Ákvörðun Hæstaréttar

1. Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Sigurður Tómas Magnússon og Ólafur Börkur Þorvaldsson.

2. Með beiðni 1. apríl 2026 leitar A leyfis Hæstaréttar, á grundvelli 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, til að áfrýja dómi Landsréttar 12. mars sama ár í máli nr. 172/2025: A gegn íslenska ríkinu. Gagnaðili leggst gegn beiðninni.

3. Málið lýtur að kröfu leyfisbeiðanda um viðurkenningu á því að hún hafi áunnið sér og eigi ótekinn frítökurétt í starfi sínu hjá Landspítala á árunum 2019 til 2023. Krefst hún viðurkenningar á að hún eigi alls 1182,2 klukkustundir í frítökurétt, að meðtöldum þeim 376,33 klukkustundum sem spítalinn hafi samþykkt. Meginþáttur ágreinings aðila lýtur að því að hvaða marki vinnuveitandi hennar hafi beðið hana sérstaklega um að mæta til vinnu þannig hún hafi áunnið sér frítökurétt samkvæmt grein 2.4.5.1 í kjarasamningi Sjúkraliðafélags Íslands og gagnaðila, sem og hvort henni hafi verið ætlað að mæta til vinnu á dagvaktir áður en 11 klukkustunda hvíld væri náð.

4. Landsréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um sýknu gagnaðila af kröfum leyfisbeiðanda með vísan til forsenda hans. Landsréttur rakti einnig að í málinu lægju ekki fyrir gögn um hvaða yfirmenn leyfisbeiðanda hefðu gefið henni fyrirmæli um að mæta til vinnu með þeim hætti sem rakið væri í grein 2.4.5.1 í kjarasamningnum, þá eftir atvikum samkvæmt heimild 1. mgr. 50. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Önnur gögn málsins eða skýrslur vitna fyrir héraðsdómi voru ekki talin renna stoðum undir að leyfisbeiðandi hefði fengið skýr fyrirmæli um að sinna vinnu áður en 11 klukkustunda hvíld væri náð. Af þeim gögnum sem fyrir lágu þótti ekki verða ráðið að leyfisbeiðandi hefði hreyft athugasemdum við mánaðarleg launauppgjör á tímabilinu þótt henni hefði verið það í lófa lagið þar sem á launaseðli hefði komið fram hver staða frítökuréttar væri hverju sinni. Taldi Landsréttur að ekki yrði séð að leyfisbeiðandi hefði hreyft andmælum við uppgjör deildarstjóra sem tók við stöðunni í september 2021 fyrr en í ársbyrjun 2024. Þetta athafnaleysi leyfisbeiðanda þótti ekki benda til þess að frítökuréttur hefði stofnast á grundvelli fyrirmæla stjórnenda. Þá leit Landsréttur til þess að leyfisbeiðandi hefði ekki getað um árabil látið átölulaust hvernig staðið væri að uppgjöri gagnvart henni í þessu tilliti í trausti þess að geta haft uppi kröfu sína mörgum árum síðar þegar mun örðugra væri að leggja mat á hvort fyrir hendi hefðu verið aðstæður sem stofnað hefðu til frítökuréttar. Var leyfisbeiðandi því ekki talin hafa sýnt fram á að hún ætti uppsafnaðan frítökurétt á umþrættu tímabili.

5. Leyfisbeiðandi byggir á því að dómur Landsréttar sé bersýnilega rangur að formi og efni. Landsréttur byggi bæði á atriðum sem ekki hafi verið haldið fram sem málsástæðum auk þess sem farið sé rangt með tilteknar staðreyndir. Leyfisbeiðandi vísar í því tilliti meðal annars til þess að skipulags- og hvíldarskylda hafi verið lögð á starfsmanninn sjálfan í dómi Landsréttar. Það hafi verið fyrst eftir að leyfisbeiðandi höfðaði málið sem komið hafi verið á þeirri föstu reglu að starfsmenn ættu sjálfir að sjá um að taka hvíld, það er ekki mæta til vinnu fyrr en 11 tíma hvíld væri náð. Þá sé ranglega lagt til grundvallar í dóminum að leyfisbeiðandi hafi ekki hreyft athugasemdum við fyrirkomulag frítöku auk þess sem gagnaðili hafi ekki byggt á þeirri málsástæðu. Leyfisbeiðandi byggir einnig á því að sakarefnið sé mjög mikilvægt almennt séð en niðurstaða Landsréttar hafi verið sú að frítökuréttur starfsmanns væri háður því að hann bæri að sanna að í hvert skipti sem hvíldarréttur væri brotinn hefði vinnuveitandi „metið brýna nauðsyn“ og „beðið starfsmann sérstaklega um að vinna“. Þá reyni á hvort yfirmaður geti falið undirmanni sínum að sjá um tiltekin verk í sínu umboði. Enn fremur sé brýnt í ljósi fordæma Evrópudómstólsins að fá skýrt dómafordæmi um hvort starfsmaður glati frítökurétti geri hann ekki athugasemdir í tæka tíð við vinnuveitanda. Loks gerir leyfisbeiðandi athugasemd við málskostnaðarákvörðun Landsréttar. Löng dómaframkvæmd sé fyrir því að málskostnaður falli niður í vinnuréttarmálum nema málsókn teljist tilefnislaus eða ómálefnaleg, sem ekki hafi verið raunin í þessu tilviki. Hefði því átt að fella málskostnað niður.

6. Að virtum gögnum málsins verður hvorki litið svo á að úrslit þess hafi verulegt almennt gildi né að það varði sérstaklega mikilvæga hagsmuni leyfisbeiðanda í skilningi 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991. Þá verður ekki séð að dómur Landsréttar sé bersýnilega rangur að formi eða efni, sbr. 4. málslið sömu málsgreinar. Beiðni um áfrýjunarleyfi er því hafnað.