Land og skógur hefur nú ásamt Umhverfis- og orkustofnun (UOS) skilað inn loftslagsbókhaldi Íslands fyrir árið 2024. Á landnotkunarhluta bókhaldsins (LULUCF) ber Land og skógur ábyrgð. UOS sér um aðra geira eins og sjá má í frétt á vef stofnunarinnar. Þar er einnig að finna ítarlega samantekt.

Losun frá landnotkun var 6,2 milljónir tonna CO₂-ígilda árið 2024 og hefur aðeins dregist saman frá 2008, að undanskildum síðustu þremur árum þar sem losun jókst lítillega. Meirihluti losunar frá landnotkun stafar af framræstu votlendi. Losun í hverjum yfirflokki landnotkunar má sjá á mynd 1.

Mynd 1. Losun og binding í hverjum yfirflokki landnotkunar frá 1990 til 2024.

Umbætur í mati á losun og bindingu

Á undanförnu ári var unnið að ýmsum umbótum í mati á losun og bindingu vegna landnotkunar, því sífellt er unnið að því að gera bókhaldið nákvæmara. Þegar umbætur eru gerðar er allt tímabilið frá 1990 uppfært. Fjöldi rannsókna og verkefna er í gangi til að styrkja enn betur grundvöllinn sem bókhaldið er byggt á.

Á mynd 2 má sjá nettólosun vegna landnotkunar í skilum nú í mars, samanborið við bráðabirgðaskil í júlí í fyrra og lokaskil fyrir ári. Mest áhrif á mat losunar og bindingar höfðu einkum þrennar umbætur sem fjallað verður um hér fyrir neðan.

Mynd 2. Samanburður á mati á heildarlosun vegna landnotkunar eftir skilum í mars 2026, júlí 2025 og mars 2025.

Ekki lengur gerð upp losun og binding frá óröskuðu votlendi

Einungis er nú gerð upp losun og binding frá votlendissvæðum þar sem grunnvatnsstaða hefur breyst af mannavöldum (t.d. framræsla eða þar sem land fer undir uppistöðulón). Fram til skilanna 2025 var einnig reiknað með losun og bindingu frá óröskuðu votlendi undir 200 metra hæð sem gæti orðið fyrir áhrifum beitar. Þessar umbætur voru gerðar í samstarfi við úttektaraðila bókhaldsins, þar sem áhrif annarrar landnýtingar en breyting á grunnvatnsstöðu, til dæmis beit, er talin hafa aðeins minni háttar áhrif á heildarlosun og bindingu á votlendissvæðum.

Losun er metin lægri sem nemur um 700 kílótonnum CO₂-ígilda, jafnt yfir tímalínuna, eftir að óröskuð votlendissvæði voru felld úr bókhaldinu.

Mat á bindingu og losun beitilanda á steinefnajarðvegi eftir ástandi

Fram til skilanna 2025 var hvorki reiknað með losun né bindingu á beitilöndum á steinefnajarðvegi vegna skorts á gögnum. Nú er beitilandi á úthögum og afréttum skipt upp eftir ástandi lands og reiknuð út losun á rofnum beitilöndum og binding á grónum beitilöndum. Ekki er reiknað með neinni losun eða bindingu á gróður- og jarðvegslausum svæðum. Vert er að taka fram að þessi breyting á einungis við um beitilönd á steinefnajarðvegi en ekki beitilönd á framræstu votlendi, þar sem jarðvegur er lífrænn og kolefnisríkur. Framræst votlendi er áfram stór uppspretta losunar.

Losun er metin lægri sem nemur um 1.050 þúsund tonnum CO₂-ígilda, jafnt yfir tímalínuna, eftir að beitilönd á steinefnajarðvegi voru flokkuð eftir ástandi lands og metin.

Endurskoðun á flatarmáli ræktaðs lands

Mat á flatarmáli ræktaðs lands var endurskoðað út frá nýlegum gögnum og nýrri aðferð við úrvinnslu gagna, þar sem meðal annars voru gerð betri skil á ræktarlandi í nýtingu og ræktarlandi sem fallið hefur úr nýtingu. Endurmatið sýnir að flatarmál ræktarlands í nýtingu stendur nokkurn veginn í stað á árunum 2021-2024 en hefur farið minnkandi frá árinu 1990, samhliða minnkandi heyfeng. Nýtt mat á flatarmáli ræktaðs lands hafði áhrif á mat losunar bæði í flokknum ræktað land og flokknum mólendi en ræktarland sem fallið er úr nýtingu færist yfir í mólendisflokk bókhaldsins.

Þessi uppfærsla á flatarmáli ræktaðs lands hefur þau áhrif að nettólosun frá ræktuðu landi er lækkandi frá 1990 til 2021 en í fyrra mati var hún hækkandi alla tímabilið. Heildaráhrifin af breytingunni eru þau að nettólosun er nú metin 420 þús. tonnum hærri í byrjun tímabils (1990) og 85 þúsund tonnum lægri í lok tímabilsins (2023) heldur en var metið í bráðabirgðaskilum í júlí 2025, sjá mynd 2.

Ofangreindar umbætur eru skref á þeirri vegferð að auka nákvæmni bókhaldsins. Margar rannsóknir standa yfir víðs vegar um landið til að auka skilning okkar enn frekar á kolefnisbúskap landsins. Þess má vænta að í næstu skilum verði innleiddar fyrstu niðurstöður úr innlendum rannsóknum, meðal annars fyrir losun frá framræstu votlendi.

• Frétt á vef UOS

• Ítarleg samantekt UOS um skil á loftslagsbókhaldi Íslands fyrir 2024