Ákvörðun Hæstaréttar

1. Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómararnir Sigurður Tómas Magnússon, Karl Axelsson og Skúli Magnússon.

2. Með beiðni 7. apríl 2026 leitar Steina Árnadóttir leyfis Hæstaréttar, á grundvelli 1. mgr., sbr. 4. mgr. 215. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, til að áfrýja dómi Landsréttar 26. febrúar sama ár í máli nr. 149/2025: Ákæruvaldið gegn Steinu Árnadóttur. Leyfisbeiðanda var birtur dómurinn 10. mars 2026. Ákæruvaldið leggst gegn beiðninni.

3. Mál þetta lýtur að ákæru fyrir manndráp í opinberu starfi og broti gegn lögum nr. 34/2012 um heilbrigðisstarfsmenn. Með héraðsdómi 21. júní 2023 var leyfisbeiðandi sýknuð af öllum kröfum ákæruvalds en Landsréttur ómerkti þann dóm með úrskurði 24. apríl 2024. Var sú niðurstaða á því reist að héraðsdómara hefði borið að gefa aðilum færi á að flytja málið með tilliti til þess hvort heimfæra mætti ætlað brot leyfisbeiðanda til 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 ellegar 215. gr. þeirra. Héraðsdómur kvað upp dóm í málinu að nýju 2. desember 2024 og dómur Landsréttar gekk sem fyrr segir 26. febrúar 2026.

4. Með dómi Landsréttar var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sakfella leyfisbeiðanda fyrir manndráp af gáleysi, sbr. 215. gr. almennra hegningarlaga, sem og fyrir brot gegn 1. mgr. 13., sbr. 28. gr. laga nr. 34/2012. Landsréttur mat framburð þriggja vitna mun trúverðugri en framburð leyfisbeiðanda. Rétturinn taldi hafið yfir skynsamlegan vafa að leyfisbeiðandi hefði þröngvað ofan í brotaþola næringardrykk með nánar tilgreindum hætti. Jafnframt þótti hafið yfir skynsamlegan vafa að með háttsemi sinni hefði leyfisbeiðandi svipt brotaþola lífi og þá með þeim hætti að næringardrykkurinn hafnaði í öndunarvegi hennar, hindraði loftflæði um lungu og olli öndunarbilun svo hún kafnaði. Landsréttur taldi ósannað að leyfisbeiðandi hefði haft ásetning til að svipta brotaþola lífi og yrði háttsemi hennar því ekki heimfærð til 211. gr. almennra hegningarlaga. Einnig taldi rétturinn að ekki væri unnt að staðhæfa að í háttsemi leyfisbeiðanda hefði falist vísvitandi stórfelld líkamsárás sem heimfærð yrði til 2. mgr. 218. gr. laganna. Var það mat Landsréttar að leyfisbeiðandi hefði sýnt af sér háttsemi sem var gálaus og af henni hefði hlotist mannsbani. Landsréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að fresta ákvörðun refsingar leyfisbeiðanda skilorðsbundið í tvö ár. Þá var staðfest niðurstaða dómsins um skaða- og miskabætur.

5. Leyfisbeiðandi byggir á því að úrslit málsins hafi verulegt almennt gildi. Telur hún að niðurstaða Landsréttar um að ómerkja fyrri úrlausn héraðsdóms án kröfu hafi verið löglaus með öllu. Ákæruvaldið hafi tekið meðvitaða ákvörðun um að ákæra einvörðungu fyrir 211. gr. almennra hegningarlaga og slík ákvörðun sæti ekki endurskoðun dómstóla. Þá hafi ekki verið heimilt að sakfella hana fyrir brot gegn 215. gr. almennra hegningarlaga þar sem verknaðarlýsing í ákæru hafi ekki tekið til slíks brots. Leyfisbeiðandi vísar einnig til þess að niðurstaða héraðsdóms um að sakfella hana fyrir manndráp af gáleysi hafi meðal annars byggst á réttarkrufningu starfsmanna Landspítala. Það hafi þó verið spítalinn sem hafi kært háttsemi leyfisbeiðanda til lögreglu og því átt beinna hagsmuna að gæta. Útvíkkuð réttarkrufning framkvæmd af starfsmönnum stofnunarinnar geti því ekki talist tæk til sönnunar, sbr. dóm Hæstaréttar 19. maí 2004 í máli nr. 325/2003. Enn fremur hafi ákæruvaldið engan reka gert að því að afla matsgerðar hlutlausra sérfræðinga um dánarorsökina þótt í málinu hafi legið fyrir álitsgerðir hlutlausra fræðimanna sem gáfu til kynna aðra dánarorsök. Einnig hafi málið verulega almenna þýðingu fyrir heilbrigðisstarfsfólk og ábyrgð þess að lögum við alvarlegar og krefjandi aðstæður. Leyfisbeiðandi byggir jafnframt á því að úrlausn málsins varði mikilvæga hagsmuni hennar. Loks er vísað til þess að hinn áfrýjaði dómur sé rangur og veruleg ástæða sé til að ætla að honum verði hnekkt. Í því tilliti vísar hún meðal annars til annmarka á mati á trúverðugleika lykilvitna í málinu, niðurstöðu rótargreiningar Landspítala, álitsgerðar embættis Landlæknis vegna atviksins og nýlegra breytinga á lögum um heilbrigðisþjónustu, sbr. 2. gr. laga nr. 103/2023.

6. Að virtum gögnum málsins verður að telja að úrlausn þess kunni að hafa verulega almenna þýðingu í skilningi 4. mgr. 215. gr. laga nr. 88/2008. Beiðni um áfrýjunarleyfi er því samþykkt.