Að svo stöddu er talið að líkur á smiti hjá fólki sem býr á ESB/EES-svæði, þar með talið á Íslandi, séu mjög litlar.

Yfirlýsing Alþjóðaheilbrigðis-
málastofnunarinnar

Þann 17. maí 2026 lýsti Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin, WHO, faraldrinum yfir sem bráðri ógn við lýðheilsu þjóða (PHEIC) samkvæmt Alþjóðaheilbrigðisreglugerðinni. Slík yfirlýsing eflir alþjóðlega samhæfingu, vöktun, viðbúnað og stuðning við þau ríki þar sem faraldurinn stendur yfir.

Yfirlýsingin þýðir ekki að um heimsfaraldur sé að ræða og felur ekki í sér að mælt sé með víðtækum ferðatakmörkunum eða viðskiptahömlum.

Staðan í Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó og Úganda

Samkvæmt upplýsingum frá ECDC hafa þann 19. maí 2026 yfir 500 grunuð tilfelli og 130 grunuð dauðsföll vegna sjúkdóms af völdum Bundibugyoveiru verið tilkynnt í Kongó og 30 tilfelli verið staðfest í rannsóknarstofu. Flest tilfellin hingað til hafa verið tilkynnt í Ituri-héraði í austurhluta Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó. Úganda hefur einnig tilkynnt tvö staðfest tilfelli sem tengjast ferðalögum frá Kongó.

Óvissa og ástæður til árvekni

Staðan er enn óljós. ECDC hefur bent á að vegna þess hve nýlega faraldurinn var tilkynntur og vegna takmarkaðra faraldsfræðilegra upplýsinga sé líklegt að faraldurinn sé umfangsmeiri en núverandi tölur gefa til kynna, bæði hvað varðar fjölda tilfella og landfræðilega útbreiðslu.

Upplýsingar um smitleiðir og hvaða hópar hafa orðið fyrir áhrifum eru enn takmarkaðar, meðal annars vegna ótryggs ástands og ýmissa áskorana á svæðinu og dauðsföll meðal heilbrigðisstarfsfólks hafa vakið áhyggjur af mögulegu smiti innan heilbrigðisþjónustu.

Um Bundibugyoveiru

Faraldurinn stafar af Bundibugyoveiru, tegund ebólaveiru sem fyrst greindist í faraldri í Bundibugyohéraði í Úganda árið 2007. Síðasti faraldur af völdum Bundibugyoveiru á undan þessum var tilkynntur í Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó árið 2012.

Ólíkt hinni algengari Zaire ebólaveiru eru sem stendur engin bóluefni eða sértæk lyf til við sjúkdómi af völdum Bundibugyoveiru. Kongó hefur áður glímt við marga ebólufaraldra, þar á meðal stóran faraldur á árunum 2018–2020.

Áhættumat fyrir Ísland og ESB/EES

ECDC metur líkur á smiti hjá einstaklingum frá ESB/EES sem búa í eða ferðast til Ituri-héraðs litlar. Fyrir fólk sem býr innan ESB/EES, þar á meðal á Íslandi, eru líkur á smiti metnar mjög litlar, vegna þess að líkur á innfluttu smiti og áframhaldandi smiti í Evrópu eru taldar mjög litlar. Við fylgjumst náið með þessu mati og uppfærum leiðbeiningar ef staðan breytist.

Ebólusjúkdómur dreifist ekki með sama hætti og inflúensa eða COVID-19. Smit verður við beina snertingu við blóð eða aðra líkamsvessa frá einstaklingi sem er veikur af ebólu, frá látnum einstaklingi sem var smitaður, eða frá smituðum dýrum (einnig vegna neyslu á hráu og illa elduðu kjöti villtra dýra, „bush meat“). Einstaklingar eru ekki taldir smitandi áður en þeir fá einkenni.

Ráðleggingar til ferðamanna

WHO mælir ekki með lokun landamæra, ferðabönnum eða viðskiptahömlum vegna þessa faraldurs. Ferðamönnum sem fara til áhættusvæðanna að ráðlagt að fylgja almennum varúðarráðstöfunum gegn ebólu.

Ferðamenn ættu að forðast snertingu við veika eða látna einstaklinga og almennt forðast snertingu við blóð og aðra líkamsvessa, forðast snertingu við villt dýr, þar á meðal leðurblökur, apa, antilópur og nagdýr, forðast hella og aðra staði þar sem leðurblökur kunna að vera, og hvorki meðhöndla, matreiða né neyta kjöts af villtum dýrum.

Ráðleggingar til ferðamanna sem koma heim

Ferðamenn sem koma frá áhættusvæðum ættu að leita læknisráðgjafar símleiðis ef þeir fá hita eða önnur einkenni sýkingar innan 21 dags frá heimkomu. Mikilvægt er að upplýsa heilbrigðisstarfsfólk um ferðasögu.

Einkenni ebólusjúkdóms geta meðal annars verið hiti, slappleiki, höfuðverkur, vöðvaverkir, ógleði, uppköst, niðurgangur, kviðverkir eða óútskýrðar blæðingar þar með talið útbrot. Þar sem malaría og aðrar sýkingar eru einnig algengar orsakir hita eftir ferðalög til Mið-Afríku er mikilvægt að leita mats læknis, jafnvel þótt ekki sé vitað um útsetningu fyrir ebólu.

Alþjóðleg samhæfing

ECDC fylgist með faraldrinum og er í virku sambandi við Sóttvarnastofnun Afríku, framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og WHO. ECDC styður einnig viðbrögð með aðkomu Heilbrigðisviðbragðssveitar ESB (EU Health Task Force), meðal annars með faraldsfræðilegum upplýsingum, stöðumati og áhættumati fyrir ESB/EES.

Samantekt

Faraldurinn er alvarlegur fyrir þau svæði í Mið-Afríku þar sem smit hefur greinst og kallar á alþjóðlegan stuðning. Núverandi áhætta fyrir fólk á Íslandi er hins vegar mjög lítil.

Engar sérstakar aðgerðir eru nauðsynlegar fyrir almenning á Íslandi að svo stöddu, umfram það að fylgjast með opinberum upplýsingum og fara eftir gildandi ferðaráðleggingum.

Sóttvarnalæknir