Ákvörðun Hæstaréttar

1. Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Ása Ólafsdóttir og Sigurður Tómas Magnússon.

2. Með beiðni leitar B leyfis Hæstaréttar, á grundvelli 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, til að áfrýja dómi Landsréttar 18. sama mánaðar í máli nr. 198/2026: Barnaverndarþjónusta A gegn B. Gagnaðili leggst gegn beiðninni.

3. Ágreiningur aðila lýtur að kröfu gagnaðila um að leyfisbeiðandi verði svipt forsjá sonar síns á grundvelli a-, c- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

4. Héraðsdómur féllst á með gagnaðila að skilyrði a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga væru fyrir hendi til sviptingar forsjár en sýknaði leyfisbeiðanda af kröfu gagnaðila með vísan til meðalhófsreglu 2. mgr. sömu greinar. Meðal annars var vísað til þess að ekki hefði verið fullreynt að bæta forsjárhæfni leyfisbeiðanda með stuðningsúrræðum sem væru tæk í barnaverndarstarfi. Landsréttur staðfesti þá niðurstöðu héraðsdóms að skilyrði a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga væru fyrir hendi en taldi að önnur og vægari úrræði en forsjársvipting væru fullreynd. Var leyfisbeiðandi því svipt forsjá sonar síns. Þetta var meðal annars reist á því að staða leyfisbeiðanda hefði verið nær óbreytt þrátt fyrir stuðning og leiðbeiningar og að fullreynt hefði verið að efla foreldrafærni hennar. Jafnframt að hagsmunir barnsins mæltu eindregið gegn því að tengsl þess við fósturforeldra þess, sem hefðu sinnt því frá sex vikna aldri, yrðu rofin á viðkvæmu aldursskeiði. Þá væri ólíklegt að frekari stuðningur myndi bæta forsjárhæfni leyfisbeiðanda svo nokkru næmi.

5. Leyfisbeiðandi byggir á því að úrslit málsins hafi verulegt almennt gildi, einkum um skýringu og beitingu meðalhófsreglu 2. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga sem og það hvort starfsmanni sveitarfélags, sem krefjist forsjársviptingar, sé heimilt að sinna tilsjón og ráðgjöf meðal annars með hliðsjón af hlutlægnisskyldu. Eftirlitsaðili og tilsjónarmaður geti aldrei verið sami aðilinn. Dómur Landsréttar sé jafnframt bersýnilega rangur að efni enda hafi Landsréttur og fjölskipaður héraðsdómur metið sömu staðreyndir og gögn með gagnstæðum hætti. Þá hafi vægari úrræði ekki verið fullreynd, einkum vistun leyfisbeiðanda og barnsins saman á fósturheimili. Staða leyfisbeiðanda nú sé auk þess önnur en þegar gagnaðili hafi tekið ákvörðun um að krefjast forsjársviptingar. Hún gerir einnig athugasemdir við sönnunarmat Landsréttar og vísar til þess að einhliða öfluðu tengslamati og framburði eftirlitsmanns hafi verið gefið meira vægi en matsgerð og vitnisburði matsmanns um að önnur úrræði en forsjársvipting væru ekki gagnslaus. Loks byggir leyfisbeiðandi á því að úrslit málsins varði sérstaklega mikilvæga hagsmuni hennar. Í málinu reyni á stjórnarskrárvernduð réttindi hennar og barnsins og því nauðsynlegt að fá úrlausn Hæstaréttar til að leysa endanlega úr málinu.

6. Að virtum gögnum málsins er hvorki unnt að líta svo á að úrslit þess hafi verulegt almennt gildi né að það varði sérstaklega mikilvæga hagsmuni í skilningi 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991. Þá verður ekki séð að dómur Landsréttar sé bersýnilega rangur að formi eða efni, sbr. 4. málslið sömu málsgreinar. Beiðni um áfrýjunarleyfi er því hafnað.