Ákvörðun Hæstaréttar

1. Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Sigurður Tómas Magnússon og Skúli Magnússon.

2. Með beiðni 29. maí 2026 leitar S8 ehf. leyfis Hæstaréttar, á grundvelli 3. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, til að kæra ákvarðanir Landsréttar 18. og 22. maí 2026 í máli nr. 443/2025: S8 ehf. gegn Reykjavíkurborg. Gagnaðili leggst gegn beiðninni.

3. Beiðni leyfisbeiðanda um kæruleyfi lýtur að tveimur ákvörðunum Landsréttar. Annars vegar er um að ræða ákvörðun 18. maí 2026 þar sem rétturinn hafnaði beiðni leyfisbeiðanda um dómkvaðningu matsmanna og hins vegar ákvörðun 22. sama mánaðar þar sem því var hafnað að kveðinn yrði upp úrskurður um kröfu leyfisbeiðanda um dómkvaðningu matsmanna.

4. Fyrir liggur að við þingfestingu landsréttarmálsins lagði leyfisbeiðandi fram beiðni um dómkvaðningu matsmanna. Hún var tekin fyrir í undirbúningsþinghaldi 8. október 2025 af einum dómara Landsréttar. Beiðninni var hafnað með rökstuddri ákvörðun 14. sama mánaðar. Með ákvörðun sama dómara 20. nóvember sama ár var hafnað kröfu leyfisbeiðanda um að þrír dómarar réttarins tækju ákvörðun eða kvæðu upp úrskurð um ágreiningsefnið. Leyfisbeiðandi freistaði þess ekki að óska eftir leyfi til að kæra fyrrnefndar dómsathafnir Landsréttar til Hæstaréttar.

5. Með beiðni til héraðsdóms 25. nóvember 2025 fór leyfisbeiðandi þess á leit að dómkvaddir yrðu matsmenn til að leggja mat á sömu atriði og í þeirri matsbeiðni sem hafði verið lögð fram í Landsrétti við þingfestingu fyrrgreinds máls. Með úrskurði héraðsdóms var beiðninni vísað frá dómi á þeim grundvelli að Landsréttur hefði þegar tekið afstöðu til hennar og leyfisbeiðandi ekki sýnt fram á sérstaka þörf fyrir dómkvaðningu matsmanna fyrir héraðsdómi. Með úrskurði Landsréttar 20. mars 2026 í máli nr. 127/2026 var beiðni leyfisbeiðanda um dómkvaðningu matsmanna hafnað. Fram kom í úrskurðinum að Landsréttur hefði þegar tekið afstöðu til beiðni sóknaraðila með fyrri ákvörðun dómsformanns. Með ákvörðun Hæstaréttar nr. 2026-50 frá 28. apríl 2026 var beiðni um kæruleyfi vegna þessa úrskurðar Landsréttar hafnað.

6. Leyfisbeiðandi sendi Landsrétti á ný beiðni um dómkvaðningu matsmanns 30. apríl 2026. Hún var tekin fyrir í undirbúningsþinghaldi 12. maí sama ár af einum dómara Landsréttar. Með ákvörðun hans 18. sama mánaðar var beiðninni hafnað. Í kjölfarið sendi leyfisbeiðandi erindi til réttarins þar sem hann áréttaði kröfu sína um að rétturinn kvæði upp úrskurð um kröfu hans um dómkvaðningu matsmanns. Í þingbók vegna fyrirtöku málsins í Landsrétti 22. maí sama ár kemur fram árétting af hálfu sama dómara um að í ákvörðun réttarins 18. maí 2026 hefði falist að ekki yrði kveðinn upp úrskurður um kröfu leyfisbeiðanda.

7. Leyfisbeiðandi byggir á því að fullnægt sé skilyrðum 3. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991. Í málinu reyni á atriði sem hafi fordæmisgildi um rétt til dómkvaðningar matsmanna við meðferð mála hjá Landsrétti, kæruheimildir vegna meðferðar mála þar, skyldu til að kveða upp úrskurði og úrræði til að bregðast við sé synjað um slíkt. Um grundvallaratriði við rekstur málsins sé að ræða. Þá sé úrskurður Landsréttar bersýnilega rangur að formi og efni.

8. Líta verður svo á að kæranlegar dómsathafnir Landsréttar séu þær sem unnt er að skjóta til Hæstaréttar beint samkvæmt 1. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 eða að fengnu leyfi réttarins samkvæmt 2. eða 3. mgr. greinarinnar.

9. Með breytingu sem gerð var með lögum nr. 134/2022 á kæruheimildum til Hæstaréttar, sbr. nú 3. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991, er unnt að sækja um leyfi Hæstaréttar til að kæra úrskurði Landsréttar um önnur atriði en getið er um í 1. mgr. greinarinnar.

10. Í 3. mgr. 160. gr. laga nr. 91/1991 segir meðal annars að ef tilefni sé til taki Landsréttur mál fyrir á dómþingi til að ráða til lykta atriðum varðandi rekstur þess, þar með talið gagnaöflun og framlagningu gagna. Dómsformaður taki að jafnaði einn fyrir mál í þessu skyni og taki einn ákvarðanir varðandi rekstur þess sem ekki séu kæranlegar.

11. Í 1. mgr. 164. gr. laganna er kveðið á um form dómsathafna Landsréttar með svohljóðandi hætti:

12. Eftir breytingar á kæruheimildum til Hæstaréttar í einkamálum með lögum nr. 134/2022 er unnt að óska eftir leyfi til að kæra til réttarins úrskurð um gagnaöflun fyrir Landsrétti. Af því leiðir að sé uppi ágreiningur um hvort matsmenn verði dómkvaddir þarf Landsréttur að úrskurða um hann, sbr. 3. mgr. 160. gr. og 1. mgr. 164. gr. laga nr. 91/1991.

13. Þar sem kæranleiki dómsathafna ræðst almennt ekki af því hvaða form dómari velur úrlausn sinni heldur því úrlausnarefni sem hún lýtur að getur það ekki ráðið úrslitum um hvort leyfi til kæru verði veitt að dómsformaður í Landsrétti tók einn ákvörðun um að synja beiðni um dómkvaðningu í stað þess að þrír dómarar réttarins kvæðu upp úrskurð um ágreininginn.

14. Að framangreindu gættu og að virtum gögnum málsins verður talið að úrlausn um kæruefnið geti haft grundvallarþýðingu fyrir meðferð málsins þannig að fullnægt sé skilyrðum 2. málsliðar 3. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991. Beiðni um kæruleyfi er því samþykkt.