Vegna hárrar tíðni endursmita af lifrarbólgu C hjá þessum hópi þarf að halda áfram því mikilvæga starfi sem byrjaði með átakinu, þ.e. áframhaldandi eftirfylgd með einstaklingum til að grípa þá sem hafa smitast, bjóða reglulegar skimanir og meðferðir ef upp koma endursmit til að viðhalda þeim árangri sem hefur náðst. Þetta segir Kara Hlynsdóttir, nýútskrifaður læknir, sem rannsakaði áhrif meðferðarátaksins á fyrrgreindan hóp á Íslandi á árunum 2000-2024 og er fyrsti höfundur greinar sem birtist nýverið í Open Forum Infectious Diseases.

Að sögn Köru felst aðaláhættan við að vera samsmitaður af HIV og lifrarbólgu C í því að gangur sjúkdómanna er hraðari og horfurnar verri. „En þökk sé nútímalyfjameðferð er hægt að meðhöndla þessar sýkingar vel og því eru betri horfur en áður fyrr. Maður getur læknast af lifrarbólgu C og haldið HIV sýkingunni niðri þannig að maður lifir nær eðlilegu lífi.“ Helsti áhættuhópurinn fyrir samsmiti með þessum tveimur veirum eru einstaklingar sem nota vímuefni á sprautuformi.

Há endursmitstíðni kom á óvart

Helstu niðurstöður rannsóknarinnar eru að af 648 manns með HIV á Íslandi (frá því að skráning hófst og til desember 2025) voru aðeins 78 manns einnig með merki um lifrarbólgu C sýkingu. Þar af var 61 (78%) með virka lifrarbólgu C sýkingu. Frá árinu 2000 var tíðni samsmita á uppleið og náði hún hámarki árið 2016 þegar 41 einstaklingur var samsmitaður. Eftir að meðferðarátakið hófst það sama ár fór þeim fækkandi og í lok árs 2020 voru einungis sex manns enn samsmitaðir. Hlutfall lækninga hækkaði úr 45% frá tímabilinu 2000-2016 yfir í 88% á árunum 2016-2020, að stærstum hluta vegna þess að lyfjameðferð fyrir lifrarbólgu C breyttist úr ósértækum veirulyfjum (interferon) í sértæk veirulyf (DAA).

Kara segir að það sem hafi komið einna helst á óvart sé hversu há endursmitstíðnin var, en tíðni endursmita með lifrarbólgu C innan þessa hóps samsmitaðra er 9,35 per 100 persónuár. „Þótt maður geti læknast af lifrarbólgu C veitir það ekki vörn gegn framtíðarsmitum og því alltaf hætta á endursmitum. Það hafa verið áhyggjur af því að endursmit gætu skemmt fyrir góðum árangri meðferðarátaksins, en niðurstöður rannsóknarinnar sýna að þrátt fyrir háa tíðni endursmita fækkaði lifrarbólgu C smitun innan hópsins.“

Lærdómsríkt að fá athugasemdir frá sérfróðum

Kara hóf rannsóknina á sínu þriðja ári í læknisfræði. „Hugmyndin að rannsókninni er Magnúsar Gottfreðssonar. Hann er mikill reynslubolti innan rannsóknargeirans og það er mikil lukka að hafa leitað til hans í leit að BS-rannsóknarverkefni.“ Kara gerði stutt hlé á rannsóknarvinnunni vegna anna en á fimmta ári námsins tók hún aftur upp þráðinn. Stefnt var á birtingu í Open Forum Infectious Diseases og var greinin send inn sumarið 2025. „Eins og er með greinabirtingar fær maður alltaf athugasemdir frá ritrýnum sem maður þarf að fara yfir og svara. Stundum leiðir það til þess að maður þarf að fletta í gagnagrunninum og reikna eitthvað nýtt sem maður hafði kannski ekki hugsað út í áður og þá bæta við nýjum niðurstöðum í greinina. Það er mjög lærdómsríkt að fá svona athugasemdir frá öðrum sem hafa mikla þekkingu innan sviðsins,“ segir Kara. Hún bætir við að hún sé afar ánægð með að hafa fengið greinina birta enda tímaritið mjög virt á sínu sviði.

Tekur sérnámsgrunnsárið í Svíþjóð

Eftir útskrift úr læknadeild Háskóla Íslands síðasta sumar starfaði Kara á bráðamóttöku Sjúkrahússins á Akureyri og um haustið færði hún sig yfir á bráðamóttöku Landspítala. Nú er hún aftur á móti nýflutt til Svíþjóðar þar sem hún stefnir á að taka sérnámsgrunnsárið. Kara segist vel geta hugsað sér að halda áfram í rannsóknum. „Maður lærir svo mikið af því og eins og fólk segir með læknisfræðina þá hættir maður aldrei að læra þar sem það eru alltaf að koma fram nýjar upplýsingar þökk sé rannsóknum og til þess að vera góður læknir þarf maður að vera vel upplýstur og tileinka sér nýjungar.“