Dómasafn gefið út af dómstólum

Í málinu deildu aðilar um hvort telja skyldi mótframlag vinnuveitanda A í séreignasjóð til árslauna í skilningi 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga við uppgjör bóta til handa A vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í umferðarslysi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að sú ályktun yrði ekki dregin af því orðalagi 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga að árslaun skuli vera meðalatvinnutekjur tjónþola „að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs“ að aðrar greiðslur vinnuveitanda í hans þágu kæmu ekki til álita við ákvörðun bóta fyrir líkamstjón. Vísaði rétturinn til þess að greiðslum launþega og mótframlagi vinnuveitanda í séreignasjóð væri ætlað að mynda sérgreinda innistæðu til útgreiðslu við síðara tímamark. Að virtu þessu eðli séreignasparnaðar og meginmarkmiði skaðabótalaga um fullar bætur væru engin rök til að horfa fram hjá mótframlagi vinnuveitanda A í séreignasjóð við mat á meðalatvinnutekjum og ákvörðun árslauna hans. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

A höfðaði mál á hendur Í til heimtu skaðabóta á þeim grundvelli að ranglega hefði verið staðið að því að leiða í lög reglur EES-samningsins um frjálsa för launþega og fyrirmæli reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 883/2004 frá 29. apríl 2004 um samræmingu almannatrygginga. Af þeirri ástæðu hefði A aðeins fengið lágmarksgreiðslur í fæðingarorlofi samkvæmt lögum nr. 95/2000 um fæðingar- og foreldraorlof í stað þess að tekið hefði verið mið af launum á Íslandi fyrir sambærilegt starf og hún gegndi á viðmiðunartímabili er hún starfaði í Danmörku. Hæstiréttur vísaði til dóms réttarins 28. febrúar 2024 í máli nr. 24/2023 um að lög nr. 95/2000 hefðu í þessu tilliti ekki samrýmst skuldbindingu samkvæmt EES-samningnum og réttur áfrýjanda til frjálsrar farar hefði verið skertur. Til að skaðabótaskylda stofnaðist þyrfti þó að meta hvort vanræksla Í á skuldbindingum sínum væri nægilega alvarleg. Rétturinn leit til þess að þegar breytingar voru gerðar á fæðingarorlofslöggjöf hér á landi árið 2011 vegna innleiðingar á fyrrgreindri reglugerð  hefði ekki legið fyrir skýr eða stöðug dómaframkvæmd um hvernig beita ætti viðeigandi ákvæðum hennar með tilliti til útreiknings greiðslna í fæðingarorlofi eða til hvaða tekna launþega bæri að líta við sambærilegar aðstæður og um ræddi hjá A. Eftir það hefðu á hinn bóginn gengið dómar Evrópudómstólsins þar sem réttarstaða farandlaunþega hvað varðar greiðslur í fæðingarorlofi hefði skýrst. Þótt ætla yrði Í tíma til að aðlaga löggjöf að dómum EFTA-dómstólsins eða Evrópudómstólsins, sem skýrðu réttarstöðu einstaklinga á grundvelli EES-samningsins, væri sá tími ekki takmarkalaus. Þegar atvik máls hefðu orðið hefðu verið liðin níu ár frá nánar tilgreindum dómi Evrópudómstólsins en nauðsynlegar lagabreytingar ekki gerðar fyrr en á árinu 2025. Með þessari vanrækslu var Í talið hafa brugðist alvarlega skuldbindingum sínum samkvæmt EES-samningnum. Í var því gert að greiða A nánar tilgreinda fjárhæð í skaðabætur.

Kærðar voru ákvarðanir Landsréttar, annars vegar um að hafna beiðni S um dómkvaðningu matsmanna og hins vegar þar sem því var hafnað að kveðinn yrði upp úrskurður um kröfu S um dómkvaðningu matsmanna. Hæstiréttur vísaði til þess að af samspili 3. mgr. 160. gr. og 1. mgr. 164. gr. laga nr. 91/1991 leiddi að þegar ekki væri ágreiningur með aðilum um þau atriði varðandi rekstur máls sem fjallað væri um í fyrrnefnda ákvæðinu, eða dómsformanni tækist að jafna slíkan ágreining, gæti hann ráðið honum til lykta með ákvörðun sem ekki væri kæranleg til Hæstaréttar. Eftir lögfestingu heimildar 3. mgr. 167. gr. laganna til að veita kæruleyfi vegna úrskurða Landsréttar um önnur atriði en getið væri í 1. mgr. greinarinnar, sbr. lög nr. 134/2022, væri á hinn bóginn ekki lengur heimilt að leiða slík atriði varðandi rekstur máls til lykta með ákvörðun dómsformanns þegar ágreiningur væri um þau atriði sem ekki tækist að jafna. Þar sem ágreiningur hefði verið með aðilum um hvort dómkveðja skyldi matsmenn í samræmi við breytta matsbeiðni S og dómsformanni hefði ekki tekist að jafna þann ágreining hefði þremur dómurum Landsréttar borið að taka ágreiningsefnið fyrir í undirbúningsþinghaldi og ráða því til lykta með úrskurði. Hinar kærðu ákvarðanir Landsréttar voru því felldar úr gildi og lagt fyrir Landsrétt að kveða upp úrskurð um hvort dómkveðja skyldi matsmenn samkvæmt matsbeiðni S.

Með hinum kærða úrskurði var máli Þ á hendur H vísað frá Landsrétti á þeim grundvelli að kæra á úrskurði héraðsdóms hefði ekki borist innan kærufrests. Hæstiréttur rakti að kæra Þ hefði borist héraðsdómi innan kærufrests en að lögmælt dómsmálagjöld hefðu ekki borist héraðsdómi fyrr en að frestinum liðnum, sbr. 3. mgr. 145. gr. laga nr. 91/1991 og 1. tölulið 2. mgr. 1. gr. laga nr. 88/1991 um aukatekjur ríkissjóðs. Taldi rétturinn að þótt ekki hefði staðið nauðsyn til þess að greiða gjaldið samhliða afhendingu kæru til héraðsdóms hefði Þ þó borið að inna greiðsluna af hendi innan kærufests. Var því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun málsins frá Landsrétti.

V krafðist þess að beiðni P, um að dómur áfrýjunardómstóls í Lúxemborg yrði lýstur fullnustuhæfur hér á landi, yrði hafnað. Með úrskurði héraðsdóms var kröfum V hafnað með vísan til þess að þær málsástæður sem hann tefldi fram kröfum sínum til stuðnings væru ekki þess eðlis að geta staðið í vegi fyrir áritun dómsins um aðfararhæfi fyrrgreindrar dómsúrlausnar. Málinu var áfrýjað beint til Hæstaréttar á grundvelli 44. gr. Lúganósamningsins um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum. Hæstiréttur taldi mikið þurfa til svo að hafnað yrði viðurkenningu erlends dóms á þeim grundvelli að hann teldist bersýnilega andstæður allsherjarreglu í skilningi 1. tölulið 34. gr. Lúganósamningsins. Þau atriði sem V tiltók voru ekki talin bersýnilega andstæð allsherjarreglu. Þá þótti haldlaus sú málsástæða að hinn erlendi dómur væri órökstuddur. Var úrskurður héraðsdóms því staðfestur.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem máli A á hendur BG var vísað frá réttinum þar sem kæra A á úrskurði héraðsdóms hefði borist að liðnum kærufresti. Fyrir héraðsdómi hafði A freistað þess að fá hnekkt úrskurði umdæmisráðs barnaverndar í Kraganum um vistun sonar hans utan heimilis í fjóra mánuði frá og með 3. febrúar 2026. Að gegnum úrskurði Landsréttar hafði héraðsdómur úrskurðað um vistun sonar A utan heimilis í tólf mánuði frá 3. júní 2026. Voru því engin réttaráhrif lengur bundin við fyrri úrskurð umdæmisráðs. Af þeim sökum hafði hann ekki lögvarða hagsmuni af því að fá endurskoðaða niðurstöðu hins kærða úrskurðar. Var málinu sjálfkrafa vísað frá Hæstarétti.

Staðfestur var úrskurður Landsréttar þar sem hafnað var kröfu A um að allir dómarar Landsréttar vikju sæti.

Í málinu var deilt um gildi ákvörðunar utanríkisráðherra um að synja I um að taka sæti í stjórn félagsins V. Aðdragandi þess var að bankinn A tók ákvörðun um að frysta fjármuni V á grundvelli 10. gr. laga nr. 68/2023 um framkvæmd alþjóðlegra þvingunaraðgerða og frystingu fjármuna. Utanríkisráðherra veitti tímabundna undanþágu frá þeirri ráðstöfun til að V gæti staðið straum af greiðslum vegna almenns rekstrar félagsins. Hún var þó bundin ýmsum skilyrðum og meðal þeirra var að ekki yrði gerð breyting á stjórn V nema með heimild ráðuneytisins. Á grunni þess skilyrðis var synjað beiðni I um að taka sæti í stjórn V. Með hinum áfrýjaða dómi var hafnað kröfu I um ógildingu ákvörðunar ráðherra. Hæstiréttur rakti að undanþága ráðherra hefði runnið út 10. nóvember 2025. Af því leiddi að skilyrði fyrir henni féllu þá jafnframt niður, þar með talið það að engar breytingar yrðu gerðar á stjórn V nema með leyfi ráðherra. Ekkert lægi fyrir um að nokkuð stæði því í vegi af hálfu íslenska ríkisins að I tæki sæti í stjórn V. Var því talið að I ætti ekki lengur lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr um gildi ákvörðunar ráðherra þess efnis að honum væri óheimilt að taka sæti í stjórn V. Þá lá ekki fyrir að einhver önnur réttaráhrif væru bundin við ákvörðun ráðherra sem áfram hefðu þýðingu um stöðu hans eða hagsmuni að lögum. Málinu var því vísað frá Hæstarétti.

Í málinu var deilt um gildi ákvörðunar utanríkisráðherra um að hafna því að aflétta frystingu fjármuna V í vörslum bankans A. Ágreiningur laut einkum að því hvort ráðherra hefði verið skylt á grundvelli 2. mgr. 12. gr. laga nr. 68/2023 um framkvæmd alþjóðlegra þvingunaraðgerða og frystingu fjármuna að mæla fyrir um að A aflétti þvingunarráðstöfunum gagnvart V en ákvæðið mælti fyrir um að ráðherra skyldi gefa fyrirmæli um að aflétta þvingunarráðstöfunum ef staðfest væri að fjármunir hefðu verið frystir hjá aðila sem bæri sama eða svipað nafn og aðili sem skráður væri á lista yfir þvingunarráðstafanir. Með hinum áfrýjaða dómi var Í sýknað af kröfum V þar sem ekki hefðu verið fyrir hendi efnisleg skilyrði til að taka til greina kröfu hans um að ráðherra gæfi fyrirmæli um að aflétta þvingunaraðgerðum gagnvart honum á grundvelli ákvæðisins og engir formlegir annmarkar verið á meðferð málsins. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að það væri ekki hlutverk ráðherra samkvæmt 2. mgr. 12. gr. laga nr. 68/2023 eða öðrum ákvæðum laganna að endurskoða efnislegt mat A á eignar- og stjórnunartengslum milli félagsins J, sem sett hafði verið á lista yfir aðila sem sæta skyldu þvingunaraðgerðum, og V. Hlutverk hans væri afmarkað við að meta og staðreyna hvort ruglingur milli nafna aðila á lista yfir þolendur þvingunarráðstafana og V hefði legið til grundvallar ákvörðun A. Þar sem komist hafði verið að þeirri niðurstöðu að svo hefði ekki verið væri ekki tilefni til að fjalla frekar um það mat A að uppfyllt væru skilyrði laga nr. 68/2023 og stjórnvaldsfyrirmæla til að frysta fjármuni V á grundvelli eignar- og stjórnunartengsla V við J. Niðurstaða hins áfrýjaða héraðsdóms var því staðfest.

X var gefið að sök manndráp og stórfellt brot í nánu sambandi með því að hafa svipt sambýliskonu sína, A, lífi með margþættu ofbeldi sem valdið hefðu áverkum sem upp voru taldir í sex töluliðum og með þeim afleiðingum að A lést af völdum nánar tilgreinds áverka. Þá var X í II. kafla ákæru gefið að sök brot í nánu sambandi með því að hafa fyrr sama ár beitt A ofbeldi með þeim afleiðingum að hún hlaut nánar tilgreinda áverka. Landsréttur lagði til grundvallar að X hefði ekki getað dulist að bani gæti hlotist af atlögu hans og sakfelldi X fyrir manndráp og stórfellt brot í nánu sambandi. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu Landsréttar að X hefði banað A með þeim hætti sem lýst væri í ákæru. Hæstiréttur taldi hins vegar varhugavert að virtri meginreglu 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála að fram væri komin full sönnun um að X hefði á verknaðarstundu haft ásetning til að bana A. Því miðaði rétturinn við að um hefði verið að ræða stórfellt gáleysi ákærða til afleiðinga verknaðarins sem lyktaði með andláti A og var brot hans heimfært til 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Þá var X með vísan til forsendna Landsréttar einnig sakfelldur fyrir stórfellt brot í nánu sambandi. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var jafnframt staðfest sú niðurstaða að X hefði gerst sekur um þá háttsemi sem tilgreind var í II. kafla ákæru sem og heimfærsla háttseminnar til refsiákvæða. Hæstiréttur staðfesti að niðurstöður hins áfrýjaða dóms um að 15. og 16. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 ættu ekki við í málinu. Við ákvörðun refsingar X var litið til 1., 2., 3., 6. og 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga. Var refsing X ákveðin 14 ára fangelsi. Þá var X gert að greiða einkaréttarkröfuhafanum B skaða- og miskabætur og einkaréttarkröfuhafanum C miskabætur.