Sigríður Atladóttir, hjúkrunarfræðingur hjá HSN á Sauðárkróki, rannsakaði í meistaraverkefni sínu við Háskólann á Akureyri fræðslu og fræðsluóskir eldra fólks á Norðurlandi út frá aldri, búsetu, heilsulæsi, kyni, líkamsþyngdarstuðli og menntun. Rannsóknin ber titilinn „Heilbrigðisfræðsla til eldra fólks á Norðurlandi: lýðgrunduð þversniðsrannsókn“. „Ég er alin upp í Reykjahverfi í Suður-Þingeyjarsýslu og tel mig vera landsbyggðarhjúkrunarfræðing og hef alla tíð unnið hjá HSN á Norðurlandi, á mismunandi starfsstöðvum. Ég lauk hjúkrunarfræði frá Háskólanum á Akureyri árið 2019, diplómu í klínískri heilsugæsluhjúkrun þremur árum síðar og meistaraprófi í starfstengdu námi í kjölfarið.“

Fólk vill meiri og markvissari fræðslu

Sigríður hefur mikinn áhuga á heilsueflingu fullorðinna og ákvað að rannsaka hvaða heilbrigðisfræðslu hraust, eldra fólk sem ekki tilheyrir sérstökum sjúklingahópum hefur fengið og hvaða fræðslu það vill fá. Hún safnaði gögnum frá fólki 67 ára og eldri í Þingeyjarsýslum. Gagnasöfnunin var hluti af stærra verkefni sem unnið var af stærra þverfaglegu rannsóknarteymi sem Dr. Árún K. Sigurðardóttir hjá Háskólanum á Akureyri fór fyrir veturinn 2017-2018. Gögnum var einnig safnað á Akureyri og í Skagafirði . Þegar kom að því að skrifa meistaraverkefni fannst Sigríði það vera styrkleiki að vinna með gögn sem hún tók þátt í að afla sjálf og var aflað á hennar starfssvæði „Fólk í heilsueflandi móttöku, t.d. með hjartveiki eða sykursýki, fær markvissari fræðslu, en fræðsla til heilbrigðs eldra fólks út í samfélaginu hefur ekki verið rannsökuð áður, og ég fann enga sambærilega erlenda rannsókn.“

Í rannsókninni kom fram að eldra fólk fær helst fræðslu um lyfjanotkun, næringu og hreyfingu, en niðurstöðurnar sýndu að það vill meiri og markvissari fræðslu um mataræði, hreyfingu og þyngdarstjórnun. Einnig kom í ljós bæði kynbundinn munur á fræðslu og munur eftir búsetu. „Einstaklingar, einkum karlmenn í þéttbýli, eru líklegri til að fá fræðslu um lyfjanotkun, þó ekki sé ljóst af hverju þar sem rannsóknin skoðar ekki orsakasamhengi. Yngra eldra fólk vill frekar fræðslu um mataræði og fólk í ofþyngd óskaði eftir meiri og dýpri fræðslu um þyngdarstjórnun, mataræði og hreyfingu. Þegar við eldumst eykst hætta á tapi á vöðvamassa, sem skiptir miklu fyrir styrk og bein, og þarfnast fólk ráðgjafar um hvernig bregðast skuli við.“

Heilsuefling og fræðsla mikilvæg á öllum æviskeiðum

Það er afar mikilvægt að fólk geti haldið góðri heilsu sem lengst, bæði fyrir einstaklinginn og heilbrigðiskerfið, heilsuefling skiptir máli á öllum aldri. Góð næring, dagleg hreyfing, góður svefn og markviss styrktarþjálfun, sérstaklega hjá eldra fólki, stuðlar að betri heilsu ævina út.

„Hlutverk HSN er meðal annars að mæta fólki hvar sem það er og leggja áherslu á forvarnir og heilsueflingu, svo að skjólstæðingar okkar njóti lífsgæða sem lengst. Rannsóknin minnir okkur á sem fagfólk, að nýta þau tækifæri sem gefast til að fræða um betra líferni, óháð aldri, hvort sem við hittum börn í skólum eða fullorðna á heilsugæslunni. Allir hagnast á því.“

Það er erfiðara að ná til fólks sem hefur lítið samband við heilsugæsluna, en forvarnir út í samfélaginu má styrkja á ýmsa vegu. „Sveitarfélög bjóða t.d. upp á skipulagða þjálfun fyrir aldraða og félagsþjónustan sér um næringarríkan, heimsendan mat. Þá er á stefnuskrá okkar hjá HSN að bjóða upp á fjölbreytta fræðslu í gegnum félagsstarf aldraðra. Rannsóknir sýna að vel heilsulæst eldra fólk á auðveldara með að halda heilsu og nýtur betri lífsgæða.“

Tækifæri í að skoða stöðuna annarsstaðar

Rannsókn Sigríðar náði aðeins yfir hluta Norðurlands og endurspeglar því ekki stöðu á öðrum svæðum. „Ég myndi vilja skoða þetta yfir allt landið, því niðurstöðurnar gefa ekki endilega raunhæfa mynd af öllu Íslandi. Til dæmis væri áhugavert að bera saman höfuðborgarsvæðið við landsbyggðina. Slík rannsókn væri mjög gagnleg fyrir heilbrigðiskerfið til að kortleggja veitta fræðslu og fræðsluóskir eldra fólks um allt land.“