Ákvörðun Hæstaréttar

1. Samkvæmt 4. mgr. 16. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla standa að ákvörðun þessari hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Ása Ólafsdóttir og Sigurður Tómas Magnússon.

2. Með beiðni 10. júní 2026 leitar D leyfis Hæstaréttar, á grundvelli 2. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl., til að kæra úrskurð Landsréttar 27. maí sama ár í máli nr. 278/2026: A, B og C gegn D. Gagnaðilar leggjast gegn beiðninni.

3. Ágreiningur aðila lýtur að kröfu leyfisbeiðanda um að dánarbú E verði tekið til opinberra skipta. Fyrir liggur að E heitinn var ókvæntur og barnlaus en aðilar eru systur hans. Með erfðaskrá 12. nóvember 1999 arfleiddi hann gagnaðila að öllum eignum sínum. Leyfisbeiðandi byggir meðal annars á því að hún sé lögerfingi hins látna og geti krafist skipta á þeim grunni, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991. Hún telur að E heitinn hafi skort hæfi til að ráðstafa eignum sínum á skynsamlegan hátt með erfðaskrá auk þess sem hún vefengir gildi erfðaskrárinnar af ýmsum öðrum ástæðum.

4. Með héraðsdómi var fallist á kröfu leyfisbeiðanda en Landsréttur felldi úrskurðinn úr gildi og vísaði málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og uppkvaðningar úrskurðar að nýju. Var sú niðurstaða einkum reist á því að ekki hefði farið fram sönnunarfærsla um hvort arfláta hefði brostið hæfi til að ráðstafa eignum sínum með erfðaskrá.

5. Leyfisbeiðandi byggir á því að dómur í málinu geti haft fordæmisgildi. Hingað til hafi ekki verið talið að sanna þurfi að einhver sé ekki bær til að gera erfðaskrá í máli þar sem krafist er opinberra skipta með þeim hætti sem gert er í úrskurði Landsréttur. Standi hann óhaggaður muni það leiða til verulegrar röskunar á dómaframkvæmd Hæstaréttar um 37. og 38. gr. laga nr. 20/1991. Samkvæmt henni hefur verið lagt til grundvallar að vafi eða ágreiningur um arfstilkall, þar á meðal vegna erfðaskrár, girði ekki fyrir opinber skipti heldur geti þvert á móti kallað á þau. Leyfisbeiðandi byggir einnig á því að kæruefnið hafi grundvallarþýðingu fyrir meðferð málsins. Jafnframt sé ástæða til að ætla að hinn kærði úrskurður sé rangur að formi og efni. Telur hún að Landsréttur dragi of víðtækar ályktanir af dómi Hæstaréttar 8. apríl 2026 í máli nr. 60/2025. Einnig hafi rétturinn ekki tekið viðhlítandi afstöðu til málsástæðna leyfisbeiðanda um formgalla við vottun erfðaskrárinnar. Þá hafi Hæstiréttur í eldri dómaframkvæmd lagt til grundvallar að vafi eða ágreiningur um arfstilkall samkvæmt erfðaskrá girði ekki fyrir heimild erfingja til að krefjast opinberra skipta.

6. Samkvæmt 2. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 er unnt að óska eftir leyfi Hæstaréttar til að kæra til réttarins úrskurði Landsréttar í kærumálum samkvæmt XVIII. kafla laganna sem fela í sér lokaákvörðun um ágreiningsefnið.

7. Sú dómsúrlausn sem beiðni leyfisbeiðanda lýtur að er úrskurður Landsréttar um ómerkingu á úrskurði héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu um að dánarbú yrði tekið til opinberra skipta, sbr. 1. mgr. 120. gr. laga nr. 20/1991, og heimvísun málsins. Úrskurður Landsréttar felur því ekki í sér endanlegar lyktir á kröfu leyfisbeiðanda um að dánarbúið verði tekið til opinberra skipta eða að öðru leyti lokaákvörðun um ágreiningsefnið. Af þeirri ástæðu stendur ekki heimild til að veita leyfi til að úrskurðurinn verði kærður til Hæstaréttar á grundvelli 2. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991. Þegar af þeirri ástæðu er beiðni um kæruleyfi hafnað.