Land og skógur tók þátt í málþinginu á Hvanneyri sem var vel sótt, bæði á staðnum og í streymi. Opnunarerindi hélt Hanna Katrín Friðriksson atvinnuvegaráðherra. Hún benti meðal annars á að til að íslenskur landbúnaður gæti blómstrað þyrfti skýra stefnu um eignarhald á landbúnaðarlandi.

Á málþinginu kynntu þau Ásdís Hlökk Theodórsdóttir og Torfi Jóhannesson skýrslu sem unnin var fyrir Landbúnaðarháskólann í samstarfi við ráðuneytið. Þar er fjallað um eignarhald á landbúnaðarlandi og þróun regluverks með samanburði við önnur norræn lönd, Evrópusambandslönd og Bretland.

Fram kemur í skýrslunni að landbúnaður er einungis stundaður á um þriðjungi lögbýla á Íslandi og regluverk hérlendis er tiltölulega frjálslegt. Í Danmörku, Noregi og Svíþjóð eru mun skýrari ákvæði um hvað felst í því að eiga eða búa á bújörðum. Meðal tillagna í skýrslunni er að skrá betur hvernig lögbýli á Íslandi eru notuð, endurmeta reglur um jarðasöfnun, einnig reglur um eign útlendinga á jörðum, að safnað verði betri gögnum um eign, nýtingu og skipulag landbúnaðarlands og að vernd góðs ræktunarlands verði aukin.

Flokkun landbúnaðarlands og svæðisáætlanir

Landi og skógi var fyrir nokkrum misserum falið að vinna að skráningu og flokkun á landbúnaðarlandi hérlendis. Hrefna Jóhannesdóttir, sérfræðingur hjá stofnuninni, kynnti þetta starf á málþinginu og tók þátt í pallborðsumræðum. Hrefna segir að þessi vinna að flokkun landbúnaðarlands sé í góðu samræmi við markmið stofnunarinnar um að veita heildstæða ráðgjöf um landnotkun þar sem tekið verði tillit til allra þátta og meðal annars dregnir fram í heild möguleikar á hverri jörð í landgræðslu, skógrækt og endurheimt votlendis.

Hrefna segir að sömuleiðis sé vinna stofnunarinnar að svæðisáætlunum í skógrækt gott innlegg í þá heildarmynd sem verið er að draga upp af íslenskum bújörðum. Þessi vinna sé nú að komast á góðan skrið og verið sé að móta það í samvinnu við sveitarfélögin hvernig best skuli staðið að gerð slíkra áætlana. Svæðisáætlanir í skógrækt verði mikilvægur liður í því að draga upp skýrari mynd af núverandi stöðu íslenskra bújarða og möguleikum til framtíðar.

Aukin samhæfing og samráð

Ráðherra ræddi á málþinginu um þörfina á skýru og gagnsæju regluverki sem ekki lokaði á eðlileg viðskipti eða drægi úr frumkvæði í búskap, ferðamennsku eða annarri verðmætasköpun í dreifbýli heldur gæfi samfélaginu yfirsýn. Ljóst þykir að með betri áætlanagerð, aukinni samhæfingu og samráði ólíkra þátta í nýtingu bújarða ásamt betri upplýsingum um stöðu og tækifæri á bújörðum megi gera ráð fyrir að yfirsýnin batni. Vinna Lands og skógar að flokkun landbúnaðarlands fellur vel að þessum markmiðum.

Sú flokkun landbúnaðarlands sem nú liggur fyrir er síður en svo endanleg. Áfram er mikilvægt að vinna að því að afla meiri og betri gagna og styrkja grundvöll þessarar flokkunar. Á sérstakri vefsjá hjá Landi og skógi er til að mynda hægt að gera athugasemdir og koma tillögum og skoðunum á framfæri. Sveitarfélögin geta sömuleiðis lagt mikið til þessara mála, svo sem með því að yfirfara þessi gögn þegar unnið er að gerð eða endurskoðun aðalskipulags. Slík innlegg eru mikilvæg í vinnunni að áreiðanlegri og vandaðri flokkun landbúnaðarlands ekki síður en bætt gögn um atriði á borð við vistgerðir, jarðvegsgerð, grýtni jarðvegs og fleira.

• Skýrslan um eignarhald á landbúnaðarlandi á Íslandi

• Vefsjá Lands og skógar um flokkun landbúnaðarlands

Hanna Katrín Friðriksson ráðherra í ræðustóli á málþinginu á Hvanneyri. Ljósmynd: LbhÍ