Ákvörðun nr. 36/2026

Þann 29. maí 2026 kom nefnd um eftirlit með lögreglu saman til fundar og tók eftirfarandi ákvörðun nr. 36/2026.

Efni kvörtunar

Nefnd um eftirlit með lögreglu barst erindi frá lögmanni f.h. [...], dags. 10. mars 2026. Í erindinu kemur fram að kvartandi hafi mætt þann 17. ágúst 2025 á ökutæki sínu til Akureyrar til þess að heimsækja vin sinn. Á sama tíma hafi lögregla komið og viljað tala við alla þá sem voru með kvartanda í bifreiðinni. Síðar hafi sérsveitin komið á staðinn og verið frekar ógnandi strax frá upphafi. Kvartandi hafi verið spurður um hvað hann væri að gera þarna og upplýsti hann strax um það. Í framhaldi hafi sérsveitarmaður spurt um persónuupplýsingar en kvartandi hafði skömmu áður gefið þær upp. Kvartandi hafi ætlað að opna dyr á stigagangi íbúðarhúsnæðis með lykli en við það hafi annar sérsveitarmaður ráðist á hann og ætlað að handtaka hann. Kvartandi mótmælti því og spurði um ástæður handtökunnar en fékk engin svör við þvíÍ kjölfarið var farið með hann á lögreglustöð þar sem lögreglumaður spurði kvartanda hvað átt hefði sér stað. Hann svarað því til að hann hefði ekki gert neitt af sér. Kvartandi hafi þá verið beðinn afsökunar á handtökunni og honum ekið aftur að heimili vinar síns þar sem ökutæki hans var staðsett.

Kvartandi hafi því næst keyrt í burtu en hafi fundið mikinn verk í handlegg eftir handtökuna og leitað á sjúkrahús strax eftir að hann var laus úr haldi lögreglu. Daginn eftir handtökuna fór kvartandi í myndatöku og í ljós kom að úlnliður hans var brotinn. Meðfylgjandi erindinu sé vottorð vegna þessa frá Sjúkrahúsinu á Akureyri.

Í erindinu segir enn fremur að kvartandi hafi ítrekað reynt að fá gögn málsins afhent í gegnum lögmann sinn og eftir langan tíma hafi honum verið afhent skýrsla sem samkvæmt lögreglu sé eina gagnið í málinu. Þar sé sagt að kvartandi hafi verið í þannig ástandi að ekki hafi verið hægt að kynna honum réttarstöðu sína auk þess sem hann hafi verið ógnandi. Kvartandi mótmælir þessum staðhæfingum og bendir m.a. á að hann hafi ekki verið í verra ástandi en það að honum var ekið aftur að bifreið sinni eftir handtökuna og hann ekið henni í burtu.

Í erindinu er kvartað undan störfum lögreglunnar á Norðurlandi eystra í málinu og sérstaklega yfir þeim sem á vettvangi voru þegar handtakan átti sér stað. Þá er kvartað yfir tilhæfulausri handtöku og beitingu ofbeldis við handtöku sem leiddi til þess að hann handleggsbrotnaði. Í erindinu kemur að lokum fram að lögmaður kvartanda hafi ítrekað reynt að fá upplýsingar um það hvort til standi að taka skýrslu af kvartanda eða hvort hægt sé að fá frekari gögn í málinu en þeim beiðnum hafi ekki verið svarað.

Í meðfylgjandi læknisvottorði, dags 19. nóvember 2025 sem ritað er vegna komu kvartanda á sjúkrahúsið á Akureyri vegna handtöku þann 17. ágúst 2025 er tilgreint að hann sé með verki í vinstri úlnlið, skert skyn í fingrum, einnig með áverka á andliti vinstramegin og hægra megin í baki og brjóstkassa. Í vottorðinu segir einnig að hann sé með ótilfært brot í „distal radius og ulnar styloid process“ og hafi verið settur í gips.

Nefndin óskaði eftir upplýsingum frá embætti lögreglustjórans á Norðurlandi eystra með bréfi dags. 24. mars 2026.

Valdsvið nefndarinnar

Nefnd um eftirlit með lögreglu starfar á grundvelli VII. kafla lögreglulaga nr. 90/1996, sbr. breytingar á þeim með lögum nr. 62/2016. Helstu verkefni nefndarinnar, sbr. 1. mgr. 35. gr. a. í nefndum lögum, eru að taka við kærum á hendur starfsmanni lögreglu fyrir ætlað refsivert brot við framkvæmd starfa hans annars vegar og taka við kvörtunum vegna starfsaðferða lögreglu eða framkomu starfsmanns lögreglu sem fer með lögregluvald hins vegar. Berist nefndinni erindi um ætlaða refsiverða háttsemi skal erindinu beint án tafar til héraðssaksóknara eða eftir atvikum ríkissaksóknara. Hið sama á við ef einstaklingur lætur lífið eða verður fyrir stórfelldu líkamstjóni í tengslum við störf lögreglu, óháð því hvort grunur er um refsivert brot.

Að því er varðar kvartanir vegna háttsemi eða starfsaðferða sem ekki verða taldar refsiverðar en gætu meðal annars leitt til starfsmannaréttarlegra viðurlaga, skal nefndin sbr. 2. mgr. 35. gr. a., taka rökstudda afstöðu til þeirra og senda viðeigandi embætti kvörtun til frekari meðferðar ef tilefni er til. Þessu til viðbótar hefur nefndin heimild til að senda viðeigandi embætti eða eftir atvikum öðrum stjórnvöldum athugasemdir sínar við afgreiðslu einstakra mála eða tilmæli um aðrar aðgerðir. Það fellur hins vegar ekki undir valdsvið nefndar um eftirlit með lögreglu að endurskoða ákvarðanir handhafa ákæruvalds um það hvort rétt sé að gefa út ákæru í máli.

Nefndin fylgist einnig með meðferð viðkomandi embættis á erindum sem stafa frá henni og embætti sem fá til meðferðar kvartanir sem heyra undir nefndina skulu tilkynna henni um niðurstöður þeirra.

III.

Gögn frá lögreglu

Lögreglustjórinn á Norðurlandi eystra svaraði beiðni nefndarinnar þann, 20. apríl 2026. Nefndinni barst frumskýrsla vegna atviksins, dagbók lögreglu og upptaka úr búkmyndavél lögreglumanns. Í frumskýrslu kemur fram að málsatvik hafi verið eftirfarandi:

„Tilkynning barst frá fjarskiptamiðstöð um að hringt hafi verið á neyðarlínu og óskað eftir aðstoð lögreglu að [blokkinni] og skellt á, hringt til baka án árangurs. Ég fór á vettvang á lögreglutæki [...] ásamt lögreglumanni […]. Á leiðinni á vettvang heyrum við frá lögreglutæki [...] að fyrir utan sé þar [kvartandi] þekktur aðili – hann sé mjög æstur/brjálaður þar fyrir utan. Þegar við lentum á vettvangi voru þar fyrir tvær lögregluáhafnir, önnur þeirra farin inn í blokkina. Ég fór og gaf mig á tal við ungmenni sem sátu inni í svartri [...] bifreið sem stóð þar fyrir utan, þar reyndist allt með felldu, þá komum við auga á [kvartanda] fyrir utan inngang að [blokkinni]. Ég gekk rólega að honum og spurði hvort ekki væri allt með felldu, hann svarar hvasst „jú, þangað til þú komst“ og virkar ógnandi í fasi. Ég spurði hann hvað hann hét, hann svaraði að það kæmi mér ekkert við. Þá kynnti ég honum að honum bæri að gefa lögreglu upp nafn og kennitölu lögum samkvæmt, við það æsist [kvartandi], ég gef honum aftur fyrirmæli um að róa sig niður og gefa upp nafn eða kennitölu og gera grein fyrir sér, sem hann neitar. Þá reyndi [kvartandi] að stinga lykli í skráargat að útidyrahurð [blokkarinnar] til að koma sér inn, þá tek ég mjúklega í hönd hans og kynni honum að hann sé ekki að fara inn í húsið og verði að gera grein fyrir sér, við það streitist [kvartandi] og byrjar með mikil háreysti, hreytti í okkur fúkyrðum, mjög ógnandi og var færður í lögreglutök, settur upp við húsvegg í þeim tilgangi að koma honum í handjárn, [kvartandi] streitist mjög við og því var hann lagður í jörðina þar sem hann er tryggður og færður í handjárn, því næst er hann fluttur inn í lögreglutæki [...] og niður á lögreglustöð, við kynntum honum ástæðu handtökunnar en ekki reyndist unnt að kynna honum réttarstöðu sakbornings vegna ástands hans. Því næst var honum ekið á lögreglustöðina á Akureyri þar sem teknar voru niður upplýsingar, honum sleppt að því loknu og ekið aftur þangað sem hann þurfti að komast. Ég hringdi svo í móður [kvartanda], þar sem [kvartandi] er ekki orðinn 18 ára og kynnti henni afskipti okkar af [kvartanda]. Málinu þar með lokið.“

Upptökur úr búkmyndavél á vettvangi sýna framangreinda atvikalýsingu en engar upptökur eru af upphaflegum afskiptum af kvartanda og þær upptökur sem nefndin þó hefur undir höndum sýna aðkomu sérsveitar á staðnum og að handtöku kvartanda.

V.

Forsendur

Nefnd um eftirlit með lögreglu ber að greina hvort erindi sem henni berast vegna háttsemi lögreglu feli í sér kvörtun yfir starfsháttum eða kæru vegna ætlaðrar refsiverðrar háttsemi starfsmanna lögreglunnar. Af erindinu er ljóst að um er að ræða kvörtun sem lýtur að starfsaðferðum og háttsemi starfsmanna embættis lögreglustjórans á Norðurlandi eystra og ríkislögreglustjóra.

Nefnd um eftirlit með lögreglu fór yfir erindið og þau gögn sem bárust frá embætti lögreglustjórans á Norðurlandi eystra. Gögnin bera með sér að kvartandi var ekki uppvís að neinu broti að öðru leyti en því að hann neitaði að segja til nafns. Þá er ekki hægt að sjá að hann hafi verið hættulegur, hvorki sjálfum sér né öðrum. Með hliðsjón af því hvernig málsatvikum er lýst í kvörtuninni og meðfylgjandi gögnum, telur nefndin að lögregla hafi farið fram úr meðalhófi sem og þeim heimildum sem lögreglu eru gefnar með lögum nr. 90/1996 og reglum nr. 1740/2022 um valdbeitingu lögreglumanna en þar segir að lögregla skuli ekki grípa til valdbeitingar nema nauðsyn krefji og stig valdbeitingar skuli vera í samræmi við aðstæður hverju sinni. Ávallt skuli gæta meðalhófs við valdbeitingu, sbr. 1. gr. reglnanna. Upptökur og gögn málsins leiða að mati nefndarinnar í ljós að harðræði hafi mögulega verið beitt við handtökuna. Þannig sést t.a.m. á upptöku lögreglumanns embættis lögreglustjórans á Norðurlandi eystra að hné sérsveitarmanns er á hálsi kvartanda á meðan hann er settur í handjárn. Kvartandi leitaði á sjúkrahús strax í kjölfar handtökunnar og kom í ljós að hann var úlnliðsbrotinn. Ekki er að finna upptökur úr búkmyndavélum sérsveitarmanna sem hefðu getað varpað skýrara ljósi á málsatvik.

Í ljósi framangreinds er uppi vafi um refsiverða háttsemi starfsmanns lögreglu, sbr. 2. mgr. 35. gr. a. lögreglulaga nr. 90/1996. Því ber nefnd um eftirlit með lögreglu að vísa erindinu til þóknanlegrar meðferðar hjá héraðssaksóknara, sbr. 4. mgr. 35. gr. a. laga nr. 90/1996.

VI.

Niðurstaða

Erindið er sent héraðssaksóknara til þóknanlegrar meðferðar.

Reykjavík, 29 maí 2026

Nefnd um eftirlit með störfum lögreglu