Ákvörðun Hæstaréttar

1. Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Björg Thorarensen og Skúli Magnússon.

2. Með beiðni leitar A leyfis Hæstaréttar, á grundvelli 2. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 1. mgr. 15. gr. barnalaga nr. 76/2003, til að kæra úrskurð Landsréttar 23. júní sama ár í máli nr. 422/2026: A gegn B. Gagnaðili leggst gegn beiðninni.

3. Ágreiningur aðila lýtur að kröfu gagnaðila um að fram fari mannerfðafræðileg rannsókn á lífsýnum úr gagnaðila, leyfisbeiðanda og C. Fyrir liggur yfirlýsing frá október 1973 þar sem gagnaðili viðurkennir faðerni C en hann leitast nú við að fá henni hnekkt.

4. Með úrskurði Landsréttar var staðfestur úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á að mannerfðafræðileg rannsókn skyldi fara fram á lífsýnum úr aðilum málsins og C. Landsréttur taldi, í ljósi dómaframkvæmdar Hæstaréttar, að leiða þyrfti einhver líkindi að því að barn væri rangt feðrað, til að unnt væri að höfða mál til ógildingar á faðernisviðurkenningu og verða við kröfu um mannerfðafræðilega rannsókn, sem væri ætluð til sönnunar í því máli. Landsréttur rakti að fyrir lægi að aðilar málsins hefðu ekki verið í sambúð, hvorki fyrir né eftir líklegan getnaðartíma C. Aðila greindi ekki á um að þau hefðu aðeins átt kynni tiltekið kvöld í janúar 1972 en greindi á um þau samskipti. Í ljósi atvika og aðstæðna í málinu var það mat Landsréttar að líta yrði svo á að uppfyllt væru skilyrði fyrir því að mannerfðafræðileg rannsókn færi fram á grundvelli 15. gr. barnalaga.

5. Leyfisbeiðandi byggir á því að kæruefnið varði mikilsverða almannahagsmuni, auk þess að hafa fordæmisgildi sem og grundvallarþýðingu fyrir meðferð málsins. Málið gefi Hæstarétti tilefni til að skýra hvaða lágmarkskröfur beri að gera til þeirra sem kunna að óska mannerfðafræðilegrar rannsóknar og ógildingar á eigin faðernisviðurkenningu þegar margir áratugir séu liðnir. Menn eigi ekki að þurfa að sæta því að áratuga gömul, viðkvæm og persónuleg málefni séu tekin upp án tilefnis. Málið varði ekki eingöngu ágreining um framkvæmd mannerfðafræðilegrar rannsóknar heldur hvaða vægi beri að veita faðernisviðurkenningu sem gefin var út samkvæmt þágildandi barnalögum. Leyfisbeiðandi telur mikilvægt að Hæstiréttur afstýri því að hinn kærði úrskurður fái fordæmisgildi um sambærileg mál þar sem reyni á skýringu III. kafla barnalaga og 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 um friðhelgi einkalífs. Í því stjórnarskrárákvæði sé áskilið að ekki megi gera líkamsrannsókn á manni nema samkvæmt dómsúrskurði, en þó ávallt undir formerkjum 3. mgr. greinarinnar, um að brýna nauðsyn beri til vegna réttinda annarra. Leyfisbeiðandi hafi ekki fært nokkuð fram í málinu sem sýni fram slíka nauðsyn nú, annað en minnisleysi sitt um atvik sem urðu fyrir rúmlega hálfri öld. Þá byggir leyfisbeiðandi á því að úrskurður Landsréttar sé bersýnilega rangur og að alla réttlætingu skorti fyrir því að rjúfa friðhelgi einkalífs leyfisbeiðanda og C.

6. Að virtum gögnum málsins og í ljósi dómaframkvæmdar verður ekki talið að úrlausn um kæruefnið varði mikilsverða almannahagsmuni, geti haft fordæmisgildi eða grundvallarþýðingu fyrir meðferð málsins þannig að fullnægt sé skilyrðum 2. málsliðar 2. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991. Þá eru ekki efni til að beita heimild 3. málsliðar sömu málsgreinar á grundvelli þess að úrskurður Landsréttar sé bersýnilega rangur að formi eða efni. Beiðni um kæruleyfi er því hafnað.