Þetta er á meðal niðurstaðna greinar sem birtist í tímaritinu Clinical Infectious Diseases um ífarandi sýkingar á Íslandi af völdum pneumókokka. Fyrsti höfundur er Hörður Tryggvi Bragason, sérnámslæknir á fyrsta ári í lyflækningum á Landspítala.

Mikilvægt að geta greint sýkingarnar fyrr

Pneumókokkasýking er bakteríusýking sem er algengasta orsök lungnabólgu á heimsvísu. Að auki getur hún valdið alvarlegum sýkingum á borð við heilahimnubólgu. Skoðuð voru gögn allra á Íslandi sem greinst hafa með þessa bakteríu yfir 45 ára tímabil, frá 1975-2020, til að kanna hvernig horfur og dánartíðni sjúklinga með svo alvarlegar sýkingar hafa þróast yfir áratugina þar sem skortur er á langtímarannsóknum um þetta efni.

Hörður segir niðurstöðurnar hafa komið á óvart. „Dánartíðni af völdum alvarlegra pneumókokkasýkinga hefur ekkert batnað yfir þá áratugi sem við skoðuðum. Það hafa orðið gríðarlegar framfarir á nær öllum sviðum læknisfræðinnar yfir áratugina og því hefðum við búist við því að þessum sjúklingum farnaðist betur yfir árin. Eins er áhugavert að jafnvel þeir sem jafna sig af sýkingunni hafa töluvert hærri dánartíðni en sambærilegur Íslendingur, en eflaust er margt sem við vitum ekki um langtímaáhrif svona sýkinga.“ Hann segir erlendar rannsóknir, sem ná yfir skemmri tímabil, segja svipaða sögu. Niðurstöðurnar undirstrika mikilvægi þess að finna aðferðir til þess að greina þessar sýkingar fyrr og bæta meðferð þeirra sem veikjast.

Rýndi í handskrifaðar nótur á gulnuðum pappír

Spurður hvernig hugmyndin hafi kviknað að rannsókninni segir Hörður hana runna undan rifjum Magnúsar Gottfreðssonar smitsjúkdómalæknis, en Hörður vann BSc.-rannsókn um faraldsfræði þessara sýkinga undir hans handleiðslu. „Eftir heilmikla gagnasöfnun höfðum við í höndunum gögn sem spönnuðu 45 ár og sáum þar einstakt tækifæri til þess að skoða eitthvað sem hafði ekki verið almennilega rannsakað áður,“ segir hann.

Gagnasöfnunin var ekki alltaf auðveld enda er hluti rannsóknartímabilsins fyrir tíma rafrænna sjúkraskráa. „Oft var um að ræða handskrifaðar nótur á gulnuðum pappír í skjalasöfnum spítalans, og ég fór meira að segja á sjúkrahús úti á landi til þess að finna hluta þeirra. Ég þurfti einnig að læra mikla tölfræði og forritun fyrir rannsóknina. Það var á köflum strembið að sinna þessu samhliða læknanáminu og svo læknisstarfinu en þetta gekk upp að lokum.“

Hörður segir það mikinn heiður að fá grein birta í Clinical Infectious Diseases – tímaritið sé afar virt og það hafni stærstum hluta þeirra greina sem sendar eru inn. „En þetta hefði heldur aldrei tekist án meðhöfundanna sem eiga mikið lof skilið, þeirra Kristjáns [Godsk Rögnvaldssonar], Ubaldo [Benito Hernandez], Helgu [Erlendsdóttur] og svo auðvitað Magnúsar,“ segir Hörður að endingu.