Dómasafn gefið út af dómstólum

L var gefið að sök skjalafals með því að hafa ritað nafn A undir umsókn B ehf. til C ehf. um að taka á leigu bifreiðar og samþykki viðskiptaskilmála og notað skjalið til að stofna til slíkra viðskipta við C ehf. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um sakfellingu L. Við ákvörðun refsingar leit Hæstiréttur til þess að brot það sem L væri sakfelldur fyrir í þessu máli hefði hann framið áður en dómur gekk í öðru máli þar sem hann hlaut sex mánaða skilorðsbundinn fangelsisdóm fyrir fjárkúgun. Bæri því að dæma honum hegningarauka og ákveða refsingu með hliðsjón af brotasamsteypu. Að virtum málsbótum ákærða mætti ætla að hann hefði ekki hlotið þyngri refsingu en honum var dæmd með fyrrnefndum dómi þótt um skjalafalsbrot hans hefði jafnframt verið dæmt í því máli. Var L því ekki gerð refsing í málinu.

F ehf. og H ehf. eigendur að fjöleignarhúsi deildu um uppgjör sameiginlegs kostnaðar vegna endurbyggingar þess í kjölfar bruna. Einnig deildu aðilar um ráðstöfun vátryggingarbóta frá T hf., vátryggjanda F ehf., til endurbyggingar sameignar hússins en greiðslur höfðu annars vegar gengið til húsfélags fjöleignarhússins, M, og hins vegar til V hf., vátryggjanda H ehf. T hf. hafði innt greiðslurnar af hendi í samræmi við hlutfall hvors eignarhluta í samanlögðu brunabótamati þeirra beggja. Þrátt fyrir þetta hafði T hf. talið að við skiptingu sameiginlegs kostnaðar ætti að miða við hlutfallstölur samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu og hafði í samræmi við það gert fyrirvara um ofgreiðslur til M og V hf. Framseldi T hf. F ehf. mögulegar endurkröfur vegna greiðslnanna. Hæstiréttur féllst á með F ehf. að við uppgjör sameiginlegs kostnaðar vegna endurbyggingar hússins ætti að miða við hlutfall hvors eignarhluta í sameign samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu. H ehf., sem ekki hafði tekið við neinum greiðslum frá T hf., var þó sýknað af þeirri kröfu. Þá taldi Hæstiréttur að endurkröfur vegna þeirra greiðslna sem T hf. hafði innt af hendi til M fyrir 7. september 2019 væru fallnar niður fyrir fyrningu. Var M því aðeins dæmt til að endurgreiða F ehf. hluta þeirrar fjárhæðar sem T hf. hafði ofgreitt honum. Á það var fallist að F ehf. ætti kröfu á hendur H ehf. vegna útgjalda sem tók til sameiginlegs kostnaðar við lóð, hellulagnir og inntak samkvæmt hlutfallstölum í eignaskiptayfirlýsingu. Kröfu F ehf. á hendur H ehf. um endurgreiðslu hlutfalls í kostnaði við endurbyggingu 3. hæðar hússins var hins vegar vísað frá héraðsdómi vegna vanreifunar. Loks var fallist á gagnkröfu H ehf. vegna kostnaðar við glugga í séreign en F ehf. sýknað af öðrum gagnkröfum þar sem hvorki hefði verið fylgt ákvæðum laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús við ákvörðunartöku um endurbyggingu hússins né var í gögnum málsins að finna skuldbindingar F ehf. til þátttöku í umræddum kostnaði umfram fyrrnefnda glugga.

Þ og HM höfðuðu mál á hendur HF og I, seljendum fasteignar sem þau keyptu, fasteignasalanum G, fasteignasölunni F ehf. og tryggingafélaginu S hf. og kröfðust skaðabóta eða afsláttar vegna galla á fasteigninni sem lutu einkum að frárennslislögnum, drenlögnum og brunni. Með héraðsdómi var HF og I gert að greiða Þ og HM skaðabætur með vísan til þess að andstætt því sem greindi í söluyfirliti væru hvorki drenlagnir við húsið né brunnur á lóð þess. G, F ehf. og S hf. var gert að greiða Þ og HM bætur vegna ófullnægjandi upplýsinga um endurnýjun frárennslislagna í söluyfirliti en greiðsluskyldu HF og I að þessu leyti hafnað með vísan til 2. mgr. 25. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. G, F ehf. og S hf. undu niðurstöðu héraðsdóms og Þ og HM áfrýjuðu málinu ekki gagnvart þeim. Með dómi Landsréttar voru HF og I aftur á móti sýknuð af þeim hluta kröfunnar sem grundvallaðist á röngum upplýsingum um drenlagnir í söluyfirliti með vísan til meðábyrgðar G sem ábyrgðartrygging tók til, sbr. 2. mgr. 25. gr. skaðabótalaga. Bótaskyldu HF og I varðandi brunninn var jafnframt hafnað með vísan til þess að óvarlegt væri að leggja til grundvallar þá forsendu að enginn brunnur væri í lóðinni með hliðsjón af framburði vitnis fyrir Landsrétti. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að HF og I bæru ábyrgð á því tjóni sem rekja mætti til rangra upplýsinga um endurnýjun drenlagna í söluyfirliti. Ekki var talið unnt að beita 2. mgr. 25. gr. skaðabótalaga líkt og gert var í Landsrétti enda ekki efni til að slá fastri bótaskyldu G að þessu leyti eða að ábyrgðartrygging tæki til tjónsins með hliðsjón af aðild málsins þar fyrir dómi og því að niðurstaða héraðsdóms um bótaábyrgð G átti að standa óhögguð. Þá taldi Hæstiréttur að framburður vitnis gæti ekki leitt til þess að horft yrði fram hjá skýrri niðurstöðu matsgerðar um að enginn brunnur væri innan lóðarinnar og lagði til grundvallar að upplýsingar í söluyfirliti hefðu að þessu leyti ekki átt við rök að styðjast. HF og I voru því látin bera skaðabótaábyrgð á tjóni vegna þess. Við úrlausn um fjárhæð skaðabóta var litið til þess að Þ og HM gátu ekki haft væntingar um að drenlögnum og brunni hefði nýverið verið komið fyrir á lóðinni og skaðabætur því miðaðar við helming kostnaðar við að leggja drenlögn og koma fyrir brunni.

Í málinu var deilt um hvort við útreikning bóta fyrir varanlega örorku A skyldi meta árslaun hennar sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eða hvort miða skyldi við lágmarkslaun, sbr. 3. mgr. sömu greinar. Með héraðsdómi var fallist á með A að laun hennar yrðu metin sérstaklega en í dómi Landsréttar voru bætur hins vegar miðaðar við lágmarkslaun. Hæstiréttur leit til þess að A hefði lokið meira en helmingi náms á slysdegi. Var það mat réttarins að þegar litið væri til námsins, námsframvindu fyrir slysið og atvika í kjölfar þess yrði A að öllu virtu talin hafa leitt nægilega í ljós að námslok hafi verið fyrirsjáanleg þannig að árslaun hennar yrðu ákveðin sérstaklega á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Þá tók Hæstiréttur til greina kröfu A, sem tók mið af meðallaunum starfsstéttar hennar samkvæmt kjarakönnun miðað við launavísitölu til stöðugleikatímapunkts en V hf. þótti ekki hafa bent á annað viðmið sem ætla mætti að væri réttari mælikvarði á líklegar framtíðartekjur A.

Með úrskurði héraðsdóms var fallist á kröfu varnaraðila um að fá tiltekna jörð tekna úr umráðum sóknaraðila með beinni aðfarargerð, á grundvelli eignarnáms sem varnaraðila hafði verið heimilað í jörðinni. Í úrskurði Landsréttar, sem staðfestur var af Hæstarétti, kom fram að varnaraðila hefðu þegar verið fengin umráð jarðarinnar. Sóknaraðilar hefðu því ekki lengur lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins.

Í málinu deildu aðilar um hvort telja skyldi mótframlag vinnuveitanda A í séreignasjóð til árslauna í skilningi 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga við uppgjör bóta til handa A vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í umferðarslysi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að sú ályktun yrði ekki dregin af því orðalagi 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga að árslaun skuli vera meðalatvinnutekjur tjónþola „að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs“ að aðrar greiðslur vinnuveitanda í hans þágu kæmu ekki til álita við ákvörðun bóta fyrir líkamstjón. Vísaði rétturinn til þess að greiðslum launþega og mótframlagi vinnuveitanda í séreignasjóð væri ætlað að mynda sérgreinda innistæðu til útgreiðslu við síðara tímamark. Að virtu þessu eðli séreignasparnaðar og meginmarkmiði skaðabótalaga um fullar bætur væru engin rök til að horfa fram hjá mótframlagi vinnuveitanda A í séreignasjóð við mat á meðalatvinnutekjum og ákvörðun árslauna hans. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

A höfðaði mál á hendur Í til heimtu skaðabóta á þeim grundvelli að ranglega hefði verið staðið að því að leiða í lög reglur EES-samningsins um frjálsa för launþega og fyrirmæli reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 883/2004 frá 29. apríl 2004 um samræmingu almannatrygginga. Af þeirri ástæðu hefði A aðeins fengið lágmarksgreiðslur í fæðingarorlofi samkvæmt lögum nr. 95/2000 um fæðingar- og foreldraorlof í stað þess að tekið hefði verið mið af launum á Íslandi fyrir sambærilegt starf og hún gegndi á viðmiðunartímabili er hún starfaði í Danmörku. Hæstiréttur vísaði til dóms réttarins 28. febrúar 2024 í máli nr. 24/2023 um að lög nr. 95/2000 hefðu í þessu tilliti ekki samrýmst skuldbindingu samkvæmt EES-samningnum og réttur áfrýjanda til frjálsrar farar hefði verið skertur. Til að skaðabótaskylda stofnaðist þyrfti þó að meta hvort vanræksla Í á skuldbindingum sínum væri nægilega alvarleg. Rétturinn leit til þess að þegar breytingar voru gerðar á fæðingarorlofslöggjöf hér á landi árið 2011 vegna innleiðingar á fyrrgreindri reglugerð  hefði ekki legið fyrir skýr eða stöðug dómaframkvæmd um hvernig beita ætti viðeigandi ákvæðum hennar með tilliti til útreiknings greiðslna í fæðingarorlofi eða til hvaða tekna launþega bæri að líta við sambærilegar aðstæður og um ræddi hjá A. Eftir það hefðu á hinn bóginn gengið dómar Evrópudómstólsins þar sem réttarstaða farandlaunþega hvað varðar greiðslur í fæðingarorlofi hefði skýrst. Þótt ætla yrði Í tíma til að aðlaga löggjöf að dómum EFTA-dómstólsins eða Evrópudómstólsins, sem skýrðu réttarstöðu einstaklinga á grundvelli EES-samningsins, væri sá tími ekki takmarkalaus. Þegar atvik máls hefðu orðið hefðu verið liðin níu ár frá nánar tilgreindum dómi Evrópudómstólsins en nauðsynlegar lagabreytingar ekki gerðar fyrr en á árinu 2025. Með þessari vanrækslu var Í talið hafa brugðist alvarlega skuldbindingum sínum samkvæmt EES-samningnum. Í var því gert að greiða A nánar tilgreinda fjárhæð í skaðabætur.

Kærðar voru ákvarðanir Landsréttar, annars vegar um að hafna beiðni S um dómkvaðningu matsmanna og hins vegar þar sem því var hafnað að kveðinn yrði upp úrskurður um kröfu S um dómkvaðningu matsmanna. Hæstiréttur vísaði til þess að af samspili 3. mgr. 160. gr. og 1. mgr. 164. gr. laga nr. 91/1991 leiddi að þegar ekki væri ágreiningur með aðilum um þau atriði varðandi rekstur máls sem fjallað væri um í fyrrnefnda ákvæðinu, eða dómsformanni tækist að jafna slíkan ágreining, gæti hann ráðið honum til lykta með ákvörðun sem ekki væri kæranleg til Hæstaréttar. Eftir lögfestingu heimildar 3. mgr. 167. gr. laganna til að veita kæruleyfi vegna úrskurða Landsréttar um önnur atriði en getið væri í 1. mgr. greinarinnar, sbr. lög nr. 134/2022, væri á hinn bóginn ekki lengur heimilt að leiða slík atriði varðandi rekstur máls til lykta með ákvörðun dómsformanns þegar ágreiningur væri um þau atriði sem ekki tækist að jafna. Þar sem ágreiningur hefði verið með aðilum um hvort dómkveðja skyldi matsmenn í samræmi við breytta matsbeiðni S og dómsformanni hefði ekki tekist að jafna þann ágreining hefði þremur dómurum Landsréttar borið að taka ágreiningsefnið fyrir í undirbúningsþinghaldi og ráða því til lykta með úrskurði. Hinar kærðu ákvarðanir Landsréttar voru því felldar úr gildi og lagt fyrir Landsrétt að kveða upp úrskurð um hvort dómkveðja skyldi matsmenn samkvæmt matsbeiðni S.

Með hinum kærða úrskurði var máli Þ á hendur H vísað frá Landsrétti á þeim grundvelli að kæra á úrskurði héraðsdóms hefði ekki borist innan kærufrests. Hæstiréttur rakti að kæra Þ hefði borist héraðsdómi innan kærufrests en að lögmælt dómsmálagjöld hefðu ekki borist héraðsdómi fyrr en að frestinum liðnum, sbr. 3. mgr. 145. gr. laga nr. 91/1991 og 1. tölulið 2. mgr. 1. gr. laga nr. 88/1991 um aukatekjur ríkissjóðs. Taldi rétturinn að þótt ekki hefði staðið nauðsyn til þess að greiða gjaldið samhliða afhendingu kæru til héraðsdóms hefði Þ þó borið að inna greiðsluna af hendi innan kærufests. Var því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun málsins frá Landsrétti.

V krafðist þess að beiðni P, um að dómur áfrýjunardómstóls í Lúxemborg yrði lýstur fullnustuhæfur hér á landi, yrði hafnað. Með úrskurði héraðsdóms var kröfum V hafnað með vísan til þess að þær málsástæður sem hann tefldi fram kröfum sínum til stuðnings væru ekki þess eðlis að geta staðið í vegi fyrir áritun dómsins um aðfararhæfi fyrrgreindrar dómsúrlausnar. Málinu var áfrýjað beint til Hæstaréttar á grundvelli 44. gr. Lúganósamningsins um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum. Hæstiréttur taldi mikið þurfa til svo að hafnað yrði viðurkenningu erlends dóms á þeim grundvelli að hann teldist bersýnilega andstæður allsherjarreglu í skilningi 1. tölulið 34. gr. Lúganósamningsins. Þau atriði sem V tiltók voru ekki talin bersýnilega andstæð allsherjarreglu. Þá þótti haldlaus sú málsástæða að hinn erlendi dómur væri órökstuddur. Var úrskurður héraðsdóms því staðfestur.