Landspítali
Biðlistar – jafnvægi milli aðgengis og gæða
18. mars 2026
Aðgengi að heilbrigðisþjónustu ber ítrekað á góma í umfjöllun um heilbrigðismál, hvort sem umfjöllunarefnið snýr að frumþjónustunni, búsetuúrræðum aldraðra sem ekki er hægt að útskrifa af spítalanum, þjónustu við viðkvæma hópa með taugaþroskaraskanir eða aðra sem hafa þörf fyrir heilbrigðisþjónustu en eiga í erfiðleikum með að fá lausn sinna mála. Þá hefur umræðan einnig á köflum hverfst um flækjustig kerfisins, stafrænar lausnir sem liðka eiga fyrir en snúast upp í andhverfu sína.
Óánægjuraddirnar rata í fjölmiðla og á sama tíma fær sá gríðarlegi fjöldi sjúklinga sem nýtur afburðarþjónustu á spítalanum ekki umfjöllun sem neinu nemur. Á næstu mánuðum munu birtast greinar í Spítalapúlsinum, fréttabréfi Landspítala, þar sem fjallað verður um þessi grunnumfjöllunarefni með skírskotun til hlutverks Landspítala innan heilbrigðisþjónustunnar.
Eftirfarandi grein Rafns Benediktssonar, framkvæmdastjóra bráða-, lyflækninga- og endurhæfingarþjónustu Landspítala, um jafnvægið milli aðgengis og gæða birtist í marsútgáfu Spítalapúlsins.
---
Hugtakið biðlisti vekur skiljanlega sterk viðbrögð en frá sjónarhóli Landspítala er mikilvægt að ræða málið í ljósi grunngilda spítalans: umhyggju, fagmennsku, öryggis og framþróunar.
Fyrir einstakling sem glímir við veikindi eða óvissu getur bið eftir heilbrigðisþjónustu reynst þungbær og ekki einfalt að færa rök fyrir því að bið þurfi ekki að vera skaðleg og að baki geti legið faglegar ástæður eins og öryggi, gæði og hagsýni. Hagsýni er ekki andstæða góðrar heilbrigðisþjónustu, heldur forsenda sjálfbærni hennar. Það er einnig mikilvægt að útskýra fyrir sjúklingum hvers vegna bið getur verið faglega réttlætanleg og tryggja að þeir upplifi öryggi og traust í ferlinu. Embætti landlæknis hefur sett fram almenn viðmið um bið eftir þjónustu sem við styðjumst við, þótt þau séu alltaf metin í samhengi við verkefnið sem um ræðir. Viðmið um biðtíma byggja á klínískum leiðbeiningum og rannsóknum sem sýna að í mörgum tilvikum hefur stutt bið engin áhrif á árangur meðferðar eða horfur sjúklings. Landspítali keppist að sjálfsögðu við að veita sem hraðasta þjónustu en of mikill hraði getur leitt til óþarfa inngripa, aukaverkana eða jafnvel ofrannsókna. Þegar okkar þjónusta byggir á takmörkuðum auðlindum eins og mannauði, tækjum og fé getur því verið áskorun að finna hinn gullna meðalveg - veita rétta þjónustu, á réttum tíma eftir gagnreyndum viðmiðum en láta ekki stjórnast af tilviljunum eða utanaðkomandi þrýstingi. Öryggi er okkur öllum mikilvægt en á sér margar hliðar sem togast á. Til dæmis getur verið réttlætanlegt að stytta bið eftir fyrsta mati á þjónustu á kostnað virks eftirlits í kjölfar meðferðar eða að aðlaga þjónustustig til að auka aðgengi. Í margþættu kerfi er gagnadrifin umsjón með biðlistum ásamt vel skilgreindum gæðavísum á þjónustu nauðsynleg til að styðja við ákvarðanatöku þannig að sem flestir geti notið öruggrar þjónustu.
Við vinnum stöðugt að því að endurskoða og uppfæra ferla í takt við nýjustu þekkingu, stytta biðtíma þar sem það á við og skiptir máli að nýta nýjungar til að auka aðgengi. Það þarf alltaf ákveðið jafnvægi milli aðgengis og hagsýni. Ef allir fengju „allt strax“ myndi kerfið fljótt verða óhentugt og óhagkvæmt. Þess vegna eru biðlistar ekki aðeins óhjákvæmilegur hluti kerfisins – þeir geta verið faglegt tæki til að tryggja jafnræði og gæði.
Á Landspítala erum við staðráðin í að halda áfram að stytta biðtíma þar sem það skiptir máli, án þess að fórna öryggi eða fagmennsku. Þannig tryggjum við að heilbrigðisþjónusta á Íslandi sé bæði aðgengileg og áreiðanleg – í anda gildanna okkar: umhyggja, fagmennska, öryggi og framþróun.