Ákvörðun nr. 35/2026

Þann 29. maí 2026 kom nefnd um eftirlit með lögreglu saman til fundar og tók eftirfarandi ákvörðun nr. 35/2026.

Efni kvörtunar

Nefnd um eftirlit með lögreglu barst erindi frá lögmanni f.h. [...], dags. 3. febrúar 2026. Í erindinu kemur fram að kvartandi hafi verið handtekinn og beittur óþarfa hörku þann 17. júní 2023. Tekið er fram að til séu myndbandsupptökur af atvikinu en á þeim sjáist hvar kvartandi er „rifinn niður í jörðina þrátt fyrir að hafa ekki gerst brotlegur við lög. Sérsveitamenn leggjast svo með allan þungann með hné í háls“. Við handtökuna hafi kvartandi orðið fyrir meiðslum sbr. bráðamóttökuvottorð sem var meðfylgjandi erindinu. Samkvæmt bráðamóttökuvottorði var kvartandi undir áhrifum áfengis og kemur fram að hann muni eftir „falli og missti ekki meðvitund. Segir að lögreglumaður hafi haldið honum niðri í jörðinni og keyrt hné í bak hans. Segir að rifið hafi verið af sér úr sem hann hafði á vi. hönd“.

Nefndin óskaði eftir upplýsingum frá embætti lögreglustjórans á Norðurlandi eystra með bréfi dags. 5. mars 2026, einnig óskaði nefndin eftir upplýsingum frá ríkislögreglustjóra þann 5. mars 2026. Beiðni um gögn frá ríkislögreglustjóra var síðar ítrekuð þann 10. apríl sl.

Valdsvið nefndarinnar

Nefnd um eftirlit með lögreglu starfar á grundvelli VII. kafla lögreglulaga nr. 90/1996, sbr. breytingar á þeim með lögum nr. 62/2016. Helstu verkefni nefndarinnar, sbr. 1. mgr. 35. gr. a. í nefndum lögum, eru að taka við kærum á hendur starfsmanni lögreglu fyrir ætlað refsivert brot við framkvæmd starfa hans annars vegar og taka við kvörtunum vegna starfsaðferða lögreglu eða framkomu starfsmanns lögreglu sem fer með lögregluvald hins vegar. Berist nefndinni erindi um ætlaða refsiverða háttsemi skal erindinu beint án tafar til héraðssaksóknara eða eftir atvikum ríkissaksóknara. Hið sama á við ef einstaklingur lætur lífið eða verður fyrir stórfelldu líkamstjóni í tengslum við störf lögreglu, óháð því hvort grunur er um refsivert brot.

Að því er varðar kvartanir vegna háttsemi eða starfsaðferða sem ekki verða taldar refsiverðar en gætu meðal annars leitt til starfsmannaréttarlegra viðurlaga, skal nefndin sbr. 2. mgr. 35. gr. a., taka rökstudda afstöðu til þeirra og senda viðeigandi embætti kvörtun til frekari meðferðar ef tilefni er til. Þessu til viðbótar hefur nefndin heimild til að senda viðeigandi embætti eða eftir atvikum öðrum stjórnvöldum athugasemdir sínar við afgreiðslu einstakra mála eða tilmæli um aðrar aðgerðir. Það fellur hins vegar ekki undir valdsvið nefndar um eftirlit með lögreglu að endurskoða ákvarðanir handhafa ákæruvalds um það hvort rétt sé að gefa út ákæru í máli.

Nefndin fylgist einnig með meðferð viðkomandi embættis á erindum sem stafa frá henni og embætti sem fá til meðferðar kvartanir sem heyra undir nefndina skulu tilkynna henni um niðurstöður þeirra.

III.

Gögn frá lögreglu

Lögreglustjórinn á Norðurlandi eystra svaraði beiðni nefndarinnar með bréfi þann 5. mars 2026. Í bréfi embættisins kemur fram að málsatvik hafi verið eftirfarandi:

„Aðfaranótt laugardagsins 17. júní 2023 barst lögreglu tilkynning um slagsmál fyrir utan skemmtistaðinn [...] við Ráðhústorg á Akureyri. Er lögregla kom á vettvang benti dyravörður á mann sem var með blóðnasir, sjáanlega æstur og í mjög annarlegu ástandi, reyndist það vera [...] bróðir [kvartanda]. Báðir voru þeir [...] og [kvartandi], klæddir í leðurvesti merkt [...]. Í samtali við dyravörð kom fram að H hafi farið inn á skemmtistaðinn Vamos, farið upp og komið blóðugur niður. Hann hafi því næst farið út en verið meinaður aðgangur er hann vildi komast aftur inn á skemmtistaðinn. [...] hafi brugðist illa við því og [kvartandi] komið þar til að róa aðstæður, en þá hafi þeim bræðrum lent saman. Mikill mannsöfnuður var á svæðinu og [...] mjög æstur og öskraði á bróður sinn. H var tekinn lögreglutökum til að fjarlægja hann úr aðstæðum og til viðræðna við lögreglu. Við það kom [kvartandi] æstur að lögreglumönnum sem voru þar við störf og greip í bróður sinn og reyndi að losa hann úr tökum lögreglu. Sérsveit ríkislögreglustjóra var einnig á vettvangi og komu til aðstoðar og fjarlægðu þeir [kvartanda]. Veitti [kvartandi] talsverða mótspyrnu við það og var hann því handtekinn og fluttur á lögreglustöðina á Akureyri. [Kvartandi] braust um í tökum lögreglu og þurfti að bera hann í fangaklefa og halda honum niðri við öryggisleit. Þegar færa átti armbandsúr af úlnlið [kvartanda] náði hann að grípa í keðju úrsins og hélt fast í. Við það slitnaði keðja úrsins. [Kvartandi] og [...] létu mjög ófriðlega í fangahúsi í talsverðan tíma en sofnuðu svo að lokum enda báðir í annarlegu ástandi. Kært var fyrir brot gegn áfengislögum, lögreglulögum og almennum hegningarlögum. Rannsókn máls var hætt þann 14. október 2025.

Í bréfi embættisins kemur einnig fram:

„Þann 18. desember 2025 skilaði lögreglustjóri umsögn til ríkislögmanns um bótakröfu [lögmanns kvartanda]. Afstaða lögreglustjóra í því máli var að handtaka og vistun [kvartanda] í fangageymslum lögreglu hafi byggt á heimildum skv. 1. mgr 16. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 og 1. mgr. 90. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, annars vegar vegna háttsemi á almannafæri og hinsvegar í þágu rannsóknar sakamáls. Lögreglustjóri taldi að með háttsemi sinni á vettvangi í umrætt sinn hafi [kvartandi] valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann byggði kröfu sína og því bæri að hafna bótaskyldu.“

Meðfylgjandi bréfi embættisins voru málsgögn í máli kvartanda sem og upptökur úr búkmyndavélum sem sýna ástand á vettvangi vegna handtöku [...] og í fangahúsi. Lögreglustjórinn á Norðurlandi eystra tekur fram að hann hafi ekki aðgang að upptökum úr búkmyndavélum starfsmanna ríkislögreglustjóra og því ekki upptökur af handtöku kvartanda.

Meðfylgjandi var einnig afstaða embættisins um bótakröfu kvartanda vegna handtökunnar. Í svari embættisins kemur jafnframt fram að það telji „fullt tilefni hafi verið til aðgerða lögreglu í umrætt sinn og að starfsaðferðir starfsmanna embættisins hafi verið í samræmi við lög og reglur. Ekki væri að sjá að starfsmenn embættisins hafi beitt [kvartanda] óþarfa harðræði. Erindi [kvartanda] ber hinsvegar með sér að hann kvarti fyrst og fremst yfir starfsaðferðum starfsmanna embættis ríkislögreglustjóra og verði því að beina erindinu til ríkislögreglustjóra.“

Ríkislögreglustjóri svaraði beiðni nefndarinnar með bréfi þann, 21. apríl 2026. Þar kemur fram að „meðfylgjandi sé handtökuskýrsla þar sem aðkomu áhafnar […] er vandlega lýst. Búkmyndavélar- eða eyewitness upptökur er ekki að finna undir gögnum málsins.“

Í handtökuskýrslu málsins kemur fram að:

„Þá kemur [kvartandi] sem einnig hafi verið merktur sömu [...] og veitist að lögreglumönnum sem voru búnir að handtaka [...]. Dyraverðir tóku þá í hann og ýttu í burtu og labbaði hann aðeins frá. [Starfsmaður RLS] kom þá og gekk að [kvartanda] og reyndi að ræða við hann og segja honum að halda sig í burtu. [Kvartandi] sinnti því í engu og gekk hiklaust að [starfsmanni RLS] og þurfti því að ýta í hann til að halda honum frá. [Kvartandi] var nokkuð æstur og hlýddi ekki fyrirmælum um að halda sig í burtu. Tókum við hann því í lögreglutök til að framfylgja skipun okkar um að hann hætti að skipta sér af handtökunni á [...]. Við það æstist [kvartandi] enn frekar og streittist á móti. Við þurftum því að leggja hann í jörðina á magann og setja hann í handjárn fyrir aftan bak. [Kvartandi] barðist um og þurfti að beita hann afli til að koma á hann handjárnum. Þegar búið var að handjárna [kvartanda] framkvæmdum við á honum öryggisleit og síðan var hann færður í lögreglubifreiðina sem einnig var komin á vettvang. Lögreglumenn á þeirri lögreglubifreið færðu hann síðan á lögreglustöð og þar í fangahús. Þegar komið var með [kvartanda] í fangaklefa streittist hann verulega á móti og þurfti þrjá til fjóra lögreglumenn til að halda honum niðri meðan verið var að leita á honum enn frekar og færa hann úr fatnaði og taka af honum skó, belti og annað slíkt. Þegar verið var að taka af honum armbandsúr slitnaði keðja úrsins þar sem [kvartandi] hélt mjög fast í hana og ætlaði ekki að láta ná af sér úrinu. Þegar verið var að færa [kvartanda] úr vesti sem var merkt áðurnefndum [...] varð hann mjög ósáttur og hótaði að drepa lögreglumenn og kom með allskyns svívirðingar í garð lögreglu. Þá reyndi [kvartandi] einnig að hrækja á lögreglumenn sem voru að færa hann í fangaklefa.“

V.

Forsendur

Nefnd um eftirlit með lögreglu ber að greina hvort erindi sem henni berast vegna háttsemi lögreglu feli í sér kvörtun yfir starfsháttum eða kæru vegna ætlaðrar refsiverðrar háttsemi starfsmanna lögreglunnar. Af erindinu er ljóst að um er að ræða kvörtun sem lýtur að starfsaðferðum og háttsemi starfsmanna embættis lögreglustjórans á Norðurlandi eystra og ríkislögreglustjóra.

Nefnd um eftirlit með lögreglu fór yfir erindið og þau gögn sem bárust frá embætti lögreglustjórans á Norðurlandi eystra og ríkislögreglustjóra. Ekki er að finna upptökur af handtöku sérsveitarmanna á kvartanda hvorki af upphaflegum samskiptum þeirra við kvartanda né flutning hans í fangageymslur. Þó má sjá á upptöku lögreglumanns embættis lögreglustjórans á Norðurlandi eystra að hné sérsveitarmanns er á hálsi kvartanda í nokkurn tíma.

Þar sem ekki eru til staðar upptökur úr búkmyndavélum sérsveitarmanna sem hefðu getað varpað betra ljósi á málsatvik er ekki hægt að útiloka mögulega refsiverða háttsemi starfsmanns lögreglu, sbr. 2. mgr. 35. gr. a. lögreglulaga nr. 90/1996. Því ber nefnd um eftirlit með lögreglu að vísa erindinu til þóknanlegrar meðferðar hjá héraðssaksóknara, sbr. 4. mgr. 35. gr. a. laga nr. 90/1996.

VI.

Niðurstaða

Erindið er sent héraðssaksóknara til þóknanlegrar meðferðar.

Reykjavík, 29. maí 2026

Nefnd um eftirlit með störfum lögreglu