Þetta kemur fram í yfirliti um verkefnið Skógrækt á lögbýlum sem Guðríður Baldvinsdóttir skógræktarráðgjafi hefur tekið saman. Verkefnið varð til við sameiningu landshlutabundnu skógræktarverkefnanna við Skógræktina árið 2016 og er nú hluti af verkefnum Lands og skógar. Það hefur fest sig í sessi sem mikilvægur þáttur í landnýtingu á Íslandi.

Árið 2025 voru gróðursettar skógarplöntur á 249 lögbýlum víðs vegar um landið. Til viðbótar voru ræktuð skjólbelti og skjóllundir á 87 lögbýlum. Þörfin fyrir umhirðu, aðallega snemmgrisjun, eykst ár frá ári, nú þegar skógar sem stofnað var til á fyrstu árum landshlutaverkefnanna eru komnir á „unglingsaldur“.

Snemmgrisjað var á 47 lögbýlum á síðastliðnu ári sem er nokkur fjölgun frá fyrri árum. Sökum góðrar tíðar heldur snemmgrisjun áfram nú í janúar og eins lengi fram á vorið og veður leyfir.

Súluritið hér að ofan sýnir heildarfjölda gróðursettra plantna hjá skógarbændum á árabilinu 2017 til 2025. Á nýliðnu ári nam heildarfjöldi gróðursettra plantna rúmlega 2,1 milljón. Þar af voru um 1,9 milljónir skógarplantna, auk um 210 þúsund plantna í skjólbeltum og skjóllundum. Meðaltal gróðursetningar skógarplantna á jörð voru rúmar 7.600 plöntur.

Gróðursetning dreifist misjafnlega milli landshluta. Mest var gróðursett á Vesturlandi og Norðurlandi, eða rúmlega helmingur plantna. Suðurland fylgdi þar á eftir. Súluritið hér að neðan sýnir skiptingu trjátegunda eftir landshlutum í gróðursetningum skógarbænda árið 2025.

Tíðarfar og fleira orsök samdráttar

Ekki er einhlít skýring á því hvers vegna færri trjáplöntur voru gróðursettar í verkefnum á lögbýlum með stuðningi Lands og skógar árið 2025 en undanfarin ár. Ýmislegt gerir að verkum að þessi tala sveiflast ár frá ári og það er eðlilegt. Í fyrsta lagi bárust færri óskir um plöntur til gróðursetningar frá bændum. Þá hafði tíðarfar líka talsverð áhrif á útkomuna á síðasta ári. Kalt sumar árið 2024 olli afföllum í ræktun og kom niður á gæðum skógarplantna. Því varð minna til skiptanna af plöntum sem hæfar voru til gróðursetningar árið eftir. Bændur fengu því ekki þær tegundir og magn sem þeir höfðu óskað eftir. Ofan á þetta bættist vorhret 2025 sem truflaði bæði dreifingu á plöntum og gróðursetningu, auk þess sem fræframboð af ákveðnum tegundum hefur ekki mætt eftirspurn.

Nefna má fleiri þætti sem geta spilað inn í hversu vel gengur með gróðursetningu í skógrækt á lögbýlum. Undanfarin misseri hefur reynst nokkru tafsamara en áður að fá framkvæmdaleyfi til nýskógræktar hjá sveitarfélögum. Einnig sjá landeigendur nú tækifæri í kolefnisbindingarverkefnum og þá getur umræða um skógrækt alltaf haft áhrif á þróunina.

Umhirða vaxandi þáttur

Eftir því sem skógar vaxa upp eykst líka þörfin fyrir umhirðu þeirra. Stuðningur við snemmgrisjun hjá skógarbændum hefur aukist á vegum Lands og skógar og þörfin er nú mjög vaxandi. Hlutfall úthlutaðs fjármagns til umhirðu á skógarbýlum fer því vaxandi og minni gróðursetning 2025 gaf svigrúm til að auka framlög til umhirðu það árið.

Samhliða vaxandi þörf fyrir umhirðu þarf að þróa aðferðir við umhirðuna og að því er unnið. Góð reynsla hefur fengist af grisjun lerkiskóga og þekking á áætlanagerð vegna hennar er því orðin mikil. Aftur á móti þarf að afla meiri reynslu og betri þekkingar á umhirðu furuskóga til dæmis. Með réttri umhirðu geta stafafuruskógar orðið opnir og aðgengilegir og gefið með tímanum góðar og verðmætar afurðir. Starfandi er vinnuhópur hjá Landi og skógi sem þróar þessar aðferðir. Það mun ekki síst gagnast skógarbændum á Suður- og Vesturlandi þar sem nú líður að grisjun furuskóga í umtalsverðum mæli.

Aukning í spilunum fyrir sumarið

Ráðgjafar Lands og skógar tóku við framkvæmdaóskum frá skógarbændum í janúarmánuði og þessa dagana er myndin fyrir komandi sumar að skýrast. Hún bendir til þess að tala gróðursettra plantna á lögbýlum með skógræktarsamning við Land og skóg verði hærri í sumar en var síðasta sumar.Meðfylgjandi myndir tók Johan Holst skógræktarráðgjafi. Að neðan er mynd af vinnu í dreifingarstöð fyrir skógarplöntur.