Reglugerð um nethlutleysi á að tryggja að internetið sé opið og að allir notendur hafi jafnan aðgang að efni, þjónustu og forritum á netinu.

Reglurnar vernda rétt notenda til að nálgast upplýsingar, deila efni og nota þjónustu að eigin vali. Þær stuðla jafnframt að sanngjarnri samkeppni og nýsköpun á internetinu.

Hvað felst í nethlutleysi?

Þegar þú kaupir netaðgangsþjónustu áttu að geta:

• nálgast efni og upplýsingar að eigin vali,

• notað forrit og þjónustu að eigin vali,

• deilt efni og upplýsingum með öðrum,

• boðið fram efni, forrit og þjónustu á internetinu.

Fjarskiptafyrirtæki mega almennt ekki loka fyrir, hægja á eða mismuna internetumferð eftir því hvaða efni, þjónusta eða forrit eru notuð.

Hvenær eru undantekningar heimilar?

Í ákveðnum tilvikum geta fjarskiptafyrirtæki gripið til umferðarstýringar. Það getur verið nauðsynlegt til að:

• fara að lögum eða stjórnvaldsfyrirmælum,

• tryggja öryggi og stöðugleika fjarskiptaneta,

• bregðast við tímabundnu eða óvenjulegu álagi á netum.

Slíkar ráðstafanir þurfa að vera nauðsynlegar, hóflegar og án mismununar.

Hverjir njóta verndar?

Reglurnar gilda um alla endanotendur internetsins, bæði einstaklinga og fyrirtæki.

Þær vernda einnig fyrirtæki og þjónustuveitendur sem dreifa efni eða bjóða þjónustu á internetinu. Markmiðið er að tryggja að allir hafi jafnt tækifæri til að ná til notenda.

Hvaða þjónusta fellur undir reglurnar?

Reglurnar taka fyrst og fremst til internetaðgangsþjónustu sem er í boði fyrir almenning.

Notendur eiga rétt á að hafa aðgang að nær öllu internetinu, óháð því hvaða tæki eða tækni er notuð til tengingar, svo sem ljósleiðara, farsímaneti, tölvu, spjaldtölvu eða snjallsíma.

Ákveðnar sérhæfðar fjarskiptaþjónustur geta fengið sérstaka meðferð ef það er nauðsynlegt fyrir virkni þeirra. Slík þjónusta má þó ekki skerða gæði almenns internetaðgangs.

Upplýsingar sem notendur eiga rétt á

Fjarskiptafyrirtæki skulu veita skýrar og aðgengilegar upplýsingar um netaðgangsþjónustu sína.

Notendur eiga meðal annars rétt á upplýsingum um:

• hraða og gæði þjónustunnar,

• möguleg gagnamörk eða aðrar takmarkanir,

• umferðarstýringar sem geta haft áhrif á þjónustuna,

• hvernig aðrar þjónustur geta haft áhrif á internetaðgang,

• réttindi sín samkvæmt lögum og þjónustusamningi.

Upplýsingarnar eiga að vera auðskildar og gera notendum kleift að bera saman þjónustutilboð.

Hlutverk Fjarskiptastofu

Fjarskiptastofa hefur eftirlit með framkvæmd reglna um nethlutleysi á Íslandi.

Fjarskiptastofa:

• fylgist með því að fjarskiptafyrirtæki fari eftir reglunum,

• hefur eftirlit með upplýsingagjöf til notenda,

• metur hvort umferðarstýring sé í samræmi við reglurnar,

• tekur við ábendingum og kvörtunum,

• framkvæmir úttektir og greiningar,

• vinnur með evrópskum eftirlitsaðilum að samræmdri framkvæmd reglnanna.

Hlutverk BEREC

BEREC (The Body of European Regulators for Electronic Communications ) er samstarfsvettvangur fjarskiptaeftirlitsaðila í Evrópu.

Samtökin gefa út leiðbeiningar sem styðja samræmda túlkun og framkvæmd reglna um nethlutleysi. Þær leiðbeiningar nýtast bæði eftirlitsaðilum og fjarskiptafyrirtækjum.

Markmið reglnanna

Reglur um nethlutleysi eiga að tryggja:

• opið internet fyrir alla,

• jafna meðferð internetumferðar,

• skýra upplýsingagjöf til notenda,

• sanngjarna samkeppni,

• áframhaldandi nýsköpun í stafrænni þjónustu.

Þannig geta notendur valið sjálfir hvaða efni, þjónustu og forrit þeir nota á internetinu.

Alþjónusta í fjarskiptum nær til þeirrar grunnþjónustu sem allir neytendur eiga að geta fengið á viðráðanlegu verði, óháð búsetu eða staðsetningu. Fjallað er um alþjónustu í X. kafla laga um fjarskipti nr. 70/2022 og í reglugerð um alþjónustu á sviði fjarskipta nr. 1100/2022.

Alþjónusta felur í sér afmarkaða fjarskiptaþjónustu sem uppfyllir tilteknar lágmarkskröfur um gæði og skal standa neytendum til boða á viðráðanlegu verði samkvæmt lögum.Þjónustutegundir innan alþjónustu eru ekki bundnar tiltekinni tækni.

Til að eiga rétt á alþjónustu og þeirri tengingu sem nauðsynleg er til að veita þjónustuna þurfa eftirfarandi skilyrði að vera uppfyllt:

Endanotendum sem uppfylla þessi skilyrði skal tryggður aðgangur að eftirfarandi fjarskiptaþjónustu á viðráðanlegu verði:

Réttur til alþjónustu er þó ekki ótakmarkaður. Takmarkanir geta komið til vegna kostnaðar, landfræðilegra aðstæðna eða annarra atriða sem gera veitingu þjónustunnar óhóflega íþyngjandi eða óhagkvæma.

Alþjónustuútnefning Neyðarlínunnar

Mikilvægt er að tryggja að neytendur um land allt hafi aðgang að tengingu við almenna fjarskiptanetið. Slíkur aðgangur styður við búsetufrelsi og gegnir jafnframt mikilvægu öryggishlutverki.

Greining sem unnin var í byrjun árs 2024 sýndi að sérstakar ráðstafanir þyrfti fyrir um 100 lögheimili og vinnustaði víðs vegar um landið. Á þessum stöðum var hætta á að ekki yrði hægt að treysta á fullnægjandi farnetssamband eftir lokun koparkerfisins.

Til að bregðast við þessari þörf útnefndi Fjarskiptastofa Neyðarlínuna ohf. sem alþjónustuveitanda fjarskiptatenginga vorið 2024. Hlutverk alþjónustuveitandans er að tryggja símaþjónustu og nothæfan netaðgang þar sem markaðurinn getur ekki leyst þörfina með fullnægjandi hætti. Fjarskiptastofa ráðstafar jafnframt fjármunum úr jöfnunarsjóði alþjónustu til verkefnisins.

Uppbygging alþjónustu fer fram í þremur áföngum:

Uppbygging farnetssenda

Uppsetning nýrra farnetssenda eða styrking núverandi innviða til að bæta fjarskiptasamband.

Aðrar tæknilegar lausnir

Lausnir á borð við loftnet, endurvarpa eða annan búnað sem getur tryggt fullnægjandi samband.

Einstakar fjarskiptatengingar

Sérstakar tengingar fyrir lögheimili eða vinnustaði sem ekki falla undir áfanga A eða B.

Óumbeðin fjarskipti eru rafræn skilaboð eða símtöl í markaðslegum tilgangi sem berast án þess að viðtakandi hafi óskað eftir þeim.

Samkvæmt fjarskiptalögum er óheimilt að senda tölvupóst, SMS eða önnur rafræn skilaboð í markaðslegum tilgangi nema viðtakandi hafi veitt fyrirfram samþykki sitt.

Markmið reglnanna er að vernda notendur gegn ónæði og tryggja að markaðssetning fari fram með sanngjörnum og gagnsæjum hætti.

Hvað telst bein markaðssetning?

Bein markaðssetning felur í sér að fyrirtæki, félag eða annar aðili hefur samband við einstakling í þeim tilgangi að:

• selja vöru eða þjónustu,

• kynna tilboð eða áskrift,

• óska eftir framlögum eða styrkjum,

• fá fólk til að skrá sig eða styðja tiltekið málefni.

Ekki skiptir máli hvort tilgangurinn er hagnaðardrifinn. Mikilvægt er hvort markmiðið sé að fá viðtakanda til að bregðast við með einhverjum hætti.

Hvenær má senda markaðsefni?

Almenna reglan er sú að viðtakandi þarf að hafa samþykkt fyrirfram að taka á móti markaðsefni.

Samþykki þarf að vera:

• frjálst,

• upplýst,

• skýrt,

• ótvírætt.

Þögn eða athafnaleysi telst ekki samþykki. Til dæmis nægir ekki að hakað sé fyrirfram í reit sem notandi þarf sjálfur að afhaka.

Ekki er heldur heimilt að senda markaðspóst í þeim tilgangi einum að óska eftir samþykki fyrir frekari markaðssamskiptum.

Markaðssetning gagnvart fyrirtækjum

Heimilt er að senda markaðsefni á almenn netföng fyrirtækja og stofnana, svo sem:

• info@fyrirtaeki.is

• skrifstofa@stofnun.is

Hins vegar er almennt ekki heimilt að senda markaðspóst á persónuleg netföng starfsmanna án viðeigandi heimildar.

Bannmerkingar

Einstaklingar geta verndað sig gegn símtölum í markaðslegum tilgangi með bannmerkingu í símaskrá.

Ef símanúmer er bannmerkt má ekki nota það við beina markaðssetningu í síma.

Hægt er að bannmerkja símanúmer á þjónustuvef fjarskiptafyrirtækis eða hjá þeim upplýsingaþjónustuaðila sem heldur utan um símaskrá.

Bannskrá Þjóðskrár

Einstaklingar geta óskað eftir skráningu á bannskrá Þjóðskrár Íslands. Það er ekki það sama og bannmerking í símaskrá.

Þeir sem eru skráðir á bannskrá koma ekki fram á úrtakslistum úr þjóðskrá sem notaðir eru í markaðssetningarskyni. Það á einnig við um önnur úrtök sem byggja á skrám þar sem heimilt er að nota upplýsingarnar til markaðssetningar.

Skráning á bannskrá getur því dregið úr því að upplýsingar um viðkomandi séu notaðar við beina markaðssetningu.

Einnig má hafa í huga að bannskráning hefur ekki sjálfkrafa áhrif á lista sem þegar hafa verið útbúnir eða afhentir. Því þurfa fyrirtæki sem stunda beina markaðssetningu að uppfæra lista sína reglulega og tryggja að bannmerkingar séu virtar. Hver ber ábyrgð?

Þótt fyrirtæki kaupi þjónustu af úthringi- eða markaðsfyrirtæki ber það áfram ábyrgð á því að farið sé að lögum.

Fyrirtæki þurfa því að tryggja að:

• notaðir séu réttir tengiliðalistar,

• bannmerkingar séu virtar,

• fyrir liggi gilt samþykki þegar þess er krafist.

Kvartanir til Fjarskiptastofu

Teljir þú að brotið hafi verið gegn reglum um óumbeðin fjarskipti getur þú sent kvörtun til Fjarskiptastofu.

Á vef Fjarskiptastofu er að finna:

• kvörtunareyðublað,

• frekari upplýsingar um reglurnar.