Mikill metnaður er innan HSN um að nýta stafrænar lausnir til að efla skilvirkni og aðgengi að upplýsingum, sem er einmitt í takt við markmið Heilbrigðisráðuneytisins um stafræna heilsu. Nú í febrúar hófst nýtt og spennandi tilraunaverkefni hjá HSN á Akureyri um notkun gervigreindar til að minnka þann tíma og álag sem pappírsvinna og skýrslugerð er fyrir lækna og dregur athyglina frá því sem raunverulega skiptir máli - skjólstæðingnum sjálfum.

Verkefnið felur í sér prófun á gervigreindartólinu Skríban, sem umbreytir tali læknis (hér eftir „diktering“) í læknanótu í rauntíma og getur jafnvel tekið upp heilt samtal læknis og skjólstæðings og gert úr því tilbúna nótu. Guðrún Dóra Clarke, framkvæmdastjóri lækninga hjá HSN, innleiðir verkefnið í samvinnu við Jón Halldór Hjartarson, heimilislækni hjá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins sem einnig starfar hjá HSN og hjá nýsköpunarfyrirtækinu Careflux. Hann kynntist þeim möguleikum sem gervigreind getur boðið upp á í gegnum gæðaverkefni í sínu sérnámi í heimilislækningum sem unnið var í samstarfi við Careflux, en fyrirtækið sérhæfir sig í þróun gervigreindarlausna fyrir heilbrigðiskerfið.

Þróað af læknum fyrir lækna – og skjólstæðinga líka

Í fyrsta fasa verður Skríban notuð til að umbreyta svokallaðri dikteringu læknis í tilbúna nótu. Í stað þess að nota tölvuna talar læknir inn upplýsingar eftir viðtal við skjólstæðing og Skríban býr til nótu úr því samkvæmt fyrirfram skilgreindum fyrirmælum sem læknir þarf aðeins að lesa yfir og samþykkja.

Guðrún Dóra segir að Skríban sé hönnuð af læknum sem skilja það álag sem pappírsvinna er í læknisviðtali. „Venjubundinn tími hjá lækni eru tuttugu mínútur sem eru mjög dýrmætar og eiga að duga í allt; upplýsingaöflun, skoðun, úrvinnslu og skráningu á viðtali, jafnvel gera tilvísanir og panta blóðprufur og aðrar nauðsynlegar rannsóknir. Skráning viðtals getur tekið umtalsverðan tíma en Skríban gefur okkur meiri tíma með hverjum skjólstæðingi og léttir töluvert álagi á okkur, en ekki síst andlegu, því það fer alltaf orka í að skrifa orð fyrir orð á tölvu, að umbreyta hugsun yfir í að skrifa góða læknanótu.“

Prófanir sýna góðan árangur – allt að 50% tímasparnaður

Á stærri málssvæðum eins og á enskumælandi svæðum er tæknin og notkun sambærilegra lausna komin lengra, enda gríðarmikið til af gögnum á ensku til að þjálfa gervigreindina. Hér á landi er íslenska Skríban þó komin í notkun hjá heilsugæslunni á Kirkjusandi í Reykjavík og á ákveðnum sviðum Landsspítalans. Verulegur hluti þróunarvinnu Careflux hefur farið í að þjálfa gervigreindina með íslenskum hljóðgögnum og í dag má segja að lausnin sé fullbúin til notkunar við klínískar aðstæður.

Jón Halldór segir að óformlegar mælingar bendi til þess að tímasparnaður við nótnaskrif fyrir lækni geti numið allt að 50%. Hann geti þó jafnvel orðið meiri með samtalslausninni. Í samtalslausninni hlustar Skríban á allt viðtalið með samþykki skjólstæðings, gerir greinarmun á því hver er að tala og skapar síðan sérsniðna nótu úr samtalinu sem læknir getur yfirfarið og samþykkt áður en hún er skráð í sjúkraskrá. Undirbúningur fyrir samtalslausnina er þó ekki hafinn innan HSN. „Þróun fram veginn gæti jafnvel innihaldið mótun á tilvísunum, vottorðum eða tillögur að blóðprufum. En það er mikilvægt að taka það fram að Skríbunni er ekki ætlað að taka ákvarðanir fyrir lækninn, hún er ekki lækningatæki heldur tól til að hjálpa okkur að ná tökum á allri pappírsvinnunni, sem hefur bara aukist undanfarin ár og er orðin stór álagsþáttur í starfi lækna og annarra heilbrigðsstétta. Starfið má ekki að snúast upp í að verða of þungt skrifstofustarf þar sem þungamiðjan er skráning og pappírsvinna á kostnað þess að sinna veikum skjólstæðingum sem þurfa á okkar þjónustu að halda í síauknum mæli. Þarna getur gervigreindin hjálpað okkur.“

Undirbúningsvinna vegna persónuverndar og öryggismála fyrir dikteringarlausn Skríbunnar lauk fyrir áramót hjá HSN á Akureyri og nú tekur við þriggja til fjögurra mánaða prófunarfasi þar sem fjórir læknar HSN taka þátt. Eftir það verður metið hvort tæknin verður innleidd til framtíðar á starfsstöðvum HSN og ef svo verður er langtímahugsunin að byrja undirbúningsvinnu fyrir innleiðingu á samtalslausninni einnig.