Skýrslan var kynnt á rafrænum viðburði mánudaginn 11. maí síðastliðinn. Markmið hennar var að greina sálfélagslegar þarfir ungra barna og foreldra, kortleggja helstu áhættu- og verndandi þætti og greina árangursrík sálfélagsleg inngrip. Þá var horft til þess hvernig styðja mætti við kerfisbundna og sjálfbæra innleiðingu þeirra á Norðurlöndunum.

Geðheilsa foreldra hefur áhrif á líðan og þroska barna

Niðurstöður skýrslunnar sýna að fjölbreyttar áskoranir tengdar geðheilsu koma oft fram á meðgöngu og á fyrsta ári eftir fæðingu, svo sem þunglyndi, kvíði, streita og áfallatengd einkenni, sem gjarnan koma fram samhliða öðrum áskorunum. Jafnvel væg einkenni á þessu viðkvæma tímabili geti haft langtímaáhrif á líðan foreldra, tengslamyndun og velferð barnsins ef ekki er brugðist tímanlega við.

Kallað eftir aukinni áherslu á þarfir beggja foreldra

Einnig kemur fram að of lítill gaumur hafi verið gefinn að geðheilsu feðra og þess foreldris sem ekki gengur með barnið þrátt fyrir að líðan þeirra hafi áhrif á velferð barnsins og fjölskyldunnar. Þá er bent á að inngrip séu oft síður sniðin að þörfum ákveðinna hópa, svo sem innflytjenda og flóttafólks, hinsegin foreldra og foreldra sem búa við flókna og samverkandi áhættuþætti.

Áhersla er lögð á að heilbrigður þroski, geðheilsa og öryggi ungbarna ráðist að miklu leyti af gæðum tengsla við umönnunaraðila. Því sé mikilvægt að fylgjast markvisst með streitu og andlegri heilsu beggja foreldra á meðgöngu og fyrstu æviárum barna.

Þörf á víðara sjónarhorni og samþættri þjónustu

Í skýrslunni er jafnframt hvatt til þess að sjónarhornið verði víkkað og ekki einungis horft til alvarlegra klínískra einkenna heldur til fjölbreyttra þátta á borð við streitu, einmanaleika, skjánotkunar, fátæktar og jaðarsetningar. Jafnframt er lögð áhersla á að ekki sé ásættanlegt að einblína eingöngu á móður eða fæðandi foreldri í meðgönguvernd og ung- og smábarnavernd.

Að lokum er bent á að ekki liggi fyrir gagnreynd inngrip við öllum áskorunum sem fjölskyldur standa frammi fyrir á fyrstu æviárum barna og að enn sé bil á milli niðurstaðna rannsókna og framkvæmdar í þjónustu. Nauðsynlegt sé að innleiða skýrari þjónustuferla, þróa stigskipta þjónustu og efla þjálfun og starfsþróun heilbrigðisstarfsfólks.

Í framhaldi af kynningu skýrslunnar tóku við pallborðsumræður sérfræðinga frá Finnlandi, Noregi, Íslandi og Svíþjóð þar sem niðurstöðurnar voru ræddar og hvernig þær tengjast stöðu mála í hverju landi fyrir sig.

Um skýrsluna og norrænt samstarf

Hægt er að nálgast skýrsluna á vefsvæði Norrænu ráðherranefndarinnar og upptaka frá rafræna viðburðinum verður tímabundið aðgengileg.

Skýrslan var unnin að frumkvæði Norræna tengslanetsins um fyrstu 1000 daga barnsins í samstarfi við Norrænu velferðarmiðstöðina. Itla Children’s Foundation í Finnlandi annaðist gerð skýrslunnar sem var meðal annars fjármögnuð af Norrænu ráðherranefndinni. Norrænt samstarf á þessu sviði hófst formlega árið 2019 með formennskuverkefni Íslands í Norrænu ráðherranefndinni, Fyrstu 1000 dögum barnsins á Norðurlöndum, undir forystu embættis landlæknis. Eftir að verkefninu lauk árið 2022 hefur samstarfið haldið áfram undir formerkjum Norræna tengslanetsins um fyrstu 1000 daga barnsins með umboði frá Norrænu ráðherranefndinni.

Frekari upplýsingar
Jenný Ingudóttir og Sigrún Daníelsdóttir
Verkefnastjórar á lýðheilsusviði og fulltrúar í Norræna tengslanetinu um fyrstu 1000 daga barnsins