Ákvörðun Hæstaréttar

1. Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómarinn Skúli Magnússon, Guðmundur Sigurðsson prófessor og Hrefna Friðriksdóttir prófessor.

2. Með beiðni 7. apríl 2026 leitar Jón Ásgeir Jóhannesson leyfis Hæstaréttar, á grundvelli 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, til að áfrýja dómi Landsréttar 12. mars sama ár í máli nr. 177/2025: Jón Ásgeir Jóhannesson gegn íslenska ríkinu. Gagnaðili leggst ekki gegn beiðninni en leggur í mat Hæstaréttar hvort fyrir hendi séu lagaskilyrði til að veita áfrýjunarleyfi.

3. Málið er að rekja til dóms Hæstaréttar 7. febrúar 2013 í máli nr. 74/2012 þar sem leyfisbeiðandi var dæmdur til skilorðsbundinnar refsingar og greiðslu sektar vegna skattalagabrota. Leyfisbeiðandi greiddi sektina í framhaldi af uppkvaðningu dómsins. Með úrskurði Endurupptökudóms 21. janúar 2022 í máli nr. 18/2021 var fallist á beiðni hans um endurupptöku málsins. Með dómi Hæstaréttar 9. nóvember sama ár í máli nr. 10/2022 var sakargiftum samkvæmt I. og II. kafla ákæru vísað frá héraðsdómi með vísan til þess að efnismeðferð og sakfelling myndi brjóta í bága við rétt leyfisbeiðanda og meðákærða til að vera ekki saksóttir eða refsað tvívegis fyrir sama brot samkvæmt 1. mgr. 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Leyfisbeiðandi var á hinn bóginn sakfelldur fyrir meiri háttar skattalagabrot samkvæmt 1. tölulið III. kafla ákæru og voru brot hans heimfærð til 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda. Í ljósi þess dráttar sem orðið hafði á rannsókn og meðferð málsins svo og þess langa tíma sem liðið hafði frá því leyfisbeiðandi framdi brot sín var honum ekki gerð refsing vegna brota gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Um ákvörðun refsingar samkvæmt 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 sagði eftirfarandi í 52. málslið dómsins:

Í framhaldi af dómi Hæstaréttar endurgreiddi gagnaðili leyfisbeiðanda hluta sektar með almennum vöxtum samkvæmt II. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi þegar úrskurður Endurupptökudóms lá fyrir. Var af hálfu gagnaðila vísað til þess að stofndagur krafna af því tagi sem hér um ræddi gæti ekki verið fyrr en í fyrsta lagi þegar dómur Hæstaréttar hefði verið felldur úr gildi með úrskurði Endurupptökudóms.

4. Ágreiningur aðila í fyrirliggjandi máli lýtur að rétti leyfisbeiðanda til fullrar endurgreiðslu þeirrar sektarfjárhæðar sem hann greiddi gagnaðila á grundvelli dóms Hæstaréttar í máli nr. 74/2012 og vöxtum af endurgreiðslunni. Einnig er deilt um hvort leyfisbeiðandi eigi rétt til greiðslu miskabóta.

5. Með héraðsdómi var gagnaðili sýknaður af kröfum leyfisbeiðanda. Var komist að þeirri niðurstöðu að leyfisbeiðandi hefði ekki sannað að hann ætti rétt á frekari endurgreiðslu en hann hefði þegar fengið og hið sama ætti við um kröfu hans til vaxta af endurgreiðslukröfunni. Þá var gagnaðili sýknaður af miskabótakröfu leyfisbeiðanda. Landsréttur staðfesti dóm héraðsdóms að viðbættum frekari athugasemdum.

6. Leyfisbeiðandi byggir á því að úrslit málsins hafi verulegt almennt gildi. Þannig sé nauðsynlegt að fá afstöðu Hæstaréttar til endurgreiðslukröfu hans og kröfu um vexti vegna ofgreiðslu sektar. Slík mál hafi ekki komið til kasta dómstóla áður og hafi ágreiningsefnið því fordæmisgildi. Þá sé mikilvægt að Hæstiréttur taki afstöðu til kröfu hans um miskabætur vegna rangrar sakfellingar.

7. Að virtum gögnum málsins verður litið svo á að dómur í því kunni að hafa verulegt almennt gildi, einkum um grundvöll og upphafsdag vaxta af endurgreiðslukröfu vegna ofgreiddrar sektar, þannig að fullnægt sé skilyrðum 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991. Beiðni um áfrýjunarleyfi er því samþykkt.