Ákvörðun nr. 1/2025

Þann 14. mars 2025 kom nefnd um eftirlit með lögreglu saman til fundar og tók eftirfarandi
ákvörðun nr. 1/2025.

Málsatvik
Nefnd um eftirlit með lögreglu barst erindi frá [...], dags. 19. júní 2023. Í
erindinu voru gerðar athugasemdir við starfsaðferðir starfsmanna embættis Lögreglustjórans
á höfuðborgarsvæðinu við rannsókn á tilteknu máli og talið að starfsmenn sem fóru með
málið hafi viljandi eyðilagt rannsókn þess.
Nefndin óskaði eftir upplýsingum frá Lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu með bréfi
dags. 5. október 2023. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu svaraði beiðni nefndarinnar
með bréfi dags. 9. október 2023. Meðfylgjandi voru hljóðupptökur af skýrslutökum vegna
málsins.
Með ákvörðun nefndarinnar nr. 12/2024 taldi nefndin að með hliðsjón af því hvernig
málsatvikum er lýst í kvörtun [...] og eðli kvörtunarinnar að erindið félli ekki undir
valdheimildir nefndarinnar með vísan til 1. kafla, þar sem erindið varðaði framkvæmd
rannsóknar sakamáls. Slíkt eftirlitshlutverk er í höndum ríkissaksóknara. Erindinu var því
vísað frá nefndinni en jafnframt framsent embætti ríkissaksóknara sbr. 3. mgr. 35. gr. a.
lögreglulaga nr. 90/1996.

Með bréfi dags. 9. desember 2024 endursendi ríkissaksóknari málið til nefndarinnar til
þóknanlegrar meðferðar og er því málið tekið fyrir að nýju.

Forsendur nefndarinnar
1.
Nefnd um eftirlit með lögreglu starfar á grundvelli VII. kafla lögreglulaga nr. 90/1996, sbr.
breytingar á þeim með lögum nr. 62/2016. Helstu verkefni nefndarinnar, sbr. 1. mgr. 35. gr. a
í nefndum lögum, eru að taka við kærum á hendur starfsmanni lögreglu fyrir ætlað refsivert
brot við framkvæmd starfa hans annars vegar og taka við kvörtunum vegna starfsaðferða
lögreglu eða framkomu starfsmanns lögreglu sem fer með lögregluvald hins vegar. Undir hið
síðarnefnda falla kvartanir vegna háttsemi eða starfsaðferða sem ekki verða taldar refsiverðar
en gætu meðal annars leitt til þess að lögreglumaður yrði áminntur í starfi eða æskilegar
breytingar gerðar á starfsháttum og verklagi. Nefndin skal, sbr. 2. mgr. 35. gr. a, greina hvað
felst í erindum sem henni berast og koma þeim til meðferðar hjá viðkomandi embætti.

Með vísan til framangreinds fellur það almennt ekki undir valdsvið nefndar um eftirlit með
lögreglu að endurskoða eða fjalla um almennt mat lögreglu á beitingu úrræða á grundvelli
lögreglulaga eða almennt um framkvæmd rannsóknar sakamála, beitingu rannsóknarúrræða
eða um ákvarðanir handhafa ákæruvalds um það hvort rétt sé að gefa út ákæru í máli.
Hlutverk nefndarinnar er hins vegar að taka afstöðu til þess hvort um sé að ræða
ámælisverðar starfsaðferðir eða framkomu lögreglumanna við framkvæmd slíkra verkefna. Í
því felst nánar tiltekið (og til dæmis) að taka afstöðu til þess hvort kvartað sé yfir því að
háttsemi þeirra starfsmanna lögreglu sem að máli komu hafi ekki verið í samræmi við eðlilega
starfshætti eða lög eða hvort starfsaðferðir hafi að öðru leyti farið út fyrir það sem eðlilegt var
í því tilviki.

2.
Með bréfi dags. 9. desember 2024 var erindið endursent nefndinni frá embætti
ríkissaksóknara. Í bréfinu kemur m.a. fram: “Að áliti ríkissaksóknara lýtur erindið að því að lögregla hafi viðhaft ámælisverða starfsaðferð eða framkomu í starfi og/eða að almennum starfsháttum lögreglu við rannsókn málsins, sbr. ákvæði 1. mgr. 4. gr. reglna nr. 222/2017 um nefnd um eftirlit með lögreglu um tilkynningar til nefndarinnar. Virðist það raunar einnig vera niðurstaða nefndarinnar, sbr. orðalag í 4. kafla ákvörðunar nr. 12/2024 og í bréfi til ríkissaksóknara, dags. 5. mars sl. Nánar tiltekið lýtur kvörtunin þannig að framkvæmd tiltekinna þátta lögreglustarfsins og að lögregla hafi látið hjá líða að sinna lögmæltu hlutverki sínu, þ.e. að vinna að uppljóstrun málsins, sbr. c-lið 2. mgr. 1. gr. lögreglulaga."

Í fyrsta lagi vísar kvartandi til þess að lögregla hafi haft upplýsingar um hvaða menn voru við
störf sem dyraverðir umrætt kvöld en þrátt fyrir þær upplýsingar ekki haldið rannsókn
málsins áfram. Efnisleg endurskoðun fór fram á framangreindu í tilefni af kæru vegna
ákvörðunar lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu að hætta rannsókn málsins. Felldi
ríkissaksóknari ákvörðunina úr gildi þann 31. mars 2021, einkum á þeim grundvelli að
upplýsingarnar um dyraverðina hefðu ekki verið rannsakaðar og mælti fyrir um frekari
rannsókn. Kvörtun hennar, að því er þetta atriði varðar, lýtur að því að hún telji að lögreglan
hafi látið hjá líða að upplýsa mál hennar vegna þess að lögreglan hafi á sama tíma verið að
byggja upp mál sem hafi tengst ætluðum afbrotum annars dyravarðanna.
Í öðru lagi beinir kvartandi kvörtun sinni að tilteknum rannsóknarlögreglumanni vegna
framkvæmdar skýrslutöku af sakborningi sem framkvæmd var þann 3. maí 2021. Kvartar hún
yfir starfsaðferðum eða framkomu lögreglumannsins í skýrslutökunni. Tekur hún fram að
lögreglumaðurinn hafi beðið sakborning afsökunar á að hafa þurft að kalla hann í skýrslutöku
og sagt honum að lögreglan „hafi fengið þetta í hausinn frá ríkissaksóknara og [þurft] að klára
örfá atriði“. Lögreglumaðurinn hafi ekki gert athugasemd við að sakborningur hafi beðið um
nafn og heimilisfang kvartanda, en þeim orðum hafi lögreglumaðurinn átt að taka sem hótun.

Þá gerir kvartandi athugasemdir við að sakborningurinn hafi nánast fengið sjálfur að sjá um
skýrslutökuna.

3.
Undir valdsvið nefndarinnar fellur hvernig tilteknir þættir lögreglustarfsins eru
framkvæmdir eða ef lögregla lætur hjá líða að sinna lögmætu hlutverki sínu, sbr. 2. mgr. 1. gr.
laga nr. 90/1996, þ.e. að gæta almannaöryggis og halda uppi lögum og reglu, að leitast við að
tryggja réttaröryggi borgaranna og stemma stigu við afbrotum og koma í veg fyrir athafnir
sem raska öryggi borgaranna og ríkisins, vinna að uppljóstrun brota, stöðva ólögmæta
háttsemi og fylgja málum eftir í samræmi við það sem mælt er fyrir um í lögum um meðferð
sakamála.

4.
Nefnd um eftirlit með lögreglu ber að greina hvort erindi sem henni berast vegna háttsemi
lögreglu feli í sér kvörtun yfir starfsháttum eða kæru vegna ætlaðrar refsiverðrar háttsemi
starfsmanna lögreglunnar. Af erindinu má ráða að kvartað er yfir því að starfsmaður embættis
Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðisins hafi vísvitandi eyðilagt rannsókn á nauðgun annað
hvort að eigin frumkvæði eða samkvæmt fyrirmælum yfirmanns.
Eftir yfirferð nefndarinnar á kvörtuninni og þeim gögnum sem nefndin hefur undir höndum,
telur nefndin annars vegar að tiltekin ummæli starfsmanns við skýrslutöku af kvartanda hafi
verið óheppileg og ekki í samræmi við fagleg og vönduð vinnubrögð en telur ekki tilefni til
að aðhafast frekar vegna þeirra.
Hins vegar telur nefndin að starfsmenn embættisins hafi viðhaft ámælisverðar
starfsaðferðir/starfshætti sbr. 2. mgr. 35. gr. a. lögreglulaga, þegar embættið lét hjá líða að
sinna lögmæltu hlutverki sínu við upphaf rannsóknar, þ.e. að vinna að uppljóstrun málsins,
sbr. c-lið 2. mgr. 1. gr. sömu laga. Þrátt fyrir að rannsókn málsins hafi verið tekin upp að nýju
eftir að niðurstaða ríkissaksóknara lá fyrir þann 31. mars 2021 er ljóst að verulegur dráttur
varð á rannsókn málsins og skýrslutökur af meintum sakborningi og vitnum fór ekki fram
fyrr en rúmum tveimur árum eftir meint brot.
Nefndin telur mikilvægt að embættið yfirfari verklag og meti hvort þörf sé á úrbótum svo
hægt sé að girða fyrir að sambærilegt atvik eigi sér stað aftur. Erindið er því sent embætti
lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu til þóknanlegrar meðferðar sbr. 2. mgr. 35. gr. a.
lögreglulaga.

Niðurstaða
Nefndin telur starfsmenn embættis lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu hafa viðhaft
ámælisverða háttsemi og sendir erindi [...] til þóknanlegrar meðferðar.

Reykjavík, 14. mars 2025
Margrét Einarsdóttir
formaður
Flosi Sigurðsson Kristín Edwald