar línunnar, meðal annars þann að leggja jarðstreng. Hæstiréttur féllst ekki á að við meðferð umsóknar L um heimild til eignarnáms eða með ákvörðun sinni þar um hefði ráðherra litið fram hjá áliti Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar eða tekið ónógt tillit til niðurstöðu stofnunarinnar. Þá hafnaði rétturinn sjónarmiðum um að nánar tilgreind viðmið sem fram kæmu í þingsályktun um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína væru í andstöðu við lög eða þýðingarlaus fyrir úrlausn málsins. Bent var á þann annmarka við undirbúning málsins að ekki hefði með tölulegum samanburði verið leitast við að leggja mat á og bera saman rekstrarkostnað á líftíma loftlínu annars vegar og jarðstrengs hins vegar. Rétturinn taldi þetta þó ekki verulegan annmarka, einkum þar sem í matsskýrslu umhverfisáhrifa mátti finna umfjöllun um þau atriði sem máli skiptu við mat á rekstrarkostnaði og áhættuþáttum á líftíma loftlínu og jarðstrengs. Var því talið að L hefði með fullnægjandi hætti lagt hlutlægan grunn að vali sínu á fyrirhugaðri útfærslu Suðurnesjalínu 2 og þar með umsókn sinni um heimild til eignarnáms. Var því þar af leiðandi hafnað að skort hefði á rannsókn málsins við töku ákvörðunar um eignarnám. Loks var ekki fallist á að unnt hefði verið með öðrum vægari úrræðum, svo sem með lagningu jarðstrengs, að ná með viðunandi hætti því markmiði sem að var stefnt með fyrirhugaðri framkvæmd. Hefði því verið fullnægt skilyrðum 23. gr. raforkulaga og 72. gr. stjórnarskrárinnar um að eignarnám í landi R o.fl. væri nauðsynlegt. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.

E o.fl. kröfðust þess að fellt yrði úr gildi framkvæmdaleyfi sem sveitarfélagið V gaf út til L vegna lagningar 220 kV háspennulínu, svonefndrar Suðurnesjalínu 2. Hæstiréttur rakti að útgáfa hins umdeilda framkvæmdaleyfis hefði grundvallast á ítarlegri gagnaöflun sem meðal annars hefði farið fram í tilefni og framhaldi af dómum Hæstaréttar á árunum 2016 og 2017 vegna fyrri áætlana um Suðurnesjalínu 2. Andstætt því sem hefði átt við í þeim málum bæru gögn málsins, einkum ný skýrsla L um mat á umhverfisáhrifum, með sér að fyrirtækið hefði við undirbúning framkvæmda látið fara fram sérstaka athugun á þeim möguleika að leggja jarðstreng, hvar slíkur strengur gæti legið og hver yrðu umhverfisáhrif hans. Hæstiréttur tók undir efnislega niðurstöðu úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála um að annmarkar á áliti Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum vegna skýrslunnar hefðu gefið V tilefni til umfjöllunar um hvort og að hvaða leyti munur á neikvæðum umhverfisáhrifum loftlínu samanborið við jarðstreng væri verulegur eða óverulegur. Ekki var fallist á að V hefði tekið ónógt tillit til athugasemda Skipulagsstofnunar um neikvæð umhverfisáhrif þeirrar framkvæmdar sem L sótti um leyfi fyrir. Þvert á móti bæri rökstuðningur V með sér, svo og öll meðferð málsins, að tekin hefði verið afstaða til álits stofnunarinnar og það lagt til grundvallar í samræmi við ákvæði 2. mgr. 13. gr. þágildandi laga um mat á umhverfisáhrifum og 2. mgr. 14. gr. skipulagslaga. Ekki var tekið undir málsástæður E o.fl. um að samkomulag L og V um lagningu hluta Suðurnesjalínu 1 í jörð eða tilvísun til þess í rökstuðningi V fyrir framkvæmdaleyfi L hefði falið í sér ómálefnalegan grundvöll fyrir útgáfu framkvæmdaleyfisins. Loks var því hafnað að unnt hefði verið með öðrum vægari úrræðum, svo sem með jarðstreng, að ná með viðunandi hætti því markmiði sem að væri stefnt með fyrirhugaðri framkvæmd. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.

K og Í höfðuðu mál á hendur B og P og kröfðust skaðabóta eða afsláttar vegna galla sem þau töldu vera á fasteign er þau keyptu af B og P með milligöngu M og S ehf. B og P stefndu M og S ehf. til réttargæslu. Hæstiréttur lagði til grundvallar að ekki hefði verið hnekkt matsgerð dómkvadds manns um ástands hússins. Fasteignin var talin gölluð vegna þess að ástand hennar var ekki í samræmi við upplýsingar sem K og Í fengu við kaupin auk þess sem fallist var á kröfu um greiðslu kostnaðar við flutning búslóðar á framkvæmdatíma. Ekki þóttu efni til að lækka skaðabætur til K og Í vegna endurbóta á þaki eignarinnar af þeim sökum að nýtt hefði komið í stað notaðs. Þá var B og P gert að endurgreiða K og Í dráttarvexti sem þau höfðu greitt til að fá útgefið afsal fyrir eigninni. Vextir af skaðabótum voru reiknaður frá dagsetningu matsgerðar en dráttarvextir frá því mánuði eftir að K og Í lögðu fram upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik. Einnig var við ákvörðun vaxta tekið mið af því að K og Í héldu aftur lokagreiðslu hluta þessa tíma.

A höfðaði mál gegn S og krafðist þess að úrskurður úrskurðarnefndar velferðarmála í máli nr. 319/2017 yrði felldur úr gildi og S dæmt til að greiða honum skaðabætur vegna líkamstjóns af völdum nýrnabilunar á lokastigi sem hann rakti til lyfjameðferðar. Byggði hann á því að það væri að rekja til sjaldgæfs og þungbærs fylgikvilla meðferðar með lyfinu og þar með bótaskylt á grundvelli 4. töluliðar 2. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. S byggði á því að krafa A væri fyrnd og að tjón hans væri að rekja til eiginleika lyfsins og því ekki bótaskylt, sbr. 3. mgr. 3. gr. laganna. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var staðfest að bótakrafa A væri ekki fallin niður fyrir fyrningu. Að teknu tilliti til málatilbúnaðar aðila og niðurstöðu matsgerðar voru ekki talin efni til annars en að leysa úr málinu á þeim grundvelli einvörðungu að áfrýjandi hefði notað lyfið í venjulegum skömmtum. Hæstiréttur vísaði til þess að hvorki í lögum nr. 111/2000 né lögskýringargögnum með þeim væri að finna skilgreiningu eða skýringar á því hvað fælist í hugtakinu eiginleikar lyfs í skilningi 3. mgr. 3. gr. laganna. Hæstiréttur bar saman notkun og skilgreiningu hugtakanna eiginleikar lyfs og aukaverkun í eldri lyfjalögum nr. 93/1994 og núgildandi lyfjalögum nr. 100/2020 svo og reglugerðum settum á grundvelli þeirra. Í öllum reglugerðum væri hugtakið aukaverkun skilgreint sem skaðleg og ótilætluð verkun lyfs sem notað væri í venjulegum skömmtum. Hins vegar væri hugtakið óvænt aukaverkun í öllum reglugerðunum skilgreint sem aukaverkun sem ekki er getið um í samantekt um eiginleika lyfs. Hæstiréttur sló því föstu að hugtakið eiginleikar lyfs í skilningi 3. mgr. 3. gr. laga nr. 111/2000 bæri að skýra með þeim hætti að þar væri átt við þá eiginleika sem fram kæmu í viðurkenndri samantekt um eiginleika lyfsins sem birt væri í sérlyfjaskrá og á fylgiseðli þess. Nýrnabilunar væri aðeins getið sem aukaverkunar vegna ofskömmtunar í lýsingu á eiginleikum lyfsins í sérlyfjaskrá og teldist lokastig nýrnabilunar vegna eðlis, alvarleika og afleiðinga vera óvænt aukaverkun sem ekki félli undir eiginleika lyfsins í skilningi 3. mgr. 3. gr. laga nr. 111/2000. Var tjón A talið meira en svo að sanngjarnt væri að hann þyrfti að þola það bótalaust í skilningi 4. töluliðar 2. gr. laga nr. 111/2000 og voru skilyrði ákvæðisins fyrir greiðslu bóta úr sjúklingatryggingu talin uppfyllt. Var úrskurður úrskurðarnefndar velferðarmála í máli nr. 319/2017 því felldur úr gildi og S gert að greiða A bætur.

A höfðaði mál á hendur AL og krafðist þess að viðurkennt yrði að hún ætti, sem bréferfingi samkvæmt erfðalögum nr. 8/1962, rétt til þriðjungs innstæðu séreignarlífeyrissparnaðar sem B átti hjá AL við andlát sitt árið 2022 en til vara lægri hlutdeildar. A byggði kröfu sína á því að hún væri erfingi B í skilningi 1. málsliðar 4. mgr. 11. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að það væri aðeins við þær aðstæður að hvorki maka né börnum rétthafa væri til að dreifa að innstæða í séreignarlífeyrissparnaði rynni til dánarbús þannig að hún kæmi til skipta með öðrum eignum búsins eftir nánari ákvæðum erfðalaga, þar á meðal þeim sem fjölluðu um bréferfð. Samkvæmt því gat A sem bréferfingi B því aðeins átt rétt til hlutdeildar í séreignarlífeyrissparnaði B að hann hefði ekki látið eftir sig maka eða börn en ágreiningslaust var í málinu að svo háttaði ekki til við andlát hans. Hinn áfrýjaði dómur um sýknu AL var því staðfestur.

A ehf. krafðist skaðabóta vegna fjártjóns sem félagið taldi sig hafa orðið fyrir vegna kaupa á sambyggðri rúllu-og pökkunarvél af L ehf. í júní 2020. Ætti fjártjónið rætur að rekja til galla í vélinni sem lýsti sér í óeðlilegum titringi við notkun hennar. Hann hvarf þó síðsumars 2022 og L ehf. neitaði því að vélin hefði verið gölluð. Í málinu lágu fyrir drög dómkvadds matsmanns að matsskýrslu sem Hæstiréttur taldi að hafa mætti hliðsjón af. Þar kom fram að umþrætt vél hefði titrað um það bil 40% meira við notkun en vél sem höfð var til samanburðar. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að það stæði L ehf. nær að bera sönnunarbyrði um tilvist galla í formi óeðlilegs titrings. Þá sönnunarbyrði hefði hann ekki axlað. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að vélin hefði verið gölluð í skilningi 17. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup og að á honum bæri L ehf. skaðabótaábyrgð. A ehf. krafðist skaðabóta vegna afnotamissis af umræddri vél og lagði til grundvallar kostnað sem hann hafði haft af leigu vélar sem hann hefði nýtt í hennar stað árin 2021 og 2022. Hæstiréttur sýknaði L ehf. af þeirri kröfu á þeirri forsendu að L ehf. hefði boðið A ehf. afnot af sambærilegri vél. Hvað varðaði þá þætti kröfugerðar A ehf. sem lutu að lögfræðikostnaði hans fyrir málshöfðun og kostnaði af störfum dómkvadds manns var fallist á þá niðurstöðu í hinum áfrýjaða dómi að slíkur kostnaður teldist til málskostnaðar samkvæmt e- og g-liðum 1. mgr. 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var L ehf. sýknaður af skaðabótakröfu A ehf. en dæmdur til að greiða honum 2.000.000 króna vegna reksturs málsins á öllum dómstigum.